Đảm bảo nguyên tắc về quyền công dân, quyền con người

Bổ sung quyền được tư vấn tâm lý trong thời gian tạm giữ, tạm giam

Tại phiên thảo luận sáng nay, các đại biểu Quốc hội đồng tình với sự cần thiết của 2 dự án luật trên. Đánh giá về Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) cho rằng, đây là bước hoàn thiện hệ thống pháp luật về tố tụng hình sự, nhằm thể chế hóa Hiến pháp năm 2013 về quyền con người, quyền công dân; đồng thời cụ thể hóa Nghị quyết số 27 của Trung ương về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành thảo luận ở hội trường sáng 12/11

“Dự luật lần này thể hiện nỗ lực rất lớn của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc hợp nhất ba pháp lệnh hiện hành gồm: Pháp lệnh thi hành tạm giữ, Pháp lệnh thi hành tạm giam và Pháp lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú, thành một đạo luật thống nhất, bảo đảm tính chặt chẽ, nhân đạo, minh bạch và có cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả” – ông Nguyễn Tâm Hùng nhấn mạnh.

Ông cũng nhất trí với việc khẳng định nguyên tắc bảo đảm quyền con người, quyền công dân và nghiêm cấm mọi hình thức tra tấn, nhục hình; song đề nghị Ban soạn thảo xem xét bổ sung nguyên tắc phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan ra lệnh và cơ quan thi hành, nhằm tránh tình trạng chồng chéo, né tránh trách nhiệm khi có sai phạm xảy ra.

“Quy định này sẽ góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền của người bị tạm giữ, tạm giam” – đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh)

Theo ông Nguyễn Tâm Hùng, tại Điều 8 và Điều 9 của dự thảo luật đã quy định hai cấp trong Công an Nhân dân và nhiều đầu mối trong Quân đội Nhân dân. Đại biểu nhận thấy mô hình tổ chức như vậy có thể dẫn đến phân tán đầu mối, thiếu thống nhất trong chỉ đạo, đặc biệt là ở khâu phối hợp giữa công an địa phương và các đơn vị quân đội đóng quân trên địa bàn.

Do đó, ông đề nghị Ban soạn thảo xem xét hợp nhất đầu mối quản lý hành chính về tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú vào một cơ quan điều phối thống nhất, trực thuộc Bộ Công an, phối hợp với Bộ Quốc phòng. Cách làm này sẽ bảo đảm sự thống nhất về quy trình, giảm tầng nấc trung gian và phù hợp với tinh thần cải cách hành chính.

Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh về quyền của người bị tạm giữ, tạm giam, ông đề nghị Ban soạn thảo xem xét bổ sung quyền được tiếp cận thông tin pháp luật và được tư vấn tâm lý trong thời gian tạm giữ, tạm giam.

“Thực tế cho thấy, nhiều người bị tạm giam có tâm lý hoảng loạn, dễ phát sinh hành vi tiêu cực. Việc hỗ trợ tâm lý và phổ biến pháp luật sẽ giúp họ nhận thức tốt hơn, giảm nguy cơ tự tử hoặc phản ứng tiêu cực trong cơ sở giam giữ” – ông Hùng nói.

Các ĐBQH tham dự phiên họp

Cần quy định rõ số lần người bào chữa được gặp thân nhân, người bị tạm giam, tạm giữ

Cũng theo đại biểu Nguyễn Tâm Hùng, về việc gặp thân nhân, người bào chữa và tiếp xúc lãnh sự, ông đồng tình với Điều 23, quy định về tần suất thăm gặp. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị xem xét mở rộng thêm một lần thăm gặp cho người bị tạm giam có thái độ cải tạo tốt, đặc biệt vào các dịp lễ, Tết.

Đại biểu lý giải: “Cách làm này vừa mang tính nhân đạo, vừa giúp khuyến khích người bị tạm giam chấp hành nghiêm nội quy, góp phần ổn định trật tự trong cơ sở giam giữ. Bên cạnh đó, nên quy định cụ thể hình thức thăm gặp trực tuyến trong điều kiện dịch bệnh hoặc khi thân nhân ở xa, phù hợp với định hướng ứng dụng khoa học – công nghệ được nêu tại khoản 6 của dự luật này”.

Đại biểu Trương Trọng Nghĩa (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh)

Thảo luận về điều này, đại biểu Trương Trọng Nghĩa (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) nói: Tại Điều 23, Khoản 4 quy định số lần được gặp thân nhân của người bị tạm giam, tạm giữ. Người bị tạm giữ được gặp thân nhân một lần trong thời gian tạm giữ, còn người bị tạm giam được gặp thân nhân một lần trong một tháng.

“Tôi đề nghị quy định trong luật về tạm giữ, tạm giam cũng cần ghi rõ quyền gặp người bào chữa. Ví dụ: Ít nhất một lần trong thời gian tạm giữ; nếu tạm giam, hai lần/tháng hoặc theo yêu cầu. Điều này đặc biệt quan trọng, vì người bị tạm giữ thường hoảng loạn, không biết lý do bị giữ, nên cần gặp người bào chữa” – ông nhấn mạnh.

Ngoài ra, theo ông, quyền thăm, gặp bị hạn chế khi đang lấy lời khai, hỏi cung hoặc tham gia hoạt động tố tụng là "chưa hợp lý". Bởi Bộ Luật Tố tụng hình sự quy định, khi lấy lời khai phải có mặt người bào chữa. Nếu không có mặt người bào chữa, lời khai sẽ không hợp lệ. Quy định hiện hành mâu thuẫn, vì không cho thăm gặp khi đang lấy lời khai.

Từ những phân tích đó, đại biểu Trương Trọng Nghĩa (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) kiến nghị: Bộ Luật Tố tụng hình sự là đạo luật có thứ bậc pháp lý cao hơn, nên khi xây dựng Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam, chúng ta phải cụ thể hóa, chứ không được phép hạn chế các quyền công dân, quyền con người đã được Hiến pháp và Bộ luật Tố tụng hình sự ghi nhận.

Thái Sơn