"Cuộc cách mạng thể chế" đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho đổi mới, phát triển giáo dục

Quốc hội đang xem xét 3 dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục đại học (sửa đổi); Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi).

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn trình bày các dự án luật trước Quốc hội

Theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn, 3 dự án luật trên được xây dựng đồng bộ nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cùng các nghị quyết trụ cột về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hợp tác quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, và đổi mới công tác xây dựng - thi hành pháp luật.

Đây là bước đi cần thiết để tháo gỡ “điểm nghẽn” trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo; nâng cao quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục gắn với bảo đảm chất lượng, hiệu lực, hiệu quả, đồng thời đáp ứng yêu cầu mới về phân quyền, phân cấp, cải cách thủ tục hành chính, tinh gọn tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Việc sửa đồng thời ba luật là "một cuộc cải cách thể chế" để đáp ứng yêu cầu mới, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn.

Trong đó, với Luật Giáo dục, dự thảo bổ sung mô hình "trung học nghề" để học sinh sau trung học cơ sở có thêm lựa chọn học văn hóa gắn với nghề, tạo hành lang pháp lý cho phân luồng thực chất.

Dự thảo cũng mở rộng phổ cập mầm non cho trẻ 3-5 tuổi, giáo dục bắt buộc đến hết trung học cơ sở, đồng thời thể chế hóa mạnh mẽ chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, như quy định về văn bằng điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục.

Luật sửa đổi hướng tới phân cấp, phân quyền, tăng tính tự chủ trong quản lý giáo dục. Nhiều thẩm quyền của Chính phủ được giao cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, UBND tỉnh và các cơ sở giáo dục, giúp bộ máy phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp…

ĐBQH tham dự kỳ hợp thứ 10 của Quốc hội

Đối với Luật Giáo dục đại học, việc sửa đổi nhằm tái định vị vai trò của đại học trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia. Dự thảo khẳng định cơ sở giáo dục đại học là chủ thể trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, được khuyến khích huy động nguồn lực xã hội, liên kết đào tạo và nghiên cứu trong và ngoài nước.

Cơ chế quản trị đại học được thiết kế lại theo hướng tinh gọn, hiện đại. Nhiều mô hình tổ chức phức tạp như đại học hai cấp, hội đồng trường không còn phù hợp sẽ được điều chỉnh để thống nhất, rõ ràng về thẩm quyền.

Việc sửa đổi Luật Giáo dục nghề nghiệp sẽ tái cấu trúc toàn diện hệ thống giáo dục nghề nghiệp theo hướng mở, linh hoạt, liên thông, hiện đại và hội nhập quốc tế. Đặc biệt, dự luật bổ sung chính sách khuyến khích hợp tác công - tư và xã hội hóa nhưng vẫn bảo đảm công bằng, không thương mại hóa giáo dục. Nhà nước có chính sách hỗ trợ người học yếu thế, học sinh dân tộc thiểu số, người khuyết tật và ngành nghề đặc thù quan trọng với quốc gia.

Đột phá với bộ sách giáo khoa dùng chung, quy định trong văn bằng một số ngành đặc thù

3 dự án luật trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo đang nhận được sự quan tâm lớn từ các vị đại biểu Quốc hội cũng như toàn xã hội, đặc biệt là đối với lĩnh vực đào tạo nghề nghiệp và đào tạo đại học.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan nhận định việc sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục là kịp thời, cần thiết và có ý nghĩa chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế và tạo hành lang pháp lý cho quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học Việt Nam.

ĐBQH Trần Thị Nhị Hà phát biểu tại phiên thảo luận tổ

Dự thảo thể hiện tư duy đổi mới mạnh mẽ, nhất quán, có tính kế thừa và đã tiếp thu nhiều ý kiến từ thực tiễn quản trị đại học giai đoạn 2018-2024 với 4 điểm mới nổi bật gồm: Thể chế hóa Nghị quyết 71, cụ thể hóa chủ trương tăng cường vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng trong cơ sở giáo dục đại học công lập, tăng cường công tác quốc tế; Tập trung lãnh đạo: Hướng tới mô hình Bí thư cấp ủy kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học công lập; Quản trị hiện đại: Phân định rõ vai trò giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và cơ sở giáo dục tự chủ. Tăng cường tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình, nhấn mạnh tự chủ học thuật, tổ chức, tài chính đi đôi với kỷ cương minh bạch. Đồng thời đổi mới cơ chế bổ nhiệm và trách nhiệm của người đứng đầu. Hiệu trưởng/Giám đốc được xác định là người chịu trách nhiệm toàn diện, đại diện pháp luật duy nhất, phù hợp với yêu cầu quản trị tập trung và kiểm soát quyền lực.

Góp ý vào dự thảo luật này, đại biểu Nguyễn Thị Lan đề nghị bổ sung quy định rõ hơn về mô hình “Bí thư cấp ủy kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học công lập”.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan cho rằng, nên bổ sung một khoản cụ thể trong Điều 16 hoặc phần quy định chi tiết, nêu rõ: “Đối với cơ sở giáo dục đại học công lập, Bí thư cấp ủy đồng thời là người đứng đầu cơ sở giáo dục (Hiệu trưởng hoặc Giám đốc), chịu trách nhiệm toàn diện trước Đảng, Nhà nước và pháp luật” như tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TƯ.

Nhiều ý kiến đại biểu cũng đề nghị công nhận văn bằng trong một số ngành đặc thù. Đại biểu Trần Thị Nhị Hà (Đoàn Hà Nội) cho rằng, đối với một số ngành nghề đặc thù (như ngành Y tế), ngoài việc đào tạo các cấp bằng cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ về y học, ngành này còn có các hình thức đào tạo rất phù hợp với thực tế, như: Bác sĩ nội trú, bác sĩ chuyên khoa cấp I (CKI) và bác sĩ chuyên khoa cấp II (CKII).

Theo đại biểu, lực lượng bác sĩ chuyên khoa này cung cấp nhân lực y tế chất lượng cao cho xã hội. Đặc biệt, bác sĩ chuyên khoa cấp II có trình độ thực hành cao và đóng góp rất nhiều cho bệnh nhân trong quá trình điều trị bệnh. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị công nhận văn bằng trong một số ngành đặc thù trong Luật Giáo dục đại học.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn phát biểu tại phiên thảo luận tổ của Đoàn ĐBQH TP Hà Nội

Cũng liên quan đến đào tạo y khoa, đại biểu Nguyễn Anh Trí đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của các hệ bác sĩ chuyên khoa và bác sĩ nội trú - những mô hình đào tạo mang tính “tinh hoa” của ngành y.

Một trong những vấn đề nhận được nhiều ý kiến là việc thống nhất một bộ sách giáo khoa dùng chung trong cả nước. Theo các đại biểu, đây là chủ trương đúng đắn và cần thiết, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, hiện đại, phù hợp với mục tiêu đào tạo. Chính phủ cũng sẽ miễn phí sách giáo khoa cho học sinh và thực hiện các giải pháp xã hội hóa phù hợp.

Theo đại biểu Nguyễn Tuấn Thịnh (đoàn Hà Nội), đây là quy định hợp lý, song cần tính toán cách triển khai sao cho khả thi. “Nên in sách giáo khoa tặng cho các nhà trường, sau đó học sinh mượn để học. Cách này vừa miễn phí, vừa tiết kiệm, tránh tình trạng mỗi năm lại phải mua mới. Nếu học sinh làm hư, mất thì bồi thường hoặc mua lại. Như vậy sẽ thuận lợi khi thực hiện chủ trương miễn phí sách giáo khoa" - ông đề xuất.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn cho biết, hiện Bộ đang xây dựng Đề án thống nhất một bộ sách giáo khoa, trong đó có phương án cụ thể và sẽ xin ý kiến Tổng Bí thư trước khi trình Thủ tướng phê duyệt. Trong tháng 11 sẽ có phương án chính thức.

Nhiều ý kiến đại biểu đã góp ý cụ thể hơn về các cơ chế thông thoáng và mạnh mẽ để huy động nguồn lực ngoài ngân sách cho giáo dục; làm rõ cơ chế tài chính trong chi cho cơ sở giáo dục đại học hay bảo đảm tính độc lập, minh bạch trong quy trình thẩm định sách giáo khoa.

Các đại biểu Quốc hội kỳ vọng, những sửa đổi đối với 3 luật sẽ hoàn thiện hành lang pháp lý về hệ thống giáo dục quốc dân, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về giáo dục; phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng nhu cầu học tập của Nhân dân và yêu cầu phát triển đất nước.

Nguyễn Anh