Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai: Lấy sự tự tin của người học làm nền tảng học tập trọn đời

Ông James Shipton, Giám đốc Hội đồng Anh tại Việt Nam

Tuy vậy, điểm tiếng Anh cao vẫn chưa đồng nghĩa với giao tiếp tốt. Dù trình độ tiếng Anh của người Việt ghi nhận sự cải thiện rõ rệt, thực tế cho thấy nhiều người học vẫn thiếu tự tin khi sử dụng tiếng Anh trong đời sống hằng ngày. Khảo sát tại một trường đại học trong nước cho thấy khoảng 78% người học cho biết họ vẫn chưa thật sự tự tin khi giao tiếp bằng tiếng Anh.

Sự tự tin không phải là yếu tố phụ trong việc học ngoại ngữ, mà là điều kiện then chốt để người học vận dụng kiến thức vào thực tế. Từ những năm đầu đời cho đến khi trưởng thành, chỉ khi người học cảm thấy an toàn, được hỗ trợ, được phép thử nghiệm và “mắc lỗi”, việc sử dụng tiếng Anh mới có thể vượt ra khỏi phạm vi lớp học và trở thành công cụ giao tiếp thực sự trong cuộc sống.

Việc học tiếng Anh qua tương tác tự nhiên giống như cách học tiếng mẹ đẻ giúp trẻ sớm xây dựng nền tảng ngôn ngữ và sự tự tin. Ảnh: Hội đồng Anh

Giáo dục mầm non và tiểu học: khi sự tự tin được hình thành

Việc xây dựng sự tự tin trong sử dụng tiếng Anh cần được bắt đầu ngay từ khi trẻ còn nhỏ, trước khi trẻ bước vào các kỳ thi hay chương trình đánh giá chính thức. Ở giai đoạn này, sư quá trình học tập của trẻ không dựa nhiều vào những nỗ lực có ý thức, mà chủ yếu được dẫn dắt bởi sự tò mò, vui chơi và tương tác xã hội. Trẻ có xu hướng mạnh dạn thử nghiệm ngôn ngữ, bắt chước âm thanh và diễn đạt suy nghĩ một cách tự nhiên.

Chính vì vậy, giáo dục ngoại ngữ ở lứa tuổi mầm non cần được triển khai theo hướng đề cao giao tiếp và tương tác có ý nghĩa, tương đồng với cách trẻ tiếp thu tiếng mẹ đẻ. Những phương pháp sư phạm như Phương pháp Giảng dạy Ngôn ngữ Giao tiếp (Communicative Language Teaching – CLT), hiện đang được Hội đồng Anh áp dụng, khuyến khích trẻ sử dụng tiếng Anh thông qua các hoạt động kể chuyện, ca hát và vui chơi (ví dụ như chương trình Learning with Timmy), thay vì tiếp cận ngôn ngữ như một hệ thống quy tắc cần ghi nhớ.

Bên cạnh phương pháp giảng dạy, môi trường học tập cũng rất quan trọng. Trẻ chỉ sẵn sàng thử nghiệm khi các em cảm thấy được bảo vệ và tôn trọng. Hội đồng Anh triển khai nghiêm túc các khung bảo vệ trẻ em và an toàn học đường, nhằm bảo đảm môi trường học tập an toàn, lành mạnh, giúp trẻ có thể học tập, trải nghiệm và mắc lỗi mà không lo sợ.

Khi sự tự tin được bồi đắp ngay từ giai đoạn đầu đời, nó trở thành một phần tự nhiên trong quá trình phát triển ngôn ngữ. Ngược lại, nếu yếu tố này bị xem nhẹ, người học có thể phải mất nhiều năm sau đó để vượt qua tâm lý sợ sai. Điều này không nằm ở khía cạnh học thuật mà là sự phát triển của trẻ, có ảnh hưởng lâu dài đến cách mỗi cá nhân tiếp cận tiếng Anh về sau.

Ông James Shipton, Giám đốc Hội đồng Anh tại Việt Nam

Thanh thiếu niên: Thúc đẩy sự tự tin trong giai đoạn chuyển tiếp

Giai đoạn vị thành niên là thời điểm sự tự tin khi sử dụng tiếng Anh dễ suy giảm nhất. Đây là lúc các em đặc biệt nhạy cảm trước đánh giá của thầy cô, bạn bè, cùng với những biến đổi mạnh mẽ về tâm sinh lý. Thực tế cũng cho thấy, không ít học sinh Việt Nam ở lứa tuổi này đạt kết quả cao trong các bài kiểm tra viết, nhưng lại thiếu tự tin khi sử dụng tiếng Anh giao tiếp.

Đây cũng là giai đoạn các em đối diện với những “áp lực đầu đời” trong học tập, như kết quả thi chưa đạt kỳ vọng, bài làm bị phê bình, hay bị sửa lỗi trước tập thể lớp. Trong bối cảnh cái tôi cá nhân đang dần hình thành, những trải nghiệm tưởng chừng nhỏ này có thể để lại tác động sâu sắc đến tâm lý và sự tự tin của các em.

Trong giai đoạn này, vai trò của thầy cô có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cách giáo viên ứng xử trước những sai sót của học sinh, điều hành các hoạt động lớp học, cũng như khuyến khích các em chủ động tham gia các hoạt động trong lớp sẽ trực tiếp định hình thái độ của học sinh về việc học tiếng Anh. Khi được trang bị đầy đủ về chuyên môn sư phạm, tinh thần thấu cảm và hòa nhập, giáo viên có thể xây dựng được môi trường học tập an toàn, giúp học sinh mạnh dạn nói tiếng Anh và từng bước vượt qua những khó khăn trong học tập.

Các nguồn tài liệu và chương trình hỗ trợ giáo viên, như TeachingEnglish của Hội đồng Anh, nhấn mạnh phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm, khuyến khích cả giáo viên và học sinh nhìn nhận sai sót như một phần tự nhiên của quá trình học tập và phát triển năng lực, thay vì coi đó là biểu hiện của thất bại.

Vai trò của người thầy trở nên đặc biệt quan trọng trong giai đoạn bồi đắp sự tự tin cho thanh thiếu niên. Ảnh: Hội đồng Anh

Khi các điều kiện về môi trường học tập và tâm lý của học sinh được bảo đảm, phương pháp giảng dạy phù hợp sẽ trở thành công cụ quan trọng giúp khôi phục và củng cố sự tự tin cho người học. Những phương pháp sư phạm như dạy học theo nhiệm vụ (Task-Based Learning – TBL) hay dạy học theo dự án (Project-Based Learning – PBL), đang được Hội đồng Anh triển khai, góp phần tạo sự cân bằng giữa yêu cầu đánh giá kết quả học tập và mức độ tham gia chủ động của học sinh.

Trong thực tiễn giảng dạy, các phương pháp này có thể được triển khai thông qua việc học sinh xây dựng bài thuyết trình về các vấn đề đương đại, thảo luận những chủ đề đời sống, hoặc thực hiện các dự án đòi hỏi phải trình bày bằng tiếng Anh. Bên cạnh đó, việc tiếp xúc với tiếng Anh thông qua âm nhạc, phim ảnh, sách báo và các nội dung trực tuyến cũng tạo thêm không gian để học sinh kết nối với ngôn ngữ này một cách tự nhiên.

Ở giai đoạn vị thành niên, sự tự tin của học sinh hoàn toàn có thể được thúc đẩy khi các em được lắng nghe, khuyến khích thể hiện quan điểm, thử nghiệm và mắc lỗi trong một môi trường học tập an toàn và được tôn trọng.

Người lớn: Biến tiếng Anh trở thành “đòn bẩy” sự nghiệp

Với nhiều sinh viên hay người đi làm, tiếng Anh là môn học đã từng gắn bó suốt nhiều năm, nhưng lại hiếm đi được sử dụng trong thực tế. Tâm lý sợ sai, ngại nói, cùng suy nghĩ “đã quá muộn để học nói tiếng Anh chuẩn” khiến không ít người e dè khi phải sử dụng tiếng Anh trong công việc và đời sống xã hội. Tâm lý này về lâu dài có thể làm thu hẹp cơ hội phát triển sự nghiệp trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập quốc tế.

Việc học tiếng Anh đối với người trưởng thành, đặc biệt là những người đã đi làm, đòi hỏi một cách tiếp cận khác. Ở giai đoạn này, tiếng Anh không còn đơn thuần là một môn học mang tính hàn lâm, mà trở thành công cụ giao tiếp trực tiếp, từ họp hành, trao đổi với đồng nghiệp, làm việc nhóm cho đến xử lý công việc trong môi trường đa văn hóa. Người học có thể cân nhắc tham gia các khóa học tiếng Anh định hướng ứng dụng trong môi trường công sở, được tổ chức theo nhóm nhỏ, nhằm tạo điều kiện thực hành những nội dung sát với nhu cầu và tình huống công việc thực tế.

Đầu tư vào các khóa tiếng Anh dành cho môi trường công sở, kết hợp học tập và thực hành theo nhóm nhỏ, giúp người đi làm rèn luyện kỹ năng tiếng Anh thiết thực phục vụ công việc. Ảnh: Hội đồng Anh

Bên cạnh đó, việc tự học và duy trì tiếp xúc với tiếng Anh ngoài lớp học rất quan trọng. Học viên có thể tham khảo nền tảng LearnEnglish của Hội đồng Anh với nhiều bài tập và tài liệu miễn phí theo các chủ đề quen thuộc với người đi làm và trong đời sống, giúp chủ động học tập theo nhịp độ và quỹ thời gian của bản thân. Đồng thời, việc tham gia các không gian giao tiếp thân thiện, ít áp lực như câu lạc bộ sinh hoạt, hoạt động cộng đồng hay các chương trình thiện nguyện có yếu tố quốc tế sẽ tạo điều kiện để tiếng Anh được sử dụng một cách tự nhiên như một phương tiện trao đổi và kết nối.

Khi được hỗ trợ thông qua cả môi trường học tập chính quy lẫn những không gian sử dụng tiếng Anh đời thường và gần gũi, người trưởng thành có thể dần chuyển từ trạng thái “biết tiếng Anh” sang “dùng được tiếng Anh” một cách tự tin và hiệu quả hơn.

Đội ngũ Hội đồng Anh tại Hội nghị thường niên do Viện Khoa học và Giáo dục Việt Nam (VNIES) tổ chức tháng 12.2025. Ảnh: Hội đồng Anh.

Xây dựng sự tự tin cho người học là hướng đi bền vững để đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai tại Việt Nam

Trong giai đoạn tới, việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai tại trong trường học sẽ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi trọng tâm không chỉ ở nâng cao năng lực mà còn vào rèn luyện sự tự tin của học sinh. Trình độ là điều kiện cần, nhưng sự tự tin mới là yếu tố quyết định để tiếng Anh trở thành công cụ được sử dụng thường xuyên trong học tập, lao động và đời sống xã hội.

Các định hướng chính sách giáo dục gần đây cho thấy Việt Nam đã thể hiện rõ cam kết theo đuổi tầm nhìn này. Thông qua các hoạt động và chủ trương liên quan, Việt Nam đã xác định rõ mục tiêu tăng cường vai trò của tiếng Anh không chỉ trong chương trình chính khóa, mà còn trong môi trường học tập và sử dụng ngôn ngữ xuyên suốt các bậc học.

Hội đồng Anh ủng hộ mạnh mẽ và đồng hành cùng định hướng này; đồng thời phối hợp chặt chẽ với Bộ Giáo dục và Đào tạo thông qua tham gia đối thoại chính sách cùng với các hoạt động hỗ trợ thiết thực dành cho đội ngũ giáo viên và người học. Từ đó, Việt Nam có thể từng bước nuôi dưỡng một thế hệ học sinh không chỉ đạt điểm tiếng Anh cao trên sách vở, mà còn đủ tự tin để chủ động sử dụng tiếng Anh trong học tập, công việc và hội nhập quốc tế.

James Shipton (Giám đốc Hội đồng Anh tại Việt Nam)