Hoạt động sản xuất nông nghiệp gắn với việc giảm phát thải khí mê-tan

Sản xuất xanh - động lực phát triển bền vững

Theo Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan quốc gia đến năm 2030, Chính phủ đặt mục tiêu giảm ít nhất 30% lượng phát thải so với năm 2020, trong đó ngành nông nghiệp là trọng tâm.

Để đạt được mục tiêu này, mọi hoạt động sản xuất từ đồng ruộng tới trang trại đều phải tích hợp giải pháp giảm phát thải ngay từ quy trình sản xuất, thay vì xử lý sau cùng.

Các cánh đồng theo mô hình "1 phải, 5 giảm" tại nhiều tỉnh đồng bằng sông Cửa Long

Trong lĩnh vực trồng trọt, việc thay đổi phương thức canh tác lúa được xem là giải pháp trọng yếu.

Các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long như Cần Thơ, Long An, Tây Ninh đang mở rộng sản xuất theo mô hình “1 phải, 5 giảm”... tức phải sử dụng giống xác nhận, giảm lượng giống gieo, nước tưới, phân đạm, thuốc bảo vệ thực vật và giảm thất thoát sau thu hoạch. Mô hình này đã chứng minh hiệu quả cả về kinh tế lẫn môi trường.

Theo Cục Trồng trọt, việc áp dụng đồng bộ kỹ thuật giúp giảm khoảng 15% chi phí sản xuất, đồng thời cắt giảm 20-30% lượng phát thải khí mê-tan từ ruộng lúa.

Ở Cần Thơ, hơn 25.000 ha lúa đã áp dụng mô hình này, năng suất vẫn duy trì ổn định, trong khi lượng khí phát thải đo được giảm đáng kể nhờ đất ruộng được canh tác thông thoáng, giảm tình trạng yếm khí.

Cùng với đó, nhiều địa phương kết hợp phương pháp “1 phải, 5 giảm” với kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD). Theo Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI), mô hình AWD có thể giúp giảm tới 50% phát thải mê-tan mà vẫn đảm bảo năng suất.

Tại vùng đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt ở Ninh Bình và Hưng Yên, mô hình tưới nông-lộ-phơi (hay còn gọi là tưới ướt khô xen kẽ) đang được nhân rộng, góp phần tiết kiệm nước và giảm lượng khí nhà kính từ đất trồng.

Việc đồng thời sử dụng giống lúa chịu hạn và giảm lượng phân đạm đã tạo ra hiệu ứng cộng hưởng rõ rệt trong giảm phát thải.

Không chỉ dừng lại ở trồng trọt, chăn nuôi cũng là lĩnh vực đóng góp lớn vào lượng khí mê-tan quốc gia, chiếm khoảng 25% tổng phát thải của ngành nông nghiệp.

Việc xử lý chất thải bằng công nghệ biogas, ủ phân sinh học hay ứng dụng chế phẩm vi sinh đã chứng minh tính hiệu quả.

Nhiều địa phương có các trang trại chăn nuôi quy mô lớn đã chuyển sang sử dụng chế phẩm EM (Effective Microorganisms) để xử lý chất thải, giảm tới 60% lượng khí mê-tan phát sinh so với phương pháp truyền thống.

Việc tái sử dụng khí sinh học từ hầm biogas cho đun nấu hoặc phát điện cũng giúp hộ chăn nuôi tiết kiệm chi phí năng lượng và cải thiện môi trường sống quanh khu dân cư.

Liên kết nông dân - doanh nghiệp - địa phương trong chuỗi giá trị xanh

Một điểm sáng khác trong giảm phát thải nông nghiệp là sự hình thành các hợp tác xã xanh và chuỗi liên kết giá trị thấp carbon.

Những chuỗi giá trị này không chỉ khuyến khích người nông dân thay đổi phương thức canh tác mà còn mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon – một hướng đi tiềm năng để tạo thêm giá trị kinh tế từ hoạt động giảm phát thải.

Xã Hợp Thành (Thái Nguyên) đi đầu trong thử nghiệm các mô hình canh tác xanh, hướng tới xây dựng tín chỉ carbon nông nghiệp để bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế bền vững

Xã Hợp Thành vừa trở thành địa phương đầu tiên tại tỉnh Thái Nguyên nhận được tiền từ tín chỉ carbon nhờ canh tác lúa theo phương pháp tiết kiệm nước. Thành công bước đầu này mở ra cơ hội phát triển thị trường carbon tại địa phuông, gắn với mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, bền vững.

Vụ xuân 2025, trên cánh đồng 12ha của 104 hộ nông dân xóm Bản Đông (Thái Nguyên), mô hình canh tác lúa thông minh “ướt - khô xen kẽ” (AWD) lần đầu được áp dụng. Kết quả mang lại rõ rệt: năng suất lúa trung bình đạt 6,79 tấn/ha, cao hơn 0,89 tấn so với ruộng đối chứng, đồng thời giảm đáng kể phát thải khí metan - một trong những nguyên nhân chính gây biến đổi khí hậu.

Nhờ giảm phát thải, diện tích lúa của Bản Đông được cấp tín chỉ carbon và bán trên thị trường tự nguyện, đem về khoản thu đầu tiên từ “không khí sạch” cho bà con nông dân. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy nông nghiệp không chỉ mang lại lúa gạo mà còn có thể tạo ra “giá trị vô hình” từ các hoạt động giảm phát thải.

Về lâu dài, sản xuất nông nghiệp theo hướng giảm phát thải chính là con đường xây dựng hình ảnh một nền nông nghiệp Việt Nam có trách nhiệm với môi trường, có trình độ canh tác cao và đủ năng lực hội nhập sâu vào chuỗi giá trị nông sản toàn cầu.

Đây cũng là cơ sở quan trọng để Việt Nam từng bước tiếp cận, tham gia hiệu quả vào thị trường tín chỉ các-bon cả tự nguyện và bắt buộc, thông qua việc hình thành các dự án tín chỉ các-bon trong nông nghiệp.

Qua đó, không chỉ tạo ra nguồn lực tài chính mới cho người dân và doanh nghiệp, mà còn thúc đẩy chuyển đổi xanh trong toàn ngành nông nghiệp. Một số địa phương đã đưa tiêu chí phát thải thấp vào chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao.

Khi nông dân, doanh nghiệp và chính quyền cùng chung tay trong chuỗi giá trị xanh, nông nghiệp Việt Nam không chỉ tạo ra sản phẩm an toàn, thân thiện với môi trường mà còn khẳng định vị thế quốc gia tiên phong trong phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phương Thu