Đà Nẵng: Diện mạo mới cho làng du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng

Làng du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng vẫn giữ được nhiều nét văn hóa đặc sắc của người Cơ Tu

Tại Đà Nẵng, đồng bào Cơ Tu chủ yếu sinh sống ở dọc dài dãy Trường Sơn hùng vĩ nằm ở phía Tây thành phố. Ở đây, những nếp nhà sàn, nhà Gươl truyền thống ẩn mình dưới những vạt rừng xanh thẫm, những bản làng tựa lưng vào núi, từ bao đời nay vẫn luôn đoàn kết, bảo tồn và lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc.

Khi người Cơ Tu làm “đại sứ” du lịch

Làng du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng, xã Sông Kôn, TP Đà Nẵng (trước đây thuộc xã Sông Kôn, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cũ) chính thức khai trương hoạt động du lịch từ năm 2013, có hơn 85% dân số là đồng bào dân tộc Cơ Tu.

Nằm cách phố cổ Hội An 80km, cách TP Đà Nẵng khoảng 70km, làng Bhơ Hôồng có hơn 700 nhân khẩu, trong đó chủ yếu là đồng bào Cơ Tu, trên 50% số hộ làm nghề truyền thống dệt thổ cẩm và đan lát mây tre.

Ngôi làng nằm tựa lưng vào những ngọn núi cao, trước mặt là sông Kôn với những con suối nhỏ quanh làng, thiên nhiên ưu đãi, khí hậu trong lành, cách làng không xa có dòng suối nước nóng A Păng thích hợp cho việc tắm chữa bệnh.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi thăm, khảo sát làng du lịch Bhơ Hôồng, xã Sông Kôn tháng 10 vừa qua (Ảnh: danang.gov)

Làng vẫn giữ được nhiều nét văn hóa đặc sắc của người Cơ Tu như lễ hội mừng lúa mới, nói lý - hát lý, múa tân tung da dá, nghề dệt thổ cẩm truyền thống được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Với các giá trị văn hóa truyền thống đặc trưng của người Cơ Tu như nghệ thuật nói lý, hát lý, nhạc cụ truyền thống, vũ điệu Tâng tung da dá, kiến trúc nhà Gươl, Moong... và nhiều loại ẩm thực độc đáo của người Cơ Tu. Làng Bhơ Hôồng, xã Sông Kôn được xem là điểm đến khởi đầu cho cuộc hành trình khám phá tiềm năng du lịch phía Tây của TP Đà Nẵng với mô hình “Làng du lịch cộng đồng” có sự tham gia của 50 hộ dân.

Chị Đinh Thị Thìn (SN 1989, người Cơ Tu), là tình nguyện viên du lịch cộng đồng cho biết, đây là một trong số 12 điểm du lịch nông thôn được tỉnh Quảng Nam cũ đăng ký phát triển du lịch nông thôn theo tiêu chí xanh bền vững giai đoạn 2023 - 2025.

Làng Bhơ Hôồng có trên 50% số hộ làm nghề truyền thống dệt thổ cẩm và đan lát mây tre (Ảnh: danang.gov)

Nghề dệt thổ cẩm là một trong những thành tố của không gian văn hóa đặc sắc người Cơ Tu (Ảnh: Đ.Minh)

Thời gian du khách tham quan và trải nghiệm tại làng khoảng 3 giờ đồng hồ. Trong thời gian ấy, du khách sẽ khám phá ngôi làng xuyên qua những con đường nhỏ để cảm nhận cuộc sống đời thường, giao lưu với người đồng bào địa phương.

Theo chị Thìn, khách đến bản làng khá đa dạng, phần lớn là khách nước ngoài và giới trẻ yêu thích trải nghiệm. Mỗi tháng, chị đón từ 5 đến 10 đoàn, có đoàn lên đến vài chục người.

Du khách có thể lưu trú tại nhà dân, cùng trải nghiệm những nếp sinh hoạt đời thường, cùng học tiếng Cơ Tu, đốt lửa trại. Trải nghiệm nghề dệt thổ cẩm truyền thống, giao lưu múa vũ điệu tâng tung da dá quyến rũ của các chàng trai, cô gái Cơ Tu.

Câu chuyện văn hóa từ các món ăn

Dưới góc độ văn hóa du lịch, ẩm thực không chỉ dừng lại ở các món ăn đơn thuần mà còn thể hiện nét văn hóa, phong tục, tập quán của người dân. Vì vậy, khai thác các giá trị văn hóa ẩm thực phục vụ phát triển kinh tế du lịch chính là một hướng đi chiến lược, tạo sản phẩm hấp dẫn, thúc đẩy phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn, tôn vinh văn hóa bản địa.

Du khách lưu trú tại nhà dân, cùng tham quan, trải nghiệm những nếp sinh hoạt đời thường, cùng học tiếng Cơ Tu, đốt lửa trại

Tham gia các hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian (Ảnh: Đ.Minh)

Tại làng du lịch cộng đồng Bhơhôồng, du khách sẽ được thưởng thức và tìm hiểu quy trình chế biến các loại rượu đặc trưng của vùng đất này là rượu Tàvạt và Tr’đin, được đồng bào Cơ Tu chế biến từ cây đoác.

Cùng với đó, các món ẩm thực cơm lam, thịt nướng ống, món zarắ (thịt ống thọc nhuyễn), ăn bánh cuốt (bánh sừng trâu) cùng với rau rừng, cá suối… với nhiều cách chế biến khác nhau. Những trải nghiệm dung dị ấy giúp du khách “chạm” vào đời sống hàng ngày của người Cơ Tu.

Một trong những món ăn đặc sản của người Cơ Tu là cơm lam. Thông thường, khi chế biến, gạo nếp được cho vào ống tre hoặc ống lồ ô, sau đó đổ nước vào, dùng lá bịt kín đầu ống rồi đốt lửa nướng. Khi ăn cắt khúc và chẻ ống tre. Món cơm này có mùi thơm dịu nhẹ của tre, lại có thể để được lâu ngày mà không sợ ôi thiu.

Phát triển du lịch cộng đồng và sinh thái không chỉ góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống Cơ Tu, mà còn tạo sinh kế (Ảnh: Đ.Minh)

Sau hơn một thập kỷ, du lịch đã mang lại diện mạo mới cho Bhơ Hôồng - ngôi làng gần 700 nhân khẩu

Thịt, cá nướng và cơm lam thường được chấm với loại muối đặc trưng. Đó là muối sống giã nhuyễn với tiêu rừng và ớt. Có khi người chế biến pha thêm lá rang-rây, một loại lá rừng và đậu cô ve vào muối để tạo nên hương vị đặc biệt. Gia vị trong các món ăn còn có thêm sả, ớt, tiêu rừng và đặc biệt là kiến đỏ, mối…

Ngoài ra, người Cơ tu còn nhiều món ăn khác như gà nướng, lá sắn xào, thịt heo nấu ống tre, bánh sừng trâu, rau dớn xào tỏi… Những món này được bày quanh bàn tròn, kèm theo một ché rượu cần đặc trưng của núi rừng.

Ông Đỗ Hữu Tùng, Chủ tịch UBND xã Sông Kôn đánh giá, địa phương có nhiều cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp như suối nước nóng A Păng, thác Ra Lang, rừng gỗ lớn ở K8, khe suối Bhlô Bền... là những điểm đến hấp dẫn cho du khách yêu thiên nhiên, khám phá.

Các làng du lịch cộng đồng như Bhơ Hôồng đã hình thành và phát triển thu hút du khách gần xa, là “hạt nhân” mang tính động lực để địa phương tiếp tục hoàn thiện và đánh thức tiềm năng du lịch tại các thôn Ra Lang, Bhlô Bền... qua đó góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu như nhà Gươl, điệu múa Tâng tung da dá, lễ hội mừng lúa mới...

Tại làng du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng, du khách sẽ được thưởng thức và tìm hiểu quy trình chế biến các loại rượu đặc trưng và các món ẩm thực đặc sắc

Ẩm thực không chỉ dừng lại ở các món ăn đơn thuần mà còn thể hiện nét văn hóa, phong tục, tập quán của người dân

Đặc sắc của Sông Kôn chính là sự hòa quyện giữa bản sắc văn hóa truyền thống và tiềm năng du lịch cộng đồng - sinh thái, mở ra hướng đi bền vững cho phát triển kinh tế - xã hội.

Chị Bơling Thị Treng (48 tuổi) kể, tuy không được sinh ra từ đây nhưng làng Bhơ Hôồng là mảnh đất gắn bó với cuộc sống của chị từ khi dời từ làng cũ A Ró (xã Lăng, huyện Tây Giang cũ) đến đây định cư vào năm 1978.

“Khi tham gia làm du lịch cộng đồng, tôi được tập huấn kiến thức, kỹ năng du lịch cộng đồng, tập huấn nghiệp vụ tiếng Anh giao tiếp cơ bản với khách du lịch, vừa có thêm thu nhập lại vừa góp phần bảo tồn, quảng bá văn hóa của dân tộc mình đến với đông đảo du khách, nhất là du khách nước ngoài.

Tại làng còn có các nhóm, tổ dịch vụ khác như tổ an ninh, tổ dệt thổ cẩm và nấu rượu truyền thống... Các hoạt động của làng du lịch cộng đồng do Ban quản lý Làng du lịch cộng đồng địa phương trực tiếp quản lý, điều hành các tổ, nhóm dịch vụ”, chị Treng nói.

Điều khiến Bhơ Hôồng trở nên đặc biệt là tỷ lệ du khách nước ngoài chiếm tới hơn 85%. Họ không ngại những chuyến đi dài, thậm chí là những cung đường khó đi để đến đây, không chỉ là khách du lịch, họ là những người muốn tìm kiếm một trải nghiệm đích thực.

Các làng du lịch cộng đồng như Bhơ Hôồng đã hình thành và phát triển thu hút du khách gần xa

Làng du lịch cộng đồng góp phần bảo tồn, quảng bá văn hóa của dân tộc đến với đông đảo du khách, nhất là du khách quốc tế

Sau hơn một thập kỷ, du lịch đã mang lại diện mạo mới cho Bhơ Hôồng, ngôi làng gần 700 nhân khẩu. Nếu trước kia bà con sống chủ yếu bằng nương rẫy thì nay đã có thêm sinh kế từ dịch vụ trải nghiệm và sản phẩm thủ công. Trung bình mỗi tháng, Bhơ Hôồng đón hơn 100 lượt khách.

Tuy du lịch tuy chưa mang lại nguồn thu lớn nhưng đã tạo việc làm tại chỗ, giúp thanh niên nơi đây phát triển kỹ năng, nghệ nhân thêm tự hào khi văn hóa truyền thống được trân trọng.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi, việc phát triển du lịch cộng đồng và sinh thái tại các xã miền núi phía Tây thành phố không chỉ góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống Cơ Tu, mà còn tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương. Để đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng, cần nhất vẫn là các yếu tố về giao thông, dịch vụ du lịch, môi trường cũng những đẩy mạnh quảng bá hình ảnh.

Tuy nhiên, nhìn chung những điểm đến này vẫn còn gặp nhiều khó khăn như hạ tầng giao thông khó khăn, thiếu nhân lực phục vụ, hạ tầng lưu trú xuống cấp, công tác quảng bá còn hạn chế, môi trường chưa đảm bảo…

Do đó, UBND thành phố Đà Nẵng giao các Sở, ban, ngành liên quan tiếp nhận các kiến nghị của địa phương, tham mưu UBND thành phố xem xét cơ chế, chính sách hỗ trợ, đồng thời phối hợp các sở, ngành để tháo gỡ khó khăn, phát huy tiềm năng du lịch của các điểm đến này.

Đoàn Minh