Di dời đại học ra khỏi nội đô: Bước đi chiến lược xây dựng Hà Nội phát triển bền vững

Cùng với việc xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh cho thanh thiếu nhi Thủ đô, tại chương trình đối thoại giữa Chủ tịch UBND TP Hà Nội với thanh niên năm 2025, đại biểu thanh niên cũng quan tâm đến các bài toán phát triển bền vững của Thủ đô; trong đó có lộ trình di dời các trường đại học, cao đẳng ra khỏi nội đô nhằm giảm tải hạ tầng, đồng thời tạo không gian phát triển mới cho giáo dục đại học và địa phương tiếp nhận.

Đồng chí Nguyễn Phi Thường - Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội trao đổi tại buổi đối thoại (Ảnh: Phạm Mạnh)

Theo bạn Nguyễn Thị Việt Linh - Phó Bí thư Đoàn Thanh niên Đại học Quốc gia Hà Nội, hiện nay thành phố Hà Nội đang phải đối mặt với nhiều vấn đề thách thức trong việc phát triển đô thị như: Ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, thiếu nhà ở, việc làm… Thành phố Hà Nội đã có những hành động cụ thể nhằm di dời các trường đại học, cao đẳng ra khu vực ngoại thành Hà Nội như một giải pháp bền vững.

Bạn Nguyễn Thị Việt Linh đặt câu hỏi tới các đồng chí lãnh đạo: "Xin hỏi lộ trình sắp tới của việc di dời các trường đại học, cao đẳng ra khu vực ngoại thành như thế nào. Thành phố có những định hướng gì để giúp sinh viên sau khi dịch chuyển có thể có một môi trường sinh sống, học tập ổn định, đồng thời phát huy được vai trò của sinh viên trong việc giải quyết vấn đề của địa phương?".

Trao đổi về nội dung này, đồng chí Nguyễn Phi Thường - Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết: Hà Nội đang cụ thể hóa hai quy hoạch quan trọng của Thủ đô gồm: Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, định hướng đến năm 2065 và Quy hoạch phát triển Thủ đô đến năm 2030, định hướng đến năm 2045.

Trong văn kiện Đại hội XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội, thành phố cũng đã xác định rõ trong thời gian tới sẽ tập trung phát triển các đô thị vệ tinh, đặc biệt là khu vực phía Tây với đô thị vệ tinh Hòa Lạc gắn với Khu công nghệ cao Hòa Lạc và Khu đại học tập trung tại Hòa Lạc.

Để hiện thực hóa định hướng này cần có giải pháp tổng thể và đồng bộ. Dự kiến cuối năm nay, Hà Nội sẽ khởi công tuyến đường sắt đô thị Metro Văn Cao - Hòa Lạc, tạo nền tảng phát triển khu vực này trở thành đô thị đại học và khoa học công nghệ, với hạt nhân là Khu công nghệ cao Hòa Lạc, Đại học Quốc gia Hà Nội và khoảng 300ha đất dành cho khu đại học tập trung để di dời các trường đại học từ nội đô lên khu vực này.

Bạn Nguyễn Thị Việt Linh - Phó Bí thư Đoàn Thanh niên Đại học Quốc gia Hà Nội quan tâm đến vấn đề di dời trường đại học ra khỏi nội đô (Ảnh: Phạm Mạnh)

Bên cạnh đó, Hà Nội sẽ tập trung phát triển các đô thị khu vực phía Bắc gồm Đông Anh, Mê Linh, Sóc Sơn (cũ), lấy thành phố thông minh làm hạt nhân; đồng thời tiếp tục tính toán phát triển đô thị Sơn Tây và chuỗi đô thị dọc tuyến Vành đai 4, gắn với đô thị Phú Xuyên và trung tâm trung chuyển hàng hóa, ga đầu mối đường sắt quốc gia Ngọc Hồi.

Đây là định hướng căn cơ, gắn với việc di chuyển các cơ sở y tế, giáo dục không phù hợp quy hoạch ra khỏi nội đô, theo đúng chỉ đạo của Trung ương, và Hà Nội đang nỗ lực triển khai.

Cũng theo đồng chí Nguyễn Phi Thường, chủ trương của thành phố không phải di dời toàn bộ các trường đại học ra khỏi nội đô, mà chỉ di dời phần đào tạo sinh viên. Các trường vẫn được giữ lại, tiếp tục là trung tâm nghiên cứu, đào tạo sau đại học và hợp tác quốc tế.

Điều này phù hợp định hướng phát triển Hà Nội là thành phố học tập, trung tâm tri thức và đổi mới sáng tạo.

Cũng theo Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, đô thị Hòa Lạc được xác định là khu vực trọng điểm, phát triển theo mô hình đô thị khoa học - công nghệ - giáo dục, đào tạo, đồng thời là nơi tập trung di chuyển các trường đại học, cơ sở giáo dục đào tạo của Thủ đô, hình thành một cực tăng trưởng mới ở phía Tây Hà Nội.

Hạt nhân của khu vực này là Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, gắn với các cơ sở đào tạo lớn, trong đó Đại học Quốc gia Hà Nội đã triển khai một phần hoạt động tại đây, cùng với nhiều trường đại học khác đang xây dựng kế hoạch, dự án cụ thể để thực hiện lộ trình di chuyển.

Cùng với việc triển khai định hướng này, Hội đồng Nhân dân TP Hà Nội đã chính thức thông qua Nghị quyết số 487 ngày 26/11, yêu cầu xây dựng kế hoạch di dời các trường đại học, cao đẳng ra khu vực ngoại thành. Trọng tâm là chuyển các khối đào tạo chính quy có quy mô sinh viên lớn ra khỏi khu vực nội đô trước năm 2030, đồng thời hình thành các đô thị đại học tại Hòa Lạc và một số khu vực lân cận như Hưng Yên, Ninh Bình.

Để bảo đảm hạ tầng đồng bộ cho các đô thị đại học vệ tinh, ngày 19/12, TP Hà Nội sẽ khởi công tuyến đường sắt đô thị số 05 (Văn Cao - Hòa Lạc) với tổng mức đầu tư khoảng 74.000 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác trước năm 2030. Tuyến đường này được kỳ vọng tạo động lực phát triển toàn diện khu vực phía Tây, đồng thời đáp ứng nhu cầu đi lại, học tập và nghiên cứu của sinh viên, giảng viên.

Theo định hướng của Thành phố, việc di dời không đồng nghĩa với chuyển toàn bộ hoạt động của các trường đại học ra khỏi nội đô. Các cơ sở hiện hữu sẽ tiếp tục được sử dụng cho nghiên cứu khoa học, đào tạo sau đại học và hợp tác quốc tế, phù hợp với mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành thành phố học tập, trung tâm tri thức và đổi mới sáng tạo.

Một góc Đại học Quốc gia Hà Nội tại Hòa Lạc (Ảnh: Fanpage Đại học Quốc gia Hà Nội - VNU)

Cùng với việc tái thiết đô thị tại các điểm nghẽn về mật độ và hạ tầng, thành phố định hướng hình thành thêm nhiều không gian công cộng, công viên, vườn hoa và các thiết chế văn hóa - xã hội, qua đó nâng cao chất lượng sống của người dân khu vực nội đô. Đồng thời, thành phố giữ lại một phần các cơ sở giáo dục hiện hữu để phục vụ nghiên cứu khoa học, đào tạo sau đại học và hợp tác quốc tế, chứ không thực hiện di dời toàn bộ.

Cách tiếp cận này nhằm giảm tải áp lực cho khu vực nội đô, đồng thời tạo điều kiện phát triển đồng bộ các đô thị vệ tinh, gắn với hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội hiện đại. Việc bố trí lại các khu hiệu bộ, cơ sở đào tạo và khu ký túc xá tập trung tại các khu vực ngoại thành cũng góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, tạo môi trường học tập, sinh hoạt thuận lợi cho sinh viên.

Trong giai đoạn 2025 - 2030, thành phố đặt mục tiêu di dời các khối đào tạo chính quy có quy mô sinh viên lớn ra khu vực ngoại thành, phấn đấu giảm quy mô đào tạo đại học tại khu vực nội đô xuống khoảng 200.000 sinh viên.

Song song với đó, Hà Nội sẽ hình thành các tổ hợp đào tạo - nghiên cứu - đổi mới sáng tạo, tiêu biểu là tại khu vực Hòa Lạc, phát triển theo mô hình “5 trong 1”, gắn kết đào tạo, nghiên cứu, sản xuất, đổi mới sáng tạo và đô thị dịch vụ.

Các nội dung trên được triển khai đồng bộ với quy hoạch hạ tầng giao thông, nhà ở, dịch vụ xã hội và không gian sáng tạo, nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững, hài hòa giữa nội đô và các khu vực vệ tinh của Thủ đô.

Ngọc Minh