Xây dựng hệ sinh thái giáo dục an toàn trong kỷ nguyên số

Những khó khăn, thách thức trong kỷ nguyên số...

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Hà Nội vừa vinh dự trở thành địa điểm ký kết một văn kiện quốc tế quan trọng về an ninh mạng - Công ước Hà Nội, đồng thời được UNESCO công nhận là “Thành phố học tập toàn cầu”.

Những dấu mốc này không chỉ khẳng định uy tín, vị thế của Thủ đô trên trường quốc tế, mà còn đặt ra yêu cầu ngày càng cấp thiết trong việc xây dựng một thế hệ công dân số có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức văn hóa trong sáng và năng lực thích ứng cao với kỷ nguyên số.

Các đại biểu tham dự đối thoại (Ảnh: Phạm Mạnh)

Từ thực tiễn công tác giáo dục và phong trào thanh thiếu nhi, cô Nguyễn Kim Hoài Nam - giáo viên Ngữ văn, kiêm Tổng phụ trách Đội Trường THCS Thành Công chia sẻ nhiều trăn trở trước hai thách thức lớn đang song hành. Đó là sự lan truyền nhanh chóng của các thông tin độc hại, sai trái trên không gian mạng và tình trạng bạo lực học đường, đặc biệt là bạo lực trên không gian mạng có xu hướng gia tăng.

Những vấn đề này không chỉ xói mòn niềm tin, làm lệch chuẩn giá trị của học sinh mà còn tác động trực tiếp đến tâm lý, sự phát triển toàn diện của các em.

Cùng quan tâm đến nội dung này, nhiều cán bộ Đoàn, giáo viên, sinh viên đã đặt câu hỏi về trách nhiệm và giải pháp của thành phố trong việc xây dựng một môi trường giáo dục an toàn, nhân văn cho học sinh.

Trao đổi về nội dung này, đồng chí Phạm Quốc Toản - Phó Giám đốc phụ trách Sở GD&ĐT Hà Nội nhấn mạnh: Với truyền thống ngàn năm văn hiến và vị thế trung tâm giáo dục của cả nước, Hà Nội luôn được đánh giá là địa phương đi đầu trong công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh.

Không chỉ chú trọng truyền thụ tri thức, thành phố kiên trì xây dựng môi trường học đường nhân văn, kỷ cương, an toàn, nơi các giá trị văn hóa, chuẩn mực ứng xử và tinh thần trách nhiệm công dân được bồi đắp ngay từ những điều giản dị nhất.

Đồng chí Vũ Đại Thắng - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Hà Nội cùng lãnh đạo các Sở, ngành đối thoại với thanh niên (Ảnh: Phạm Mạnh)

Thông qua hệ thống chính sách đồng bộ, sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường - gia đình - xã hội và việc chủ động thích ứng với bối cảnh chuyển đổi số, Hà Nội ngày càng khẳng định uy tín là địa phương tiên phong trong giáo dục toàn diện, góp phần hình thành thế hệ học sinh Thủ đô vừa giàu tri thức, vừa vững vàng về đạo đức, lối sống và bản lĩnh hội nhập.

Điều đó được khẳng định qua việc Hà Nội vừa vinh dự trở thành địa điểm ký kết một văn kiện quốc tế quan trọng về an ninh mạng - Công ước Hà Nội, đồng thời được UNESCO công nhận là “Thành phố học tập toàn cầu”.

... và giải pháp của ngành Giáo dục Hà Nội

Tuy nhiên, trong xu thế phát triển chung, Hà Nội cũng đối diện với những thách thức rất lớn từ thông tin xấu độc, thiếu kiểm chứng và bạo lực học đường trên không gian mạng. Trước thực tiễn đó, Sở GD&ĐT đã tham mưu thành phố nhiều định hướng trọng tâm nhằm hình thành một hệ sinh thái giáo dục an toàn cho học sinh.

Theo đó, Hà Nội không ngừng hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành trong giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng số cho học sinh; duy trì và phát huy hiệu quả quy chế phối hợp với Công an thành phố trong bảo đảm an ninh, an toàn trường học, được triển khai từ năm 2017.

Đặc biệt, năm 2022, thành phố đã ban hành Bộ quy tắc văn hóa ứng xử trên không gian mạng, triển khai đồng bộ trong toàn ngành Giáo dục, góp phần định hướng hành vi văn minh, có trách nhiệm của học sinh khi tham gia môi trường số.

Cô Nguyễn Kim Hoài Nam - giáo viên Ngữ văn, kiêm Tổng phụ trách Đội Trường THCS Thành Công đặt câu hỏi tới lãnh đạo ngành Giáo dục tại đối thoại (Ảnh: Phạm Mạnh)

Song song với đó, Hà Nội tăng cường đưa nội dung giáo dục an toàn thông tin, văn hóa ứng xử, phòng chống bạo lực học đường vào chương trình chính khóa và sinh hoạt tập thể; đẩy mạnh tập huấn cho đội ngũ cán bộ, giáo viên về tư vấn tâm lý học đường, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, xây dựng “trường học hạnh phúc”.

Mỗi nhà trường được xác định là một “vùng an toàn” cho học sinh, nơi mọi biểu hiện tiêu cực trên không gian mạng đều được phát hiện sớm và xử lý kịp thời.

Công tác phối hợp giữa gia đình - nhà trường - xã hội cũng được coi là yếu tố then chốt. Cha mẹ học sinh được khuyến khích đồng hành, định hướng cho con em khi tham gia mạng xã hội; các tổ chức Đoàn, Đội trong nhà trường phát huy vai trò nòng cốt trong giáo dục kỹ năng số, nâng cao nhận thức về rủi ro và trách nhiệm công dân trên không gian mạng.

Đáng chú ý, Hà Nội đặc biệt quan tâm phát hiện, bồi dưỡng và lan tỏa các nhân tố tích cực trong học sinh. Chỉ trong hai năm qua, đã có 580 học sinh tiêu biểu được kết nạp Đảng, con số này gấp 20 lần so với một thập kỷ trước.

Các cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật, sáng tạo, ý tưởng khởi nghiệp tiếp tục được đẩy mạnh, tạo môi trường để học sinh phát triển năng lực, khát vọng cống hiến và chủ động “miễn dịch” trước những tác động tiêu cực của không gian mạng.

Có thể thấy, từ việc Hà Nội trở thành điểm ký kết Công ước quốc tế về an ninh mạng, đến mục tiêu xây dựng Thành phố học tập toàn cầu, tất cả đều hội tụ ở một yêu cầu xuyên suốt: Chăm lo, giáo dục thế hệ trẻ toàn diện về đức - trí - thể - mỹ, xây dựng môi trường học đường an toàn, hạnh phúc và nhân văn. Đây không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Giáo dục, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, vì tương lai bền vững của Thủ đô và đất nước.

Đồng chí Phạm Quốc Toản - Phó Giám đốc phụ trách Sở GD&ĐT Hà Nội trao đổi với các thanh niên tại chương trình đối thoại (Ảnh: Phạm Mạnh)

Ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội xác định xây dựng “sức đề kháng văn hóa” cho học sinh là giải pháp căn cơ, bền vững để phòng ngừa các tác động tiêu cực từ không gian mạng. Trong đó, việc tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tạo môi trường để học sinh được thể hiện bản thân, nuôi dưỡng cảm xúc tích cực và giá trị thẩm mỹ là một hướng đi quan trọng, giàu tính nhân văn.

Những năm gần đây, Sở GD&ĐT Hà Nội đã tổ chức và chỉ đạo các cơ sở giáo dục triển khai nhiều sân chơi lành mạnh, sáng tạo dành cho học sinh, tiêu biểu như Liên hoan ban, nhóm nhạc học sinh Thủ đô, các cuộc thi nghệ thuật, trình diễn, sáng tác trong học đường.

Thông qua âm nhạc và nghệ thuật, học sinh không chỉ được phát huy năng khiếu, khẳng định bản thân một cách tích cực, mà còn được giáo dục về lý tưởng sống, tinh thần nhân ái, trách nhiệm với cộng đồng, góp phần định hướng thẩm mỹ và lối sống lành mạnh.

Các liên hoan, hoạt động nghệ thuật học đường đã trở thành không gian để học sinh giao lưu, kết nối, giảm áp lực học tập, đồng thời hạn chế nguy cơ lệch chuẩn hành vi, bạo lực học đường và những tác động tiêu cực từ môi trường mạng. Nhiều nhà trường đánh giá, khi học sinh được tham gia các hoạt động tập thể, được thể hiện cảm xúc một cách tích cực, các em có xu hướng ít bị cuốn vào các trào lưu độc hại trên mạng xã hội, biết lựa chọn giá trị đúng đắn và ứng xử văn minh hơn.

"Từ thực tiễn đó, ngành Giáo dục Hà Nội tiếp tục đẩy mạnh đưa giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa ứng xử vào các giờ sinh hoạt lớp, hoạt động Đoàn - Đội và chương trình giáo dục toàn diện. Việc tăng cường các môn học, hoạt động nghệ thuật trong nhà trường không chỉ nhằm phát triển năng lực thẩm mỹ, mà còn góp phần xây dựng “trường học hạnh phúc” – nơi mỗi học sinh được tôn trọng, được lắng nghe và được phát triển hài hòa cả trí tuệ lẫn tâm hồn.

Cùng với hệ thống cảnh báo, phòng ngừa và xử lý sớm các hành vi tiêu cực trên không gian mạng, những hoạt động văn hóa - nghệ thuật học đường đang từng bước tạo dựng một hệ sinh thái giáo dục an toàn, lành mạnh, giúp học sinh Thủ đô hình thành bản lĩnh văn hóa vững vàng trong kỷ nguyên số. Đó cũng chính là nền tảng để Hà Nội không chỉ là Thành phố học tập toàn cầu về tri thức, mà còn là thành phố nuôi dưỡng những công dân trẻ giàu nhân văn, trách nhiệm và khát vọng cống hiến", đồng chí Phạm Quốc Toản - Phó Giám đốc phụ trách Sở GD&ĐT Hà Nội nhấn mạnh.

Ngọc Minh