Khi di sản mở đường cho sáng tạo...

Văn hóa là nền tảng, con người là trung tâm

Một dấu mốc quan trọng trong năm 2025 là hội nghị tổng kết Chương trình 06-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội về “Phát triển văn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh” giai đoạn 2021 - 2025, được tổ chức ngày 28/3 tại Bảo tàng Hà Nội. Hội nghị không chỉ là dịp nhìn lại một chặng đường, mà còn cho thấy rõ hơn tầm nhìn dài hạn của Thủ đô trong phát triển văn hóa.

Đồng chí Nguyễn Văn Phong - Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội, Trưởng Ban Chỉ đạo Chương trình 06 của Thành ủy Hà Nội và đồng chí Vũ Thu Hà - Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Chương trình 06 của Thành ủy Hà Nội tham quan không gian trưng bày những nét văn hóa đặc trưng của Hà Nội

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong, Trưởng Ban Chỉ đạo Chương trình 06, khẳng định: Từ những kết quả đạt được, có thể cảm nhận rõ niềm tự hào và sự lạc quan về dư địa, tương lai văn hóa của Hà Nội. Theo đồng chí, thành quả lớn nhất của Chương trình 06 không chỉ nằm ở những con số hay mô hình cụ thể, mà trước hết là ở sự thay đổi trong nhận thức. Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với lĩnh vực văn hóa và sự cụ thể hóa trong hành động của các cấp chính quyền đã được hoàn thiện, đồng bộ và nhất quán hơn.

Thực tiễn cho thấy, tư duy về văn hóa và con người của Hà Nội trong những năm qua đã được nâng lên một bước quan trọng. Nhận thức ngày càng đầy đủ, sâu sắc hơn về vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững. Tầm nhìn phát triển văn hóa, xây dựng con người, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng trở nên dài hạn hơn, gắn với yêu cầu của thời đại và những tiến bộ của văn minh nhân loại.

Rực rỡ lễ khai mạc Festival Thăng Long - Hà Nội 2025

Từ câu chuyện phát triển văn hóa, xây dựng nguồn nhân lực đến xây dựng xã hội học tập, Hà Nội đang từng bước tiệm cận và song hành với xu thế chung của thế giới. Qua Chương trình 06, Thủ đô không chỉ tự tin hơn trong việc tổ chức những chương trình, sự kiện mang tầm quốc tế, mà còn cảm nhận rõ hơn niềm tự hào về truyền thống lịch sử - văn hóa của Thăng Long - Hà Nội. Tự hào về di sản cha ông để lại, đồng thời ý thức rõ hơn trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị ấy trong bối cảnh mới.

Di sản - từ chiều sâu lịch sử đến nguồn lực sáng tạo

Một trong những điểm dễ nhận thấy nhất của đời sống văn hóa Hà Nội năm 2025 là cách di sản được đặt vào vị trí trung tâm của sáng tạo. Thay vì nhìn di sản như những “điểm bảo tồn” tĩnh lặng, Hà Nội đang nỗ lực biến các không gian di sản thành những “không gian sống”, nơi lịch sử đối thoại với hiện tại và mở ra những khả năng mới cho tương lai.

Những sắc màu văn hóa tỏa sáng từ những hoạt động phát triển sáng tạo tại Hà Nội

Festival Thăng Long - Hà Nội 2025 là một minh chứng rõ nét cho cách tiếp cận này. Không chỉ đơn thuần là một sự kiện văn hóa quy mô lớn, festival được tổ chức như một diễn đàn sáng tạo, nơi di sản trở thành chất liệu cho nghệ thuật đương đại. Những chương trình nghệ thuật, triển lãm, trình diễn được đặt trong các không gian giàu giá trị biểu tượng như Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, khu vực hồ Hoàn Kiếm… đã tạo nên sự giao thoa độc đáo giữa lịch sử và hiện đại.

Điều đáng chú ý là các hoạt động không sa vào việc “kể lại lịch sử” theo lối minh họa đơn thuần. Thay vào đó, lịch sử được gợi mở bằng nhiều ngôn ngữ nghệ thuật khác nhau: Âm nhạc, mỹ thuật, sân khấu, thiết kế, trình diễn đa phương tiện. Qua đó, di sản không còn là câu chuyện của quá khứ, mà trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo hôm nay, đặc biệt là với giới trẻ - lực lượng sẽ quyết định diện mạo văn hóa Hà Nội trong tương lai.

Anh Geon Hui (25 tuổi, du học sinh Hàn Quốc) chăm chú trải nghiệm hoạt động hoàn thiện chuồn chuồn tre truyền thống tại Festival Thăng Long - Hà Nội

Cách làm này phản ánh rõ tư duy phát triển công nghiệp văn hóa: Coi di sản là “nguyên liệu đầu vào” cho các ngành sáng tạo. Khi di sản được kể lại bằng những hình thức mới, giá trị của nó không chỉ nằm ở ý nghĩa lịch sử, mà còn ở khả năng tạo ra các sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa, thu hút công chúng và du khách, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế. Đây chính là bước đi cần thiết để Hà Nội chuyển từ bảo tồn thụ động sang phát huy chủ động các giá trị văn hóa.

Không chỉ dừng ở những festival lớn, năm 2025 còn ghi nhận xu hướng khai thác di sản một cách linh hoạt và đa dạng hơn. Nhiều không gian di sản được sử dụng cho triển lãm nghệ thuật, trình diễn thủ công truyền thống, giao lưu văn hóa quốc tế. Di sản vì thế không bị “đóng khung” trong những khuôn mẫu cũ, mà trở thành điểm tựa cho sáng tạo và kết nối.

Từ sự kiện văn hóa đến hệ sinh thái công nghiệp văn hóa

Nếu di sản là nền tảng, thì công nghiệp văn hóa chính là hướng đi chiến lược của Hà Nội trong năm 2025. Điều đáng nói là các hoạt động văn hóa không chỉ nhằm tạo không khí lễ hội, mà từng bước hướng tới việc hình thành các sản phẩm và chuỗi giá trị văn hóa có khả năng phát triển lâu dài.

Lễ hội văn hóa ẩm thực Hà Nội 2025 là một ví dụ tiêu biểu cho cách tiếp cận này. Ẩm thực vốn là một phần không thể tách rời của đời sống văn hóa Thủ đô nhưng năm 2025 cho thấy nỗ lực rõ rệt trong việc đưa ẩm thực vượt ra khỏi phạm vi thưởng thức đơn thuần. Lễ hội không chỉ giới thiệu món ngon, mà tập trung kể câu chuyện về làng nghề, nghệ nhân, về hành trình giữ nghề trong bối cảnh đô thị hóa và hội nhập.

Di sản ngày càng gần với đời sống hiện đại

Các hoạt động trình diễn chế biến, giao lưu với nghệ nhân, workshop dành cho người trẻ đã biến ẩm thực thành một trải nghiệm văn hóa trọn vẹn. Qua đó, ẩm thực Hà Nội không chỉ được nhìn nhận như “đặc sản”, mà như một sản phẩm văn hóa có thể xây dựng thương hiệu, đóng góp cho du lịch và kinh tế sáng tạo. Đây cũng chính là cách mà nhiều thành phố sáng tạo trên thế giới đã làm: Biến những giá trị văn hóa đời sống thành ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao.

Bên cạnh ẩm thực, các lễ hội làng nghề, sự kiện thủ công truyền thống trong năm 2025 cũng cho thấy một hướng đi đáng chú ý. Khi các sản phẩm làng nghề được đặt trong không gian di sản, được kể câu chuyện về nguồn gốc, kỹ thuật và giá trị văn hóa, chúng không còn chỉ là hàng hóa, mà trở thành sản phẩm sáng tạo mang bản sắc. Điều này mở ra cơ hội để làng nghề Hà Nội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa, thay vì chỉ tồn tại ở quy mô nhỏ lẻ.

Một điểm tích cực khác là sự tham gia ngày càng rõ nét của cộng đồng trong các hoạt động văn hóa. Người dân không chỉ là khán giả, mà trở thành chủ thể sáng tạo từ việc tham gia tổ chức, trình diễn đến đóng góp ý tưởng. Chính sự tham gia này đã tạo nên sức sống cho các sự kiện văn hóa.

Ở tầm chiến lược, những chuyển động văn hóa trong năm 2025 cho thấy Hà Nội đang từng bước xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, nơi di sản, sáng tạo, cộng đồng và thị trường được kết nối chặt chẽ. Đây là điều kiện tiên quyết để Thủ đô thực sự phát huy vai trò Thành phố sáng tạo trong thực tiễn phát triển của mình.

Khẳng định vị thế Thành phố sáng tạo

Năm 2025 cho thấy Thủ đô đã có những bước đi cụ thể để hiện thực hóa vai trò là thành viên của Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO thông qua việc gắn kết chặt chẽ giữa di sản và sáng tạo, giữa bảo tồn và phát triển.

Các sự kiện văn hóa trong năm, dù ở quy mô nào, đều hướng tới mục tiêu chung là gia tăng giá trị cho di sản, mở rộng không gian sáng tạo và thu hút sự tham gia của cộng đồng. Điều này thể hiện sự nhất quán trong tư duy phát triển văn hóa của Hà Nội: Văn hóa không chỉ để chiêm ngưỡng mà để sống cùng, sáng tạo cùng và phát triển cùng.

Lễ khai mạc Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội năm 2024

Nhìn từ năm 2025, có thể nói Hà Nội đã xây dựng nền móng quan trọng cho hành trình phát triển công nghiệp văn hóa dựa trên nền tảng di sản. Đó là hình ảnh của một Hà Nội biết trân trọng quá khứ, làm mới hiện tại và chuẩn bị cho tương lai.

Trên nền tảng ấy, khát vọng xây dựng Hà Nội trở thành Thành phố sáng tạo, trung tâm công nghiệp văn hóa tiêu biểu của cả nước không còn là mục tiêu xa vời, mà đang từng bước được hiện thực hóa trong từng không gian di sản, từng sự kiện văn hóa và từng sáng tạo mới của cộng đồng.

Hương Thu