Hành trình chuyển mình mạnh mẽ vì một tương lai xanh

Cuộc chiến chống rác thải nhựa

Luật Bảo vệ môi trường 2020 được xem là một cột mốc quan trọng, tạo ra hành lang pháp lý vững chắc cho công tác quản lý chất thải rắn, đặc biệt là rác thải nhựa. Lần đầu tiên, Luật đưa ra các quy định cụ thể về việc hạn chế sử dụng, giảm thiểu, phân loại và tái chế rác thải nhựa. Rõ nhất là Điều 73 của Luật quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong việc hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, bao bì nhựa khó phân hủy sinh học và nghiêm cấm việc thải bỏ chất thải nhựa trực tiếp ra môi trường.

Tiếp theo, Nghị định số 08/2022/NĐ-CP đã đặt ra một lộ trình chi tiết và đầy tham vọng: Từ 1/1/2026: Cấm sản xuất và nhập khẩu các loại sản phẩm nhựa dùng một lần và bao bì nhựa khó phân hủy sinh học, ngoại trừ các sản phẩm được dán nhãn sinh thái Việt Nam; từ ngày 1/1/2031: Dần loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng các sản phẩm này trong cuộc sống hằng ngày. Đây là một lộ trình rõ ràng, buộc các nhà sản xuất phải chuyển đổi công nghệ và kinh doanh. Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã phát động các phong trào như "Chống rác thải nhựa" nhằm nâng cao nhận thức và khuyến khích hành động từ cộng đồng.

Một công cụ kinh tế quan trọng khác đang được nghiên cứu và đề xuất là việc áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt hoặc tăng thuế bảo vệ môi trường đối với các sản phẩm nhựa dùng một lần. Mức thuế hiện tại (50.000 đồng/kg túi ni-lông) được đánh giá là chưa đủ sức răn đe. Các chuyên gia cho rằng cần tăng mạnh mức thuế để làm cho sản phẩm nhựa dùng một lần không còn rẻ và tiện lợi, từ đó thúc đẩy người dân và doanh nghiệp tìm kiếm các giải pháp thay thế.

Như vậy, hệ thống chính sách chặt chẽ, bắt nguồn từ các cam kết quốc tế và được cụ thể hóa trong luật pháp quốc gia đã cho thấy cuộc chiến chống rác thải nhựa ở Việt Nam đang được triển khai rất bài bản, có lộ trình.

Hà Nội nỗ lực vì Thủ đô xanh

Trong cuộc chiến chống rác thải nhựa, TP Hà Nội đã thể hiện tinh thần tiên phong. Là một đô thị lớn, lượng rác thải nhựa phát sinh lên tới hàng ngàn tấn mỗi ngày, Hà Nội đang trở thành tâm điểm của cuộc chiến này. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, mỗi ngày thành phố phát sinh khoảng 1.427 tấn chất thải nhựa, trong đó hơn 60% là chất thải nhựa dùng một lần và túi ni-lông.

Để giải quyết vấn đề này, Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND về "Quy định biện pháp giảm phát thải nhựa trên địa bàn thành phố" theo quy định của Luật Thủ đô 2024. Một trong những điểm đáng chú ý là từ ngày 1/1/2026, các khách sạn, khu du lịch trên địa bàn Hà Nội sẽ không lưu hành và sử dụng các sản phẩm nhựa dùng một lần như bàn chải đánh răng, dao cạo râu, tăm bông, bao bì nhựa chứa sữa tắm, dầu gội...

Thành phố Hà Nội cũng sẽ triển khai thí điểm việc không sử dụng đồ nhựa dùng một lần tại các nhà hàng, quán ăn, quán cà phê và cửa hàng đồ uống nằm trong khu vực Vành đai 1, bắt đầu từ quý IV/2025.

Thành phố Hà Nội cũng sẽ triển khai thí điểm việc không sử dụng đồ nhựa dùng một lần tại các nhà hàng, quán ăn, quán cà phê...

TS Hoàng Dương Tùng - Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam - cho rằng, tác hại của rác thải nhựa đã được cảnh báo từ nhiều năm nay và mức độ nguy hại đối với môi trường, đại dương là điều ai cũng có thể thấy rõ.

Theo ông, việc giảm thiểu, tiến tới thí điểm cấm một số loại nhựa dùng một lần tại các nhà hàng, quán ăn, quán cà phê và cửa hàng đồ uống nằm trong khu vực Vành đai 1, thể hiện quyết tâm của Hà Nội trong việc giảm ô nhiễm môi trường - từ đất, nước, không khí đến rác thải, đặc biệt là rác thải nhựa.

Hiện nay, cùng hưởng ứng quy định này, các hệ thống siêu thị như VinMart, Co.opmart, Big C đã tiên phong sử dụng túi sinh học tự phân hủy, túi vải, túi giấy, và thậm chí là lá chuối để bọc thực phẩm. Những mô hình như "Đổi rác lấy cây" do một số nhóm bạn trẻ và tổ chức xã hội đã triển khai cũng thu hút sự tham gia tích cực của người dân, đặc biệt là giới trẻ, góp phần tích cực, làm thay đổi nhận thức của người dân về rác thải nhựa và tái chế rác.

Thay đổi thói quen và nhận thức

Hiện nay, việc "nói không với nhựa dùng một lần" ở Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn. Chuyên gia môi trường Nguyễn Thị Mai Anh nhận định: "Thách thức lớn nhất là thay đổi thói quen tiêu dùng đã ăn sâu vào tiềm thức của người dân, đặc biệt ở các chợ truyền thống, hàng quán vỉa hè, nơi sản phẩm nhựa dùng một lần vẫn được sử dụng tràn lan do tính tiện lợi và giá thành rẻ."

Bên cạnh đó, việc chuyển đổi sản xuất cũng là một bài toán khó đối với các doanh nghiệp. Chi phí đầu tư công nghệ sản xuất bao bì sinh học còn cao, khiến giá thành sản phẩm thay thế chưa đủ sức cạnh tranh với sản phẩm nhựa truyền thống. Đại diện Hiệp hội Bao bì Việt Nam đề xuất cần có chính sách hỗ trợ tín dụng xanh, ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ.

Đối với hoạt động thương mại điện tử, Hà Nội cần đưa ra tiêu chí “vận chuyển xanh”, yêu cầu doanh nghiệp logistics sử dụng bao bì tái chế, tái sử dụng. Nhiều quốc gia như Thái Lan, Malaysia, Singapore, Trung Quốc đã triển khai hiệu quả, áp dụng công cụ kinh tế như thuế, khuyến khích doanh nghiệp sản xuất sản phẩm thay thế, đồng thời đưa ra chỉ số "vận chuyển xanh". Đây là những kinh nghiệm mà Hà Nội có thể tham khảo.

TS Hoàng Dương Tùng - Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam

TS Hoàng Dương Tùng khẳng định, tính khả thi của chính sách phụ thuộc vào cách triển khai. Nếu có kế hoạch bài bản, thực hiện ở phạm vi nhỏ, rút kinh nghiệm rồi nhân rộng, hoàn toàn có thể thành công. Điều quan trọng là phải có chỉ số đánh giá cụ thể, kế hoạch chi tiết, phân rõ trách nhiệm, tránh tình trạng đưa ra chính sách lớn nhưng thiếu biện pháp đi kèm.

Giáo sư Trần Hồng Quân, một nhà khoa học đầu ngành về môi trường, nhấn mạnh: "Để lộ trình thành công, cần một chiến lược đồng bộ. Thứ nhất là chính sách mạnh mẽ để hạn chế sản xuất, nhập khẩu và tiêu thụ. Thứ hai là đầu tư vào công nghệ tái chế, đặc biệt là tái chế các loại nhựa khó. Cuối cùng, và quan trọng nhất, là giáo dục và truyền thông để nâng cao nhận thức, biến việc sống xanh thành thói quen hằng ngày của mỗi người dân".

Lộ trình đã được vạch ra, chính sách đang dần hoàn thiện. Thành công hay không sẽ phụ thuộc vào sự hợp tác chặt chẽ của cả chính phủ, doanh nghiệp và toàn thể người dân. Đó không chỉ là hành trình vì một môi trường xanh, sạch, mà còn là hành trình xây dựng một nền kinh tế bền vững và một xã hội văn minh.

Bảo Phương