Hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên số

Đột phá thể chế tạo động lực mới

Thực hiện Nghị quyết, 5 năm qua, việc hình thành và đưa vào ứng dụng các nền tảng số quan trọng được coi là bước đột phá của chuyển đổi số. Trong môi trường số, việc phát triển đồng bộ các nền tảng, ứng dụng số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để hình thành một hệ sinh thái quốc gia hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã định hướng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như những trụ cột quan trọng trong ba đột phá chiến lược: “Đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng và phát triển mạnh khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo”; “Chú trọng phát triển hạ tầng thông tin, viễn thông, tạo nền tảng chuyển đổi số quốc gia, từng bước phát triển kinh tế số, xã hội số”.

Trong hai năm cuối nhiệm kỳ Đại hội XIII, hàng loạt quyết sách đổi mới mang tính lịch sử được ban hành, trong đó Nghị quyết 57-NQ/TW đã xác lập rõ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia”, nhằm hướng tới mục tiêu cuối cùng là tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương

Một trong những dấu ấn nổi bật của nhiệm kỳ Đại hội XIII là sự thay đổi căn bản trong nhận thức và tư duy phát triển đối với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nếu như trước đây, khoa học, công nghệ chủ yếu được nhìn nhận như một lĩnh vực chuyên ngành, thì nay đã được xác định rõ là động lực then chốt của phát triển quốc gia, gắn trực tiếp với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh.

Tư duy quản lý nhà nước chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo và dẫn dắt phát triển; từ chú trọng đầu vào sang coi trọng kết quả đầu ra và tác động thực tiễn; từ tâm lý e ngại rủi ro sang chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu, thử nghiệm và đổi mới. Đây là bước chuyển có ý nghĩa nền tảng, tạo tiền đề giải phóng tiềm năng sáng tạo trong toàn xã hội, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp.

Trên cơ sở đổi mới tư duy, nhiệm kỳ Đại hội XIII ghi nhận đột phá mạnh mẽ về thể chế khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhất là sau khi Nghị quyết 57 xác định thể chế là điều kiện tiên quyết, cần đi trước một bước. Hàng loạt điểm nghẽn pháp lý được rà soát, tháo gỡ; nhiều đạo luật, nghị quyết quan trọng được Quốc hội thông qua; hệ thống văn bản dưới luật được ban hành đồng bộ, tạo nên hành lang pháp lý thông thoáng, đặc thù cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Từ chỗ là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, thể chế đã trở thành điểm đột phá của những đột phá.

Người dân đến thực hiện thủ tục hành chính tại Chi nhánh số 3, Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội

Lần đầu tiên, đổi mới sáng tạo được đặt ngang hàng với khoa học và công nghệ; cơ chế quản lý chuyển sang dựa trên kết quả; tổ chức, cá nhân được sở hữu, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và hưởng lợi ích xứng đáng. Định hướng chuyển từ “sử dụng” sang làm chủ công nghệ chiến lược được xác lập rõ nét, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và tài sản số.

Những đổi mới đó đã mang lại kết quả rõ rệt. Theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, sau 5 năm triển khai chuyển đổi số, Việt Nam đạt nhiều kết quả rõ nét như chỉ số hạ tầng viễn thông xếp hạng 67 (tăng 41 bậc), tốc độ internet xếp hạng 18 (tăng 42 bậc), chính phủ điện tử xếp hạng 71, an toàn thông tin xếp hạng 17. Kinh tế số tăng trưởng 8,6%, doanh thu ngành công nghiệp công nghệ thông tin - truyền thông tăng 26%. Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2025 của Việt Nam xếp hạng 44/139.

Đặc biệt, 100% công dân từ 14 tuổi trở lên đã có căn cước công dân; số lượng công dân trưởng thành có chữ ký số đạt 24 triệu, tăng 37 lần so với trước. Chỉ số phát triển con người (HDI) năm 2025 đạt 0,766, xếp thứ 93/193 quốc gia.

Chuyển đổi số quốc gia tiếp tục có bước tiến mới. Các nền tảng quốc gia trọng yếu như Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cổng dịch vụ công quốc gia, ứng dụng định danh điện tử VNeID, cùng một số nền tảng chuyên ngành đã được vận hành và bước đầu phát huy hiệu quả, nhất là trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến chuyển biến tích cực; nhiều thủ tục hành chính được đơn giản hóa, giúp tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước.

Hướng dẫn người dân đăng ký khám bệnh qua kiosk tự động tại Bệnh viện Đa khoa Hà Đông, thành phố Hà Nội

Đáng chú ý, hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia và hệ sinh thái khởi nghiệp được định hình rõ hơn, với sự gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu. Việc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia và Trung tâm Dữ liệu quốc gia đi vào hoạt động thể hiện cách tiếp cận mới trong tổ chức, huy động, điều phối nguồn lực đổi mới sáng tạo ở tầm quốc gia; đồng thời hình thành một số tổ chức khoa học công nghệ đạt chuẩn quốc tế và thúc đẩy các dự án, hợp tác trong lĩnh vực công nghệ mới, công nghệ lõi.

“Cánh tay đắc lực” trong vận hành chính quyền 2 cấp

Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, chuyển đổi số quốc gia được triển khai mạnh mẽ, hình thành đồng bộ hạ tầng số, dữ liệu số và các nền tảng dùng chung, góp phần quan trọng đổi mới phương thức quản lý nhà nước, tổ chức sản xuất và đời sống xã hội, đồng thời tạo không gian phát triển mới cho doanh nghiệp và người dân.

Từ ngày 1/7/2025, 34 tỉnh, thành phố, trong đó có 23 tỉnh, thành phố sau sắp xếp, và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã trong trong cả nước đã bước vào mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành “chìa khóa”, đồng thời là "thước đo" giúp chính quyền địa phương nâng cao năng lực phục vụ, tăng cường minh bạch và tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội.

Nhiều địa phương đã ghi dấu ấn trong triển khai chính quyền số hai cấp. Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Huế, Cà Mau, Bắc Ninh, Hưng Yên, Lào Cai, Lạng Sơn, Phú Thọ, Ninh Bình và Sơn La nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước khi 100% xã, phường đã hoàn thành các chỉ tiêu, được “phủ xanh” theo tiêu chí tại Kế hoạch 02-KH/BCĐTW.

Ứng dụng công nghệ sinh trắc học trên hệ thống định danh và xác thực điện tử VNeID để làm thủ tục lên máy bay tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài

Tại thành phố Hà Nội, nhiều ứng dụng phục vụ người dân, doanh nghiệp tiếp tục phát huy hiệu quả. Tiêu biểu là Ứng dụng Công dân Thủ đô số iHanoi với 5,8 triệu người dùng và 205 triệu lượt truy cập; tiếp nhận 109.606 phản ánh, trong đó 107.815 phản ánh đã được xử lý, đạt tỷ lệ 98,8%. Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID đã có 11.313.865 hồ sơ đúng được các cơ sở khám chữa bệnh liên thông dữ liệu lên Cổng tiếp nhận dữ liệu quốc gia về bảo hiểm.

Đáng chú ý, thành phố đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tinh giản thủ tục hành chính và chuyển đổi số toàn diện, toàn trình. Hà Nội đã hoàn thành xây dựng và phê duyệt phương án tái cấu trúc 293 thủ tục hành chính để cung cấp dịch vụ công trực tuyến, dịch vụ công trực tuyến toàn trình, liền mạch, hiệu quả, tối ưu chi phí. Đây là các thủ tục hành chính phổ biến nhất, phát sinh trung bình khoảng 2,39 triệu hồ sơ mỗi năm, tập trung ở các lĩnh vực tác động trực tiếp đến đời sống dân sinh và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Lực lượng Công an cấp xã, phường ở Hà Nội hướng dẫn người dân số hóa dữ liệu đăng ký xe, giấy phép lái xe trên ứng dụng iHanoi

Ngày 25/12 vừa qua, chủ trì Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Tổng Bí thư Tô Lâm đề nghị, cần đẩy mạnh phát triển các ứng dụng, sản phẩm cụ thể phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và người dân. Mọi chính sách, nền tảng và dịch vụ, tiện ích phải đáp ứng yêu cầu phục vụ người dân và doanh nghiệp; sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp là thước đo kết quả thực hiện; tăng cường chuyển đổi số gắn với cải cách hành chính và tinh gọn bộ máy, vận hành có hiệu quả chính quyền địa phương 2 cấp, cắt giảm thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công trực tuyến; thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong khu vực công thông qua phân cấp, chuẩn hóa quy trình, số hóa toàn diện và tạo điều kiện để bộ, ngành, địa phương chủ động khai thác dữ liệu và vận hành hiệu quả các nền tảng số dùng chung.

Đồng bộ nền tảng số kết nối hệ sinh thái quốc gia không chỉ là bước tiến công nghệ, mà là cuộc chuyển mình toàn diện của quản trị và xã hội. Khi Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt và tạo lập môi trường, doanh nghiệp trở thành lực đẩy đổi mới, còn người dân được đặt ở vị trí trung tâm, hệ sinh thái số sẽ được kích hoạt đầy đủ tiềm năng và lan tỏa giá trị bền vững.

Lê Trang