Từng bước tìm lời giải cho bài toán giao thông tĩnh

Chỉ đáp ứng được khoảng 10% nhu cầu

Hà Nội đang phải đối mặt với một thực trạng giao thông tĩnh hết sức cấp bách. Theo thống kê, số lượng phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn TP hiện có khoảng hơn 8 triệu, trong đó có gần 1,5 triệu ô tô. Tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân của Hà Nội là 4,5%/năm, riêng ô tô khoảng 10%. Con số này cho thấy một sự bùng nổ về phương tiện cá nhân, vượt xa khả năng đáp ứng của hạ tầng giao thông tĩnh hiện có.

Hiện tại diện tích đất của TP dành cho giao thông tĩnh và các điểm, bãi đỗ xe công cộng mới chỉ đáp ứng khoảng 8-10% nhu cầu đỗ xe của tổng số phương tiện. Điều này có nghĩa là tới 90% nhu cầu đang phải được đáp ứng một cách tự phát tại các bãi đất trống, đất xen kẹt, đất dự án chậm triển khai, các khu vực công cộng như lòng đường, vỉa hè, bãi xe trong bệnh viện, trường học, công viên, trung tâm thương mại, khu chung cư, trụ sở cơ quan, đơn vị và tại nhà dân. Thực trạng này không chỉ gây mất mỹ quan đô thị mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn giao thông và phòng cháy chữa cháy.

Từ nhiều năm trước, bãi đỗ xe cao tầng đã được Hà Nội cho triển khai xây dựng, với hai mô hình đáng chú ý là bãi đỗ xe Trần Nhật Duật và bãi đỗ xe Nguyễn Công Hoan, góp phần giảm tải cho khu vực trung tâm. Ngoài ra, các tầng hầm tại trung tâm thương mại lớn cũng đóng vai trò quan trọng nhưng chủ yếu phục vụ nội bộ, không giải quyết được nhu cầu công cộng ở các địa bàn như Hoàn Kiếm, Đống Đa, Cầu Giấy...

Với quỹ đất hạn chế, Hà Nội đã phải sử dụng gầm cầu làm bãi đỗ xe trong nhiều năm trước áp lực đô thi ngày càng lớn

Dù đã có những điểm sáng, các dự án bãi đỗ xe mới tại Hà Nội vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, dẫn đến chậm tiến độ triển khai. TP quy hoạch 1.620 bãi đỗ xe nhưng đến cuối năm 2023 mới thực hiện được 57 bãi, 66 bãi đang triển khai đầu tư. Nhiều diện tích đất được quy hoạch xây dựng bãi đỗ xe bị bỏ hoang.

Đáng chú ý, theo quy hoạch bến bãi năm 2022, TP dự tính sẽ xây dựng 73 bãi xe ngầm tuy nhiên đến nay chưa bãi xe ngầm nào hình thành. Bãi đỗ xe ngầm tại khu đất phía Bắc công viên Thanh Xuân là một ví dụ điển hình về khó khăn trong công tác đầu tư.

Bãi xe ngầm này rộng 1,7ha, được cấp phép từ năm 2017, công suất khoảng 700 ôtô. Tuy nhiên, theo tính toán của Sở Tài chính Hà Nội, để đầu tư bãi xe mất 680 tỷ đồng, trong khi chỉ thu được một tỷ đồng mỗi tháng. Do đó, nhà đầu tư không "mặn mà".

Vụ cháy bãi trông giữ phương tiện dưới gầm cầu Vĩnh Tuy vào ngày 30/8/2025 buộc chúng ta phải nhìn nhận lại một cách nghiêm túc về giải pháp giao thông tĩnh. Với gần 500 xe máy bị thiêu riệu, vụ cháy không chỉ gây tổn thất trực tiếp về tài sản mà còn có thể ảnh hưởng đến độ bền và tuổi thọ kết cấu công trình.

Nhiều phương tiện tại bãi gửi xe dưới gầm cầu Vĩnh Tuy bị thiêu rụi hoàn toàn (Ảnh: VT)

Việc TP Hà Nội sử dụng gầm cầu làm bãi đỗ xe là giải pháp tình thế nhằm giải quyết nhu cầu trông giữ phương tiện, đã được Thủ tướng Chính phủ cho phép tại Nghị quyết số 12/NQ-CP ngày 19/2/2019.

Tuy nhiên, sự cố vừa qua đã đặt ra những yêu cầu mới về an toàn. Sau vụ cháy, Sở Xây dựng Hà Nội đã yêu cầu rà soát việc quản lý, sử dụng hành lang an toàn đường bộ, khẩn trương di dời các bãi trông giữ phương tiện ra khỏi khu vực gầm cầu. Theo chỉ đạo này, toàn bộ các bãi trông giữ xe dưới gầm cầu, bao gồm Ngã Tư Vọng, Chương Dương và Vĩnh Tuy, đã được hoặc đang trong quá trình di dời trước ngày 30/10/2025.

Động thái kiên quyết này là cần thiết để bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy và bảo vệ kết cấu công trình cầu. Tuy nhiên, nó cũng khiến cho nhiều chủ phương tiện lúng túng, không biết tìm chỗ nào để gửi xe, đặc biệt tại các khu vực đông dân cư như chung cư, phố cổ. Nếu không có giải pháp thay thế, nguy cơ phát sinh điểm trông giữ trái phép dưới lòng đường, vỉa hè là rất lớn, kéo theo hệ lụy ùn tắc, mất trật tự đô thị.

Còn nhiều "điểm nghẽn" cần tháo gỡ

Sự chậm tiến độ và những thách thức trong việc phát triển giao thông tĩnh của Hà Nội xuất phát từ nhiều nguyên nhân chồng chéo, cả về mặt chính sách, kinh tế, xã hội và quy hoạch.

Theo các chuyên gia, thiếu vốn và hiệu quả đầu tư thấp có thể coi là nguyên nhân hàng đầu. Chi phí xây dựng bãi đỗ xe, đặc biệt là bãi đỗ xe ngầm rất lớn, có thể lên tới hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng.

Trong khi đó, phí đỗ xe thu được lại không đủ hấp dẫn để hoàn vốn nhanh, khiến các nhà đầu tư không "mặn mà". Ví dụ điển hình là bãi đỗ xe ngầm tại khu đất phía Bắc công viên Thanh Xuân, dù công suất lớn nhưng tính toán cho thấy lợi nhuận thu về quá thấp so với chi phí đầu tư.

Trong khi, quỹ đất hạn chế và công tác giải phóng mặt bằng phức tạp. Hà Nội hiện thiếu trầm trọng mặt bằng để xây dựng các bãi đỗ xe quy mô lớn. Việc tìm kiếm quỹ đất phù hợp, đặc biệt là đất công, ngày càng khó khăn. Khu vực ngoại ô dù có quỹ đất rộng hơn nhưng lại không hấp dẫn nhà đầu tư do nhu cầu sử dụng thấp và không gian đô thị chưa phát triển đồng bộ.

Công tác giải phóng mặt bằng cũng là một trở ngại lớn, kéo dài thời gian triển khai dự án và đội vốn đầu tư. Nhiều diện tích đất được quy hoạch xây dựng bãi đỗ xe bị bỏ hoang hoặc bị lấn chiếm, làm chậm trễ hơn nữa quá trình thực hiện.

Mặc dù TP đã có những chính sách ưu đãi như giảm thuế hay miễn tiền sử dụng đất nhưng các chính sách này chưa đủ sức hút để lôi kéo doanh nghiệp tham gia đầu tư vào lĩnh vực giao thông tĩnh. Các quy định về kêu gọi xã hội hóa còn rườm rà, thiếu sự linh hoạt và minh bạch, làm nản lòng các nhà đầu tư tiềm năng.

Theo Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam Đào Ngọc Nghiêm, Hà Nội đã có quy hoạch bến, bãi đỗ xe và định hướng khai thác các bãi đỗ xe ngầm nhưng chưa thực hiện được vì nhiều lý do. Thực tế, bãi đỗ xe cần được bố trí bằng 3% diện tích đất tự nhiên nhưng hiện mới chỉ đạt được gần 0,5%.

Đó là chưa kể, quy hoạch giao thông tĩnh chưa được thực hiện một cách tổng thể và đồng bộ với quy hoạch phát triển đô thị. Nhiều dự án bãi đỗ xe được quy hoạch đơn lẻ, không gắn kết với hệ thống giao thông công cộng, dẫn đến hiệu quả sử dụng không cao. Việc thiếu các bãi đỗ xe trung chuyển tại các cửa ngõ TP cũng là một điểm yếu khiến người dân tiếp tục sử dụng phương tiện cá nhân vào nội đô.

Tạo điều kiện triển khai các dự án bãi xe thông minh

Bước sang năm 2025 tình hình triển khai dự án bãi đỗ xe đã có nhiều khởi sắc, TP Hà Nội đang nỗ lực, tạo điều kiện cho doanh nghiệp triển khai các dự án bãi quy mô lớn, thông minh.

UBND TP Hà Nội đã ban hành Quyết định số 1046/QĐ-UBND về việc cho Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Thiện Thành Phát thuê 10.642 m2 đất để thực hiện Dự án xây dựng bãi đỗ xe tại số 68 Dương Đình Nghệ, quận Cầu Giấy (cũ).

Cũng tại quận Cầu Giấy (cũ), một dự án bãi đỗ xe cao tầng, thông minh với sức chứa hàng trăm đầu xe đang tích cực được triển khai, dự kiến hoàn thành trong năm 2025.

Bên cạnh đó, hiện Hà Nội cũng đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, từ quy hoạch, chính sách đến công nghệ và ý thức người dân, nhằm từng bước tìm lời giải cho bài toán giao thông tĩnh.

Ban Đô thị (HĐND TP Hà Nội) đã đề nghị UBND TP chỉ đạo rà soát Quy hoạch bến xe, bãi đỗ xe, trung tâm tiếp vận và trạm dừng nghỉ trên địa bàn TP đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 để đưa ra khỏi quy hoạch các vị trí khó khả thi về tổ chức thực hiện.

Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội chủ trì, phối hợp với Sở Giao thông vận tải Hà Nội và các đơn vị liên quan nghiên cứu, xây dựng cơ chế phù hợp để khuyến khích, tạo điều kiện triển khai các dự án theo quy hoạch, trong đó nghiên cứu các cơ chế có tính khả thi, phù hợp với quy định.

Hà Nội đang từng bước tìm giải pháp cho bài toán giao thông tĩnh bằng nhiều giải pháp đồng bộ

Sở Xây dựng Hà Nội đã phối hợp với các Sở, ngành, địa phương rà soát, đề xuất UBND TP Hà Nội đầu tư một số bãi đỗ xe có nhu cầu lớn bằng nguồn vốn đầu tư công. Đồng thời đưa vào danh mục các dự án xã hội hóa đầu tư hằng năm của TP.

Song song với đó, Sở Xây dựng Hà Nội phối hợp với các Sở, ngành tham mưu TP ban hành các cơ chế, chính sách nhằm thu hút tối đa các nguồn lực đầu tư bến, bãi đỗ xe nhằm đáp ứng nhu cầu của Nhân dân.

HĐND TP Hà Nội vừa thông qua Nghị quyết ban hành danh mục các công trình ngầm được khuyến khích đầu tư xây dựng trên địa bàn TP nhằm cụ thể hóa Khoản 3 Điều 19 Luật Thủ đô năm 2024, trong đó có bãi đỗ xe ngầm. Tuy nhiên, đây mới chỉ là những nguyên tắc định hướng, còn những chính sách ưu tiên cần được sớm cụ thể hóa và thúc đẩy thực hiện.

Bên cạnh đó, văn hóa sử dụng phương tiện cá nhân đã ăn sâu vào tiềm thức của người dân, với sự tiện lợi và linh hoạt mà nó mang lại. Việc thay đổi thói quen này đòi hỏi một hệ thống giao thông công cộng mạnh mẽ, thuận tiện và đáng tin cậy, điều mà Hà Nội vẫn đang nỗ lực xây dựng.

Rõ ràng, bài toán giao thông tĩnh ở Hà Nội là một thách thức lớn, đòi hỏi sự kiên trì, đồng bộ và quyết liệt trong các giải pháp. Từ việc đối mặt với thực trạng thiếu hụt trầm trọng, những nguyên nhân sâu xa về kinh tế, chính sách và quy hoạch, cho đến các giải pháp đang được triển khai, có thể thấy Hà Nội đang nỗ lực từng bước tìm lời giải.

Tuy nhiên, việc thay thế các bãi xe gầm cầu bằng những phương án hiện đại, an toàn và bền vững là một yêu cầu cấp bách, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các Ban, Sở, ngành và sự ủng hộ từ phía người dân. Chỉ khi đó, Hà Nội mới có thể giải quyết dứt điểm bài toán giao thông tĩnh, góp phần xây dựng một đô thị văn minh, hiện đại và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân Thủ đô, tránh tình trạng “mất bò mới lo làm chuồng”.

Ánh Dương