Dòng chảy đang xanh trở lại trên dòng sông lịch sử

Hành động quyết liệt, đồng bộ

Từng là trục đường thủy thơ mộng gắn liền với ký ức Thăng Long xưa, sông Tô Lịch với chiều dài 14km đã có hàng thập kỷ "mang tiếng" là dòng sông chết vì ô nhiễm nặng nề. Tuy nhiên, trước yêu cầu cấp bách về môi trường của Thủ đô, việc hồi sinh dòng sông này không chỉ là một dự án mà đã trở thành "mệnh lệnh chính trị" từ cấp cao nhất.

Quang cảnh sông Tô Lịch nhìn từ trên cao đã trong xanh trở lại sau khi được cải tạo (Ảnh chụp chiều 5/9/2025)

Ngay từ cuối năm 2024, sau khi Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh việc xử lý ô nhiễm môi trường, đặc biệt là sông Tô Lịch, là một trong 2 nhiệm vụ trọng tâm, TP Hà Nội đã triển khai hàng loạt giải pháp đồng bộ.

Một trong những bước đi đầu tiên là nạo vét lòng sông. Khoảng 40.000 tấn bùn đất đã được loại bỏ, khơi thông dòng chảy từ khu vực Hoàng Quốc Việt đến Ngã Tư Sở. Song song với đó, "trái tim" của công cuộc này là Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá với công suất 270.000m³/ngày đêm đã chính thức đi vào vận hành, trở thành chìa khóa để xử lý nguồn ô nhiễm.

Theo thông tin từ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp Hà Nội, đến ngày 15/8, toàn bộ 245 cửa xả nước thải dọc sông Tô Lịch đã được thu gom triệt để, đưa về Nhà máy Yên Xá. Riêng 63 cửa xả trọng điểm đã được hoàn thành sớm hơn kế hoạch. Hiện tại, nhà máy đang xử lý khoảng 200.000m³ nước thải mỗi ngày, đảm bảo toàn bộ nước thải từ các họng xả đều được xử lý trước khi đổ ra sông.

Hình ảnh sông Tô Lịch đoạn chảy qua đường Nguyễn Khang, Cầu Giấy

Bên cạnh việc thu gom và xử lý nước thải, một giải pháp đột phá khác là bổ cập nước cho dòng sông. Hệ thống ống dẫn nước từ Hồ Tây về sông Tô Lịch đã thi công đạt hơn 95% khối lượng. Mặc dù gặp một số trở ngại do thời tiết mưa bão, dự kiến trước ngày 10/9, nước Hồ Tây sẽ được thông vào sông Tô Lịch.

Đặc biệt, trước ngày 20/9, nguồn nước sau xử lý từ Nhà máy Yên Xá cũng sẽ được bổ cập với lưu lượng lớn, giúp duy trì mực nước ổn định khoảng 3,5m và cải thiện chất lượng nước.

Đánh giá về các biện pháp hồi sinh dòng sông Tô Lịch, PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên Môi trường và Phát triển cộng đồng cho rằng, dòng sông muốn “sống” thì phải có dòng chảy.

Việc bổ cập nước cho dòng sông sẽ giúp tạo dòng chảy tự nhiên, trong khi nhà máy Yên Xá xử lý tận gốc vấn đề nước thải. Sự phối hợp của 2 dự án này sẽ tạo tiền đề để sông Tô Lịch hồi sinh thực sự.

Trước ngày 10/9 thông dòng nước từ hồ Tây về sông Tô Lịch

Những nỗ lực này đã nhanh chóng mang lại kết quả tích cực. Trong những ngày gần đây, người dân Thủ đô đã chứng kiến sự thay đổi đáng kinh ngạc. Ở nhiều đoạn, màu nước sông Tô Lịch đã chuyển từ đen đặc sang xanh rêu, một hình ảnh hiếm thấy trong nhiều thập kỷ. Đặc biệt, cá đã bắt đầu xuất hiện, tạo nên một khung cảnh "đáng sống" giữa lòng đô thị.

Trong dịp nghỉ lễ 2/9, mạng xã hội chia sẻ hình ảnh người dân thảnh thơi dạo bộ, thả cần câu cá bên bờ sông Tô Lịch đã khiến nhiều người lạc quan, thích thú. Chú Trần Thanh Long, một người dân tại phường Nghĩa Đô chia sẻ: “Nhìn cảnh tượng trong xanh của sông Tô Lịch lại nhớ về tuổi thơ. Tôi chưa bao giờ nghĩ có ngày lại được ngồi câu cá bên dòng sông này trong không khí mát mẻ, trong xanh như thế này”.

Hình ảnh sông Tô Lịch đoạn chảy qua đường Kim Giang, Hoàng Mai

Thông tin từ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp Hà Nội, sau khi dừng xả nước hồ Tây về sông Tô Lịch vào ngày 3/9 vừa qua, sông Tô Lịch đang tạm thời duy trì ở mực nước thấp (khoảng +3.0m) nhờ vận hành cửa phai tại đập dâng ở Cầu Quang để đảm bảo thoát nước cho thành phố do đang trong mùa mưa.

Mặc dù hiện đang trong giai đoạn hoàn thiện và chưa vận hành với đầy đủ các chức năng nhưng qua kiểm tra thực tế, cơ bản nước trên sông Tô Lịch đã được cải thiện đáng kể trong đó có một số vị trí có thể nhìn thấy đáy.

Hiện nay do một số công trình đang thi công hoàn thiện đoạn cầu mới (khu vực Ngã Tư Sở) nên tạm thời đang dẫn dòng nước thải ra sông nên nước trên sông cục bộ tại vị trí và có màu đen hơn so với các khu vực khác. Việc này theo tiến độ cũng sẽ được xử lý dứt điểm trong tháng 9. Tuy nhiên, người dân cũng có thể cảm nhận được sự khác biệt lớn giữa khu vực nước đã được thu gom và khu vực nước đang có nước thải.

Sự trở lại của Tô Lịch không chỉ dừng lại ở việc làm sạch môi trường. Nó còn là hành trình phục hồi những giá trị văn hóa, lịch sử và khôi phục không gian xanh, công cộng cho Thủ đô.

Theo đó, TP Hà Nội đang tiếp tục triển khai các giải pháp lâu dài như lắp đặt bè thủy sinh để tăng cường oxy và giảm mùi hôi, đồng thời chỉnh trang hai bên bờ sông với kè, đường đi bộ, cây xanh và công viên ven sông. Tất cả nhằm biến Tô Lịch trở thành một "lá phổi xanh" đúng nghĩa của Hà Nội.

Việc hồi sinh sông Tô Lịch không chỉ là một dự án kỹ thuật đơn thuần mà còn thể hiện một quyết tâm chính trị mạnh mẽ từ chính quyền đến người dân trong việc chung tay xây dựng một tương lai xanh, sạch, đẹp và đáng sống hơn cho Thủ đô.

Ánh Dương