Để trục sông Hồng kể chuyện văn hiến ngàn năm...

Xung quanh vấn đề này, PV Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có cuộc trao đổi với KTS Đinh Việt Phương, người đã có hơn 20 năm hoạt động trong lĩnh vực kiến trúc và bảo tồn với niềm đam mê di sản và công nghệ.

PV: Ở góc nhìn của một kiến trúc sư, anh đánh giá Dự án Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng có ý nghĩa như thế nào trong quá trình hiện thực hóa quy hoạch Hà Nội thời kỳ mới?

KTS Đinh Việt Phương: Với tôi, trục cảnh quan sông Hồng không đơn thuần là một dự án hạ tầng, mà là không gian chiến lược để hiện thực hóa ba mệnh đề giá trị của Hà Nội: Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo. Sông Hồng là khởi nguyên của cư dân Việt, là nơi hình thành văn minh lúa nước, làng xã, tín ngưỡng và cấu trúc đô thị Thăng Long suốt hơn một nghìn năm.

Nếu Hà Nội bước vào kỷ nguyên phát triển mới mà không đặt sông Hồng vào vị trí trung tâm thì sẽ thiếu một trục biểu tượng đủ lớn để kết nối quá khứ với tương lai. Tôi cho rằng trục này phải được nhìn nhận như “phòng trưng bày mở” của Thủ đô – nơi văn hiến được kể lại bằng không gian, nơi bản sắc được cảm nhận bằng trải nghiệm, và nơi sáng tạo trở thành động lực phát triển.

Nói ngắn gọn, đây là cơ hội để Hà Nội tái định nghĩa mình như một thành phố bên sông, hiện đại nhưng có chiều sâu lịch sử và căn tính rõ ràng.

PV: Một mục tiêu quan trọng của dự án là tái thiết không gian đô thị ven sông. Ở góc độ của một chủ thể sáng tạo, anh nghĩ sao về việc hình thành những không gian sáng tạo ven sông?

KTS Đinh Việt Phương: Tôi ủng hộ rất mạnh việc hình thành chuỗi không gian sáng tạo ven sông, nhưng tôi hiểu “sáng tạo” không phải là trang trí thêm cho đẹp, mà là phương thức chuyển hóa giá trị truyền thống thành năng lực cạnh tranh mới.

Nếu bảo tồn chỉ bằng trưng bày tĩnh, văn hóa sẽ đóng băng; nếu chỉ bằng khẩu hiệu, bản sắc sẽ mờ nhạt. Không gian sáng tạo ven sông cần là nơi văn hóa được sống lại trong đời sống đương đại – thông qua nghệ thuật công cộng, trình diễn, lễ hội, triển lãm, công nghệ số, giáo dục trải nghiệm…

Tôi tin rằng, khi người trẻ ra sông và có thể chạm vào lịch sử bằng những phương thức hiện đại – từ nghệ thuật ánh sáng, mapping, thực tế ảo, đến các workshop làng nghề – thì di sản không còn là câu chuyện xa xôi, mà trở thành chất liệu cho sáng tạo hôm nay.

Kiến trúc sư Đinh Việt Phương - Giám đốc 3DArt

PV: Về hạ tầng công cộng, theo anh, trước mắt cần làm gì để thu hút nhà sáng tạo và doanh nghiệp đầu tư vào các không gian sáng tạo dọc 2 bên sông Hồng?

KTS Đinh Việt Phương: Trước hết phải làm thật tốt hạ tầng công cộng nền tảng: Lối tiếp cận ra sông, chiếu sáng, an toàn, giao thông chậm, không gian đi bộ – xe đạp liên tục. Khi người dân có thể đến, ở lại và sử dụng không gian một cách thuận tiện, thì sáng tạo mới có đất sống.

Song song với đó là cơ chế vận hành linh hoạt: Cho phép thí điểm, tổ chức sự kiện, nghệ thuật công cộng, mô hình sáng tạo có kiểm soát nhưng cởi mở. Nhà sáng tạo và doanh nghiệp cần một môi trường có thể thử nghiệm và phát triển lâu dài, chứ không chỉ là không gian đẹp.

Theo tôi, sông Hồng có thể hình thành ba lớp phát triển: Tuyến công viên văn hiến – bản sắc; tuyến công viên sáng tạo – công nghệ và hành lang thủy đạo kết nối. Khi ba lớp này vận hành đồng bộ, Hà Nội sẽ có một “trái tim sáng tạo” thực sự chứ không chỉ là khẩu hiệu.

PV: Trước mắt, theo anh, làm thế nào để khai thác, gắn kết di tích, làng nghề, không gian văn hóa với dòng sông để tạo nên trục di sản đặc sắc?

KTS Đinh Việt Phương: Tôi cho rằng phải nhìn toàn tuyến như một hành trình kể chuyện. Không nên coi mỗi di tích hay làng nghề là một điểm rời rạc, mà phải đặt chúng vào một mạch văn hóa thống nhất – từ khởi nguyên cư dân ven sông, đến Thăng Long – Kẻ Chợ, đến những lớp ký ức đô thị hiện đại.

Cần thiết lập một hành lang trải nghiệm kết hợp đường bộ và đường thủy, nơi mỗi điểm dừng đều có hoạt động sống – biểu diễn, trải nghiệm nghề, giáo dục cộng đồng – chứ không chỉ “đến để xem rồi đi”.

Nếu làm đúng cách, trục sông Hồng sẽ trở thành trục di sản – trục sáng tạo của Thủ đô: nơi quá khứ không ngủ yên, mà tiếp tục được viết lại bằng tinh thần của thời đại. Và khi đó, Hà Nội không chỉ phát triển về quy mô, mà còn phát triển về chiều sâu văn hóa – điều làm nên bản lĩnh của một Thủ đô nghìn năm văn hiến.

PV: Xin trân trọng cảm ơn anh!

Nguyễn Thủy