Hướng đi mới trong quy hoạch bãi đỗ xe

Thiếu hụt nghiêm trọng bãi đỗ xe

Theo số liệu mới nhất từ Sở Xây dựng Hà Nội, Thủ đô hiện đang quản lý khoảng 8,1 triệu phương tiện các loại, chưa kể khoảng 1,2 triệu phương tiện từ các tỉnh thành khác lưu thông hàng ngày. Tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân đang ở mức chóng mặt, ô tô tăng bình quân 10%/năm, xe máy tăng 3%/năm.

Tuy nhiên, hạ tầng giao thông tĩnh lại đang bị bỏ lại quá xa. Tỷ lệ đất dành cho giao thông tĩnh hiện chỉ chiếm dưới 1% diện tích đô thị, trong khi tiêu chuẩn quốc tế và quy hoạch yêu cầu phải đạt từ 3 - 4%. Thực tế, hệ thống bãi đỗ xe hiện có mới chỉ đáp ứng được khoảng 8 - 10% nhu cầu của người dân.

Sự chênh lệch này càng trở nên gay gắt khi nhìn vào quy hoạch. Theo đó, từ năm 2018, Hà Nội dự kiến cần gần 1.700 bãi đỗ xe công cộng đến năm 2030 nhưng hiện tại mới chỉ có 72 bãi đỗ chính thức đi vào hoạt động (chưa đạt 10% quy hoạch). Trong khi đó, hơn 1.500 dự án khác vẫn nằm trên giấy hoặc “án binh bất động”.

Sự thiếu hụt trầm trọng này đã đẩy Hà Nội vào tình thế “tiến thoái lưỡng nan”. Điển hình là sau vụ cháy lớn tại điểm trông giữ xe dưới gầm cầu Vĩnh Tuy vào cuối tháng 8/2025, thành phố đã buộc phải đóng cửa, thu hồi các điểm trông giữ xe dưới gầm cầu (như Chương Dương, Ngã Tư Vọng) để đảm bảo an toàn kết cấu hạ tầng.

Theo ông Trần Hữu Bảo - Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, việc xóa bỏ các bãi xe gầm cầu là cần thiết để phòng chống cháy nổ nhưng lập tức tạo ra áp lực khổng lồ lên hệ thống giao thông vốn đã quá tải. Người dân không biết gửi xe ở đâu, dẫn đến tình trạng đỗ xe tràn lan dưới lòng đường, vỉa hè.

Thiếu hụt bãi đỗ xe, lòng đường, vỉa hè trở thành bãi đỗ xe

Dự án bãi đỗ xe ngầm tại số 295 Lê Duẩn (rộng hơn 10.000m² sát công viên Thống Nhất) từng được kỳ vọng là bãi đỗ xe hiện đại nhưng sau hơn 10 năm, nơi đây vẫn chỉ là bãi đất hoang hóa, quây tôn nhếch nhác, trở thành nơi ở tạm bợ và kinh doanh tự phát, gây lãng phí nguồn lực đất đai vô cùng lớn giữa lúc “tấc đất tấc vàng”.

Nguyên nhân chính khiến các dự án bãi đỗ xe chậm triển khai nằm ở bài toán kinh tế và cơ chế. Các dự án bãi đỗ ngầm hoặc cao tầng đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn nhưng thời gian thu hồi vốn dài, lợi nhuận thấp khiến nhà đầu tư không mặn mà. Thêm vào đó, vướng mắc trong giải phóng mặt bằng tại các khu dân cư đông đúc cũng là một rào cản lớn.

Lời giải cho bài toán giao thông tĩnh

Trước áp lực ngày càng lớn, Hà Nội đang ráo riết triển khai các giải pháp mang tính đột phá, tập trung vào khai thác không gian ngầm và thay đổi cơ chế đầu tư.

Ông Phạm Quang Thanh - Bí thư Đảng ủy phường Ba Đình cho biết, với đặc thù là địa bàn trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, phường Ba Đình có lượng dân cư đông, mật độ giao thông cao và hoạt động dịch vụ dày đặc khiến hệ thống hạ tầng hiện hữu luôn chịu áp lực lớn.

Đối với trật tự giao thông, một số khu vực như Đội Cấn, Ngọc Hà… thường xuyên ùn ứ, nhất là cuối tuần. Nguyên nhân là đường nhỏ, hạ tầng cũ, trong khi lượng phương tiện lớn, đặc biệt là xe đưa khách đến các di tích trên địa bàn phường. Ngoài ra, tình trạng đỗ xe dưới lòng đường gây thêm áp lực và làm giảm năng lực lưu thông.

Từ thực tiễn này, Bí thư Đảng ủy phường Ba Đình đề xuất nghiên cứu xây dựng bãi đỗ xe tập trung tại khu vực lân cận để giải tỏa áp lực giao thông tĩnh. Theo ông Thanh, đây là giải pháp căn cơ nhất để giảm ùn tắc, tạo không gian sinh hoạt đô thị văn minh, đồng thời phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân và du khách.

Lãnh đạo phường Ba Đình kiến nghị thành phố tập trung nguồn lực đầu tư công xây dựng bài xe ngầm, bãi xe nổi trên địa bàn. “Thành phố nên tận dụng không gian ngầm làm bãi đỗ xe. Thực tế quy hoạch có từ nhiều năm trước rồi nhưng đây là "món xương", không doanh nghiệp nào muốn làm. Do vậy, thành phố nên dành nguồn lực đầu tư công để làm bãi đỗ xe”, ông Thanh nói.

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định thành phố đang xây dựng danh mục đầu tư công giai đoạn tới và ủng hộ việc các đơn vị trung tâm như Ba Đình, Hoàn Kiếm có tiêu chuẩn, định mức đầu tư cao hơn để giải quyết hạ tầng dùng chung.

Ông Lê Thanh Nam, Chánh Văn phòng UBND TP Hà Nội cho biết, thành phố đã có chỉ đạo rà soát toàn bộ các vườn hoa đủ điều kiện để xây dựng bãi đỗ xe ngầm trong các phường nội thành. Theo đó, thành phố chủ trương xóa bỏ các nhà vệ sinh trên vỉa hè, từng bước chuyển toàn bộ các hạng mục này xuống tầng hầm kết hợp cùng không gian bãi đỗ xe ngầm.

Chánh Văn phòng UBND TP Hà Nội cũng thông tin thêm rằng nhiều nhà đầu tư bày tỏ mong muốn tham gia các dự án xây dựng bãi đỗ xe ngầm theo hình thức đối tác công tư. Thành phố sẽ tổng hợp, đưa vào quy hoạch chung, đồng thời rà soát để triển khai trong năm 2026.

Bãi đỗ xe trên phố Nguyễn Công Hoan được xây dựng theo công nghệ Hàn Quốc, gồm 17 block cao 4 tầng, có hệ thống giám sát an ninh và các biện pháp phòng cháy chữa cháy (Ảnh: Quốc Lũy)

Theo các chuyên gia, Hà Nội cần học hỏi mô hình từ các đô thị lớn như Băng Cốc (Thái Lan) hay Tokyo (Nhật Bản). Giải pháp không chỉ là xây thêm mà là tối ưu hóa những gì đang có.

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh việc đẩy mạnh chuyển đổi số, sử dụng dữ liệu và nền tảng giám sát thông minh để quản lý trật tự đô thị. Ứng dụng tìm kiếm điểm đỗ, thanh toán không dùng tiền mặt sẽ giúp minh bạch hóa và giảm thời gian xe chạy lòng vòng tìm chỗ.

TS. Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, muốn tạo đột phá, Hà Nội cần cơ chế đặc thù mạnh mẽ hơn nữa. Các ưu đãi về thuế, tiền thuê đất và thủ tục hành chính phải đủ hấp dẫn để thu hút khối tư nhân tham gia vào các dự án bãi đỗ xe ngầm - vốn có chi phí đầu tư gấp đôi so với bãi nổi.

Tiến sĩ Vương Xuân Cần - Khoa Môi trường và An toàn giao thông, Trường Đại học Giao thông Vận tải cho rằng, phần lớn bến xe và bãi đỗ xe hiện nay lại nằm trên mặt đất, nên chưa khai thác triệt để không gian trên cao và không gian ngầm. Do đó, đối với việc thu hút xã hội hóa đầu tư phát triển giao thông tĩnh,​ thành phố nên tạo dựng cơ chế, chính sách phù hợp và thông thoáng như giải phóng mặt bằng; ưu đãi thuê đất xây dựng bãi đỗ xe, bến xe; cho phép sử dụng một phần diện tích của bãi đỗ xe, bến xe làm dịch vụ kinh doanh; tăng cường kết nối giao thông với các bến, bãi đỗ xe.

Hà Nội đang đứng trước cơ hội để "xoay chuyển tình thế" với những định hướng mới về khai thác không gian ngầm và đầu tư công dẫn dắt để giải bài toán giao thông tĩnh. Đã đến lúc bãi đỗ xe không còn bị coi là hạng mục thứ yếu, mà phải được đặt ngang hàng với các dự án hạ tầng trọng điểm như metro, BRT hay các tuyến vành đai. Điều đó cũng phù hợp với mục tiêu trở thành thành phố văn minh, trật tự, giao thông thông suốt và đáng sống, xứng đáng với vị thế trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước.

Ánh Dương