Đảm bảo tính đồng bộ, hiệu lực để pháp luật "mở đường" cho đổi mới, phát triển

Dấu ấn lập pháp, giám sát và đổi mới tư duy phát triển

Nhiệm kỳ khóa XV của Quốc hội là một nhiệm kỳ rất thành công, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển đất nước.

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, đất nước phải đối mặt với đại dịch COVID-19. Quốc hội đã ban hành nhiều nghị quyết để kịp thời hỗ trợ Chính phủ thực hiện "mục tiêu kép". Các nghị quyết này bao gồm nhiều biện pháp từ hỗ trợ người dân và doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, đến tạo cơ sở pháp lý cho các chính sách phục hồi và phát triển kinh tế.

Đến giai đoạn cuối nhiệm kỳ, đất nước bước vào cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Cùng với cơ cấu lại bộ máy hành chính cấp trung ương, giảm số lượng bộ, ban, ngành và ủy ban; Quốc hội đã tiến hành sửa Hiến pháp để từ ngày 1/7/2025, chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã), xóa bỏ cấp hành chính quận/huyện trên cả nước; giảm số lượng đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34. Trong bối cảnh đó, Quốc hội cũng đã thông qua mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2025 trên 8% và hướng tới mức tăng trưởng hai con số trong những năm tiếp theo.

ĐBQH TP Hà Nội tham dự kỳ họp thứ 10 của Quốc hội khoá XV

Cùng với đó, Quốc hội cũng tiến hành 1 khối lượng vô cùng lớn trong công tác xây dựng pháp luật để thể chế hóa 4 "nghị quyết trụ cột" của Bộ Chính trị, được coi là nền tảng để Việt Nam cất cánh và bước vào một kỷ nguyên phát triển mới.

Chỉ tính riêng kỳ họp thứ 9 vừa qua, Quốc hội đã thông qua 34 luật và 14 nghị quyết quy phạm pháp luật, bằng 52,7% tổng số 17 kỳ họp trước cộng lại. Tại kỳ họp thứ 10 này, Quốc hội sẽ thực hiện khối lượng công tác xây dựng pháp luật "trên cả lịch sử" với việc xem xét, thông qua 49 dự án luật và 4 nghị quyết. Để đạt được những kết quả ấn tượng này, vai trò trung tâm của các đại biểu Quốc hội khóa XV là rất quan trọng.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho biết, năm 2025 là một năm hết sức đặc biệt với khối lượng công việc xây dựng pháp luật khổng lồ và kỷ lục, gần bằng tổng khối lượng của nhiều năm trước cộng lại với 419 văn bản quy định chi tiết được ban hành trong năm 2025 (gấp ba lần năm 2023).

Chỉ trong 3 kỳ họp gần đây, Quốc hội đã thông qua khối lượng luật và nghị quyết “kỷ lục” chưa từng có. Trong đó, nhiều văn bản được thông qua theo trình tự rút gọn và có hiệu lực ngay, nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết của Trung ương, Bộ Chính trị.

Theo đại biểu Nguyễn Anh Trí (đoàn Hà Nội), hoạt động lập pháp trong nhiệm kỳ này là một trong những điểm sáng nhất. Đến ngày 15/10/2025, Quốc hội đã hoàn thành 153/156 nhiệm vụ lập pháp, đạt tỷ lệ 98,08%, đồng thời thông qua thêm 52 nhiệm vụ phát sinh, nâng tổng số lên 205 nhiệm vụ, vượt 33% so với định hướng ban đầu.

Đây là con số thể hiện nỗ lực phi thường và tinh thần trách nhiệm rất cao của Quốc hội trong việc xây dựng hệ thống pháp luật. Nhiều luật, nghị quyết được ban hành trong thời gian ngắn nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và tính khả thi cao.

Đặc biệt, Luật Bảo hiểm y tế (sửa đổi) - một dự án luật không có trong chương trình ban đầu nhưng đã được bổ sung kịp thời để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

“Chính sự chủ động, linh hoạt và dám làm đã giúp Quốc hội khóa XV kịp thời thể chế hóa chủ trương, chính sách mới, giải quyết các vấn đề phát sinh trong đời sống” - đại biểu Nguyễn Anh Trí nhận định.

Đoàn ĐBQH TP Hà Nội thảo luận tổ

Thường xuyên rà soát, điều chỉnh để pháp luật nhanh đi vào thực tiễn

Công tác lập hiến và lập pháp của Quốc hội khóa XV tạo bước đột phá quan trọng, tuy nhiên, theo các đại biểu Quốc hội vẫn còn nhiều tồn tại cần hoàn thiện thể chế, khẳng định vai trò “thể chế, pháp luật đi trước mở đường”, nhất là đặc biệt trong việc quy định về tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và xây dựng mô hình quản trị hiện đại, gần dân.

Dẫn lại một số tồn tại được chỉ ra trong báo cáo như 53 văn bản quy định chi tiết vẫn chưa được ban hành, gây khó khăn cho chính quyền cơ sở trong triển khai, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy cho biết dù Quốc hội đã trao các cơ chế đặc biệt, đặc thù (như Nghị quyết 2626) để Chính phủ chủ động tháo gỡ khó khăn về thể chế, nhưng việc áp dụng còn chậm, thể hiện tinh thần ngại trách nhiệm và xu hướng chờ Quốc hội sửa luật.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị Chính phủ phải phát huy tính chủ động, năng động, giảm tình trạng ngại trách nhiệm. Đồng thời, cần có lộ trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật một cách khoa học, tránh tình trạng sửa đổi luật quá thường xuyên, gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng đến tính ổn định của hệ thống.

Đại biểu cũng chỉ ra rằng, khối lượng công việc quy định chi tiết các luật là rất lớn - tới 419 văn bản, gấp đôi năm 2024. Mặc dù Chính phủ đã nỗ lực, song vẫn còn 53 văn bản chưa được ban hành dù luật liên quan đã có hiệu lực, gây khó khăn cho địa phương trong triển khai thực hiện.

“Do đó, cần có sự rút kinh nghiệm nghiêm túc để mô hình chính quyền mới hoạt động trơn tru, tránh tình trạng ‘luật có rồi nhưng chưa làm được” - đại biểu Nguyễn Phương Thủy nói.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy phát biểu thảo luận tổ

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thủy cũng cho rằng, một số luật được sửa đổi quá thường xuyên, ảnh hưởng đến tính ổn định của hệ thống pháp luật. Ví dụ, Luật Bảo vệ môi trường và Luật Sở hữu trí tuệ vừa sửa đổi năm 2025 nhưng dự kiến 2026 sẽ tiếp tục điều chỉnh.

Theo đại biểu, điều này không chỉ gây tốn kém thời gian và công sức, mà còn làm giảm niềm tin của xã hội đối với pháp luật. Đại biểu kiến nghị Chính phủ đẩy nhanh việc tái cấu trúc hệ thống pháp luật, đảm bảo “xây dựng luật phải có hệ thống, bài bản, khoa học và ổn định”.

Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Bùi Huyền Mai (đoàn Hà Nội) cho rằng, trong bối cảnh mới, quy trình xây dựng pháp luật đã có nhiều thay đổi: Quốc hội tập trung quyết định những vấn đề khung, còn việc triển khai cụ thể phụ thuộc vào nghị định, thông tư và các văn bản hướng dẫn.

Vì vậy, để chính sách pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, đại biểu Quốc hội đề nghị Chính phủ và các cơ quan liên quan thiết lập cơ chế đánh giá thường xuyên chất lượng các văn bản hướng dẫn thi hành luật.

“Chúng ta cần thường xuyên rà soát, điều chỉnh, cập nhật các nghị định và thông tư cho phù hợp với thực tiễn, nhất là trong quá trình thực hiện mô hình chính quyền hai cấp. Có như vậy, chính sách pháp luật mới nhanh chóng phát huy hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển” - đại biểu Quốc hội Bùi Huyền Mai nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan (đoàn Hà Nội) đề nghị cần đánh giá sâu hơn về tác động thực tế của các chính sách và pháp luật sau khi ban hành, bổ sung các con số định lượng như tỉ lệ kiến nghị cử tri được giải quyết dứt điểm và tỉ lệ nghị quyết giám sát đã được thực hiện; đề xuất cơ chế giám sát hậu nghị quyết để nâng cao trách nhiệm giải trình và hiệu quả thực thi pháp luật; thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng hệ thống dữ liệu điện tử để công khai tiến độ và kết quả thực hiện nghị quyết giám sát, tăng cường tính minh bạch.

Ngọc Quyết