Khẳng định vai trò của văn hóa trong kết nối cộng đồng

Ngày 15/11, tại Hội trường Đảng ủy phường Long Biên, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp cùng UBND phường Long Biên, Trung tâm nghiên cứu và phát huy giá trị Di sản văn hóa (CCH) đã tổ chức Hội thảo quốc tế "Một thập kỷ bảo vệ và phát huy Nghi lễ và trò chơi Kéo co".

Sự kiện nằm trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội, đánh dấu 10 năm Nghi lễ và trò chơi Kéo co được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2015 - 2025).

Các vị đại biểu tham dự hội thảo

Không gian giao lưu văn hóa rộng mở

Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Lê Thị Ánh Mai - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội khẳng định: Hội thảo quốc tế “Một thập kỷ bảo vệ và phát huy Nghi lễ và trò chơi Kéo co” là một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt, nhân dịp kỷ niệm 10 năm Nghi lễ và trò chơi Kéo co được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2015 - 2025).

Nghi lễ và trò chơi Kéo co là một thực hành văn hóa độc đáo, được hình thành bởi cộng đồng cư dân nông nghiệp nhằm phản ánh ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Ở Việt Nam, trò kéo co đã trở thành một phần không thể thiếu trong sinh hoạt văn hóa của cộng đồng, được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ, mang trong mình tinh thần đoàn kết, sức mạnh và niềm vui hội làng.

Đồng chí Lê Thị Ánh Mai - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phát biểu tại hội thảo

Chính vì thế, đồng chí Lê Thị Ánh Mai nhấn mạnh: "Có thể khẳng định rằng, những thành tựu đã đạt được là kết quả của sự chung tay, đồng lòng từ cộng đồng, chính quyền các cấp, các nhà nghiên cứu, và đặc biệt là tinh thần hợp tác quốc tế giữa các quốc gia cùng chia sẻ di sản.

Hội thảo quốc tế hôm nay là diễn đàn quan trọng để chúng ta cùng nhìn lại một thập kỷ bảo vệ và phát huy di sản Nghi lễ và trò chơi Kéo co - cùng nhau trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đánh giá những kết quả đạt được, khó khăn, thách thức, và định hướng cho sự hợp tác trong giai đoạn mới.

Chúng tôi tin tưởng rằng, qua hội thảo này, sẽ có nhiều sáng kiến, giải pháp hữu ích được đề xuất, góp phần đưa di sản Nghi lễ và trò chơi Kéo co tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống đương đại, đồng thời khẳng định vai trò của văn hóa trong kết nối cộng đồng và xây dựng hòa bình, hợp tác giữa các dân tộc".

Đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND phường Long Biên thông tin về hoạt động gìn giữ, phát huy kéo co trên địa bàn phường

Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND phường Long Biên - nơi gìn giữ nghi thức Kéo co ngồi tại Đền Trấn Vũ, một trong những hình thức kéo co tiêu biểu của Việt Nam - cho biết: "Đối với người dân Long Biên, nghi thức Kéo co ngồi không chỉ là trò chơi dân gian, mà là một Nghi lễ tín ngưỡng thiêng liêng, gắn liền với Đức Thánh Huyền Thiên Trấn Vũ và Đức Thánh Linh Lang Đại vương, phản ánh khát vọng của cư dân vùng châu thổ sông Hồng trong việc chống lũ, trị thủy, cầu cho Quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt".

Lãnh đạo phường Long Biên nhấn mạnh, tiếng hò "Kéo co" vang lên trong mỗi mùa Lễ hội không chỉ là âm thanh của một cuộc thi tài, mà còn là tiếng vọng ngàn đời của tinh thần đoàn kết, của sức mạnh cộng đồng, của khát vọng vươn lên làm chủ thiên nhiên và xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Hội thảo có sự tham dự của đông đảo đại biểu đến từ Việt Nam và các nước có cộng đồng kéo co được UNESCO ghi danh

Kể từ khi được UNESCO ghi danh năm 2015, với sự quan tâm của thành phố, quận Long Biên trước đây cùng sự đồng lòng của cộng đồng dân cư, chính quyền địa phương đã thực hiện nhiều biện pháp để bảo tồn và phát huy Di sản, như: Tổ chức phục dựng nghi thức kéo co trong các mùa lễ hội truyền thống; tuyên truyền, giới thiệu giá trị Di sản qua các chương trình văn hóa, truyền thông; phối hợp nghiên cứu, lập hồ sơ khoa học, đào tạo thế hệ trẻ; và quan trọng nhất là giữ gìn không gian văn hóa, cảnh quan, di tích gắn liền với di sản, đặc biệt là quần thể Đền Trấn Vũ - chùa Cự Linh - đình Ngọc Trì.

Hội thảo quốc tế lần này được tổ chức trong bối cảnh lịch sử đặc biệt, khi đất nước đang trong giai đoạn đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, trong tiến trình đô thị hóa và công nghiệp hóa mạnh mẽ, những giá trị truyền thống - từ phong tục, tập quán đến các nghi lễ và trò chơi dân gian như Kéo co ngồi tại Đền Trấn Vũ càng trở nên thiêng liêng và có ý nghĩa sâu sắc.

Chính những di sản ấy là nền tảng tinh thần, cội nguồn bản sắc, là sức mạnh nội sinh hun đúc bản lĩnh, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tăng cường gắn kết cộng đồng - những yếu tố then chốt trong quá trình xây dựng và phát triển bền vững.

Gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, thúc đẩy giao lưu quốc tế

Tại hội thảo, TS Lê Thị Minh Lý - Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam đã chia sẻ những thành tựu ấn tượng trong công tác bảo vệ và phát huy di sản Kéo co của Việt Nam trong 10 năm qua.

Trong 10 năm qua, cộng đồng di sản kéo co Việt Nam ngày một phát triển, lớn mạnh, lan tỏa giá trị, thương hiệu và những ý nghĩa tích cực trong cuộc sống. Cộng đồng Kéo co Ngồi ở Thạch Bàn, Long Biên Hà Nội thực sự đã trở thành trung tâm của sự kết nối thành công cộng đồng kéo co trong nước và quốc tế với sự chỉ đạo, hỗ trợ tích cực của chính quyền địa phương, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Hội Di sản văn hóa Việt Nam và Trung tâm Nghiên cứu và Phát huy giá trị Di sản văn hóa (CCH).

TS Lê Thị Minh Lý - Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam phát biểu tại hội thảo

Sự ra đời của Câu lạc bộ Mạng lưới Cộng đồng di sản kéo co Việt Nam là ví dụ điển hình cho sự kết nối và bền vững của Kéo co Việt Nam. Mạng lưới này phản ánh tinh thần của Công ước 2003 của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, đó là thúc đẩy tôn trọng đa dạng văn hóa, tăng cường đối thoại giữa các cộng đồng và bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể như một nền tảng cho hòa bình và phát triển bền vững.

Theo TS. Lê Thị Minh Lý, Luật Di sản văn hóa sửa đổi 2024 mở ra nhiều cơ hội mới cho việc bảo vệ di sản Kéo co. Các cộng đồng có thể tiếp tục kiểm kê phát hiện thêm các cộng đồng kéo co đủ tiêu chí di sản để lập hồ sơ đưa vào các danh mục, danh sách của quốc gia, và tiến tới đề xuất bổ sung vào hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được ghi danh vào năm 2015.

Chuyên gia đóng góp ý kiến tại hội thảo

Tại hội thảo, ông Park Woenmo, chuyên gia di sản văn hóa phi vật thể Châu Á - Thái Bình Dương, đã chia sẻ về hành trình hợp tác quốc tế đưa đến thành công của việc ghi danh chung năm 2015.

Ông nhấn mạnh, nếu "kết nối" là từ khóa của sự thành công của các cộng đồng kéo co thuộc 4 quốc gia trong 10 năm qua thì các chuyên gia và cộng đồng kéo co Hàn Quốc đã đóng một vai trò quan trọng, nòng cốt trong suốt quá trình từ nghiên cứu xây dựng hồ sơ đến việc phát triển mối quan hệ quốc tế thông qua các hoạt động thực hành diễn ra hàng năm.

Các đại biểu lắng nghe ý kiến đóng góp

Ông khẳng định, việc ghi danh chung Kéo co không chỉ bảo vệ và phát huy giá trị di sản mà còn thiết lập mô hình hợp tác quốc tế dựa trên cộng đồng, vừa tôn trọng đặc thù địa phương, vừa thúc đẩy học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia.

Hội thảo quốc tế "Một thập kỷ bảo vệ và phát huy Nghi lễ và trò chơi Kéo co" là minh chứng sinh động cho cam kết bảo tồn, phát huy di sản văn hóa phi vật thể, đóng góp vào việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và thúc đẩy giao lưu văn hóa quốc tế trong thời đại mới.

Công ước UNESCO 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể đã mang các cộng đồng di sản Nghi lễ và trò chơi kéo co đến với nhau thông qua sự kết nối bền bỉ và hiệu quả. Hôm nay, các cộng đồng đã là một cộng đồng mạnh, bản sắc và bền vững, sẵn sàng tiếp tục bảo vệ di sản vì một thế giới hòa bình, vì sự phồn vinh của mỗi cộng đồng, mỗi quốc gia và của cả nhân loại.

Hương Thu