Khi khát vọng Thủ đô hòa nhịp cùng khát vọng dân tộc: Niềm tin gửi Đại hội XIV của Đảng

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đang đến gần, mang theo niềm tin và kỳ vọng lớn lao của Nhân dân cả nước về một giai đoạn phát triển mới - mạnh mẽ hơn, bền vững hơn và nhân văn hơn. Với Hà Nội - Thủ đô ngàn năm văn hiến, trái tim của cả nước, nơi hội tụ tinh hoa văn hóa và cũng là điểm tựa tinh thần của dân tộc - Đại hội XIV không chỉ là sự kiện chính trị trọng đại mà còn là thời khắc để khơi dậy sâu sắc hơn khát vọng vươn lên, tinh thần cống hiến và trách nhiệm tiên phong.

Chủ đề Đại hội với thông điệp “tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình” vang lên như lời hiệu triệu của thời đại và Nghị quyết 80-NQ/TW vừa ban hành về phát triển văn hóa Việt Nam càng khẳng định: Muốn đi xa, đi nhanh, đi bền, phải bắt đầu từ văn hóa và con người - từ những giá trị làm nên bản lĩnh Việt Nam, và cũng làm nên tầm vóc Hà Nội.

Đại hội XIV đến trong một bối cảnh thế giới đổi thay chưa từng có, và chính nhịp đổi thay ấy đặt ra yêu cầu bức thiết đối với mỗi quốc gia: Hoặc bứt phá để vươn lên, hoặc chậm lại để tụt hậu. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; các cuộc xung đột cục bộ, biến động khu vực, đứt gãy chuỗi cung ứng, khủng hoảng năng lượng, biến đổi khí hậu, an ninh phi truyền thống… không chỉ là tin tức quốc tế, mà tác động trực tiếp tới từng nền kinh tế, từng thị trường, từng gia đình.

Trong bối cảnh đó, chủ đề của Đại hội XIV - với tinh thần “dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, chung sức đồng lòng thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” - không đơn thuần là một dòng chữ trong văn kiện, mà là một tuyên ngôn về bản lĩnh và tư thế Việt Nam: Không bị động, không mơ hồ, không chấp nhận đi sau, mà quyết tâm tiến lên bằng nội lực, bằng trí tuệ, bằng sức mạnh đoàn kết toàn dân.

Trong chủ đề ấy, cụm từ “tự chủ chiến lược” gợi ra nhiều suy nghĩ. Đây là cách gọi mới, nhưng tinh thần thì rất quen thuộc - tinh thần của một dân tộc kiên cường “không có gì quý hơn độc lập, tự do”, tinh thần của một đất nước đã từng đi qua chiến tranh, cấm vận, đói nghèo để vươn lên bằng chính mình. Nhưng trong thời đại hôm nay, tự chủ chiến lược không còn chỉ là câu chuyện giữ vững độc lập về chính trị, mà còn là năng lực định hình tương lai: Tự chủ về thể chế, tự chủ về công nghệ, tự chủ về nguồn nhân lực, tự chủ về năng lực quản trị, tự chủ về chuỗi cung ứng, tự chủ về thương hiệu quốc gia và đặc biệt là tự chủ về văn hóa - hệ giá trị. Một quốc gia có thể hội nhập sâu mà không đánh mất mình, có thể tăng trưởng nhanh mà không lệch chuẩn, có thể mở cửa rộng mà không bị hòa tan - ấy mới là biểu hiện cao nhất của tự chủ chiến lược.

Muốn như vậy, điều cốt lõi là phải có nội lực. Và nội lực không chỉ là vốn, là tài nguyên, là hạ tầng. Nội lực, sâu xa nhất, là con người và văn hóa. Không có con người đủ năng lực thì không thể có khoa học - công nghệ đủ mạnh. Không có văn hóa đủ bền thì không thể có niềm tin xã hội và bản lĩnh quốc gia đủ vững. Một dân tộc muốn “tự cường, tự tin” không thể chỉ trông chờ vào tốc độ tăng trưởng GDP, mà phải xây dựng một nền tảng tinh thần vững chắc, một môi trường xã hội kỷ cương, liêm chính, nhân văn; một hệ giá trị định hướng cho hành vi, lối sống và mục tiêu phát triển. Đó là lý do vì sao, ngay trước thềm Đại hội XIV, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa đặc biệt, như một “điểm tựa tinh thần” cho kỷ nguyên vươn mình.

Nghị quyết 80 nhấn mạnh văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà phải trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và đặc biệt là “hệ điều tiết” của phát triển đất nước. Đây là một cách tiếp cận rất đáng trân trọng, bởi lâu nay, chúng ta thường nói nhiều đến các động lực tăng trưởng nhưng đôi khi chưa coi trọng đúng mức các yếu tố điều tiết: Điều tiết để phát triển đi đúng hướng, điều tiết để tăng trưởng gắn với tiến bộ và công bằng, điều tiết để hiện đại hóa không đánh đổi đạo đức xã hội, điều tiết để hội nhập mà không làm tổn thương bản sắc. Văn hóa chính là “đường ray mềm” giúp đoàn tàu phát triển không trật khỏi trục giá trị, không bị cuốn đi bởi mặt trái của thị trường và không bị thao túng bởi những “cơn bão thông tin” trong không gian số.

Với Hà Nội - Thủ đô ngàn năm văn hiến - Nghị quyết 80 càng có ý nghĩa sâu sắc. Bởi Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính của cả nước, mà còn là trung tâm văn hóa, giáo dục, khoa học, nơi hội tụ tinh hoa và lan tỏa bản sắc. Trên từng con phố, từng mái đình, từng hồ nước, từng di tích, ta thấy Hà Nội như một “bảo tàng sống” của lịch sử và văn hóa dân tộc. Nhưng Hà Nội cũng đồng thời là một đô thị hiện đại đang tăng trưởng nhanh, đối diện nhiều áp lực: Gia tăng dân số cơ học, ùn tắc, ô nhiễm, biến đổi lối sống đô thị, sự phân hóa không gian sống, sự cạnh tranh mạnh mẽ của các dòng chảy văn hóa ngoại nhập, và đặc biệt là thách thức của văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Vì vậy, đặt văn hóa vào trung tâm phát triển không chỉ là định hướng quốc gia, mà là yêu cầu cấp thiết của Hà Nội: Để Thủ đô phát triển nhanh hơn mà vẫn giữ được “cốt cách Tràng An”, giữ được vẻ đẹp thanh lịch, văn minh, nghĩa tình; để Hà Nội hiện đại hơn mà không đánh mất chiều sâu văn hiến.

Từ góc nhìn ấy, Đại hội XIV được kỳ vọng không chỉ đề ra mục tiêu lớn đến năm 2030, mà còn mở ra một giai đoạn phát triển mới với “kỷ luật hành động” mạnh mẽ, đưa các chủ trương vào cuộc sống một cách thực chất. Người dân không chỉ mong nghị quyết đúng mà mong triển khai tốt. Không chỉ mong chiến lược hay mà mong kết quả thật. Không chỉ mong mục tiêu cao mà mong chất lượng cuộc sống được nâng lên từng ngày. Vì vậy, trong kỳ vọng của tôi, “từ ý chí đến hành động” chính là yêu cầu mang tính thời đại. Bởi trong thế giới biến động, chậm một nhịp có thể mất cơ hội; triển khai chậm có thể tụt lại; né tránh trách nhiệm có thể khiến cả hệ thống đình trệ; và trì hoãn cải cách có thể làm mòn niềm tin xã hội.

Đại hội XIV vì thế cần tạo ra bước chuyển mạnh về thể chế phát triển và năng lực thực thi. Thể chế là đòn bẩy của đổi mới. Một thể chế minh bạch sẽ khuyến khích sáng tạo. Một thể chế thông thoáng sẽ giải phóng nguồn lực xã hội. Một thể chế công bằng sẽ tạo dựng niềm tin. Và một thể chế hiện đại sẽ giúp đất nước tăng tốc trong chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức, nâng cao năng suất lao động. Với Hà Nội, thể chế càng quan trọng bởi Thủ đô là nơi “đi trước”, nơi thí điểm và nơi lan tỏa. Hà Nội không chỉ cần đẹp về hình ảnh, mà phải mạnh về năng lực quản trị đô thị, mạnh về chất lượng sống, mạnh về sức hấp dẫn nhân tài và mạnh về sức mạnh mềm văn hóa. Một Thủ đô muốn trở thành “đáng sống” thì không thể chỉ có những công trình lớn, mà cần không gian văn hóa cộng đồng, môi trường ứng xử văn minh, các dịch vụ công hiệu quả và một tinh thần cộng đồng gắn kết.

Bên cạnh thể chế, nhân tố quyết định để biến ý chí thành hành động vẫn là con người - đội ngũ cán bộ. Người dân kỳ vọng Đại hội XIV sẽ lựa chọn, bồi dưỡng và phát huy đội ngũ cán bộ đủ tâm, đủ tầm, đủ bản lĩnh, đủ năng lực để dẫn dắt công cuộc phát triển giai đoạn mới. Kỷ nguyên vươn mình không chờ đợi những người do dự. Thời đại này cần những người dám nghĩ lớn, dám làm thật, dám chịu trách nhiệm; cần một nền hành chính phục vụ; cần kỷ luật công vụ; cần tinh thần liêm chính và phụng sự. Và hơn hết, cần một đội ngũ cán bộ hiểu rằng: Niềm tin của Nhân dân không đến từ lời nói, mà đến từ kết quả. Một quyết sách đúng chỉ thật sự có giá trị khi người dân cảm nhận được nó trong cuộc sống.

Đại hội XIV cũng là thời khắc để thắp lên cảm hứng cống hiến, đặc biệt là trong giới trẻ. Hà Nội là nơi có lực lượng trí thức đông đảo, có hàng trăm trường đại học, viện nghiên cứu, có không gian sáng tạo ngày càng phong phú. Khơi dậy khát vọng của người trẻ Hà Nội không chỉ là mong muốn cá nhân, mà là chiến lược phát triển quốc gia. Bởi một dân tộc muốn đi xa phải có thế hệ trẻ gánh vác tương lai. Nhưng người trẻ muốn cống hiến phải có cơ hội; muốn sáng tạo phải có môi trường; muốn vươn lên phải có niềm tin và động lực. Vì vậy, phát triển văn hóa theo tinh thần Nghị quyết 80 cần gắn với xây dựng thế hệ công dân mới: vừa có tri thức, vừa có kỹ năng số, vừa có đạo đức, vừa có lòng tự hào dân tộc, vừa có năng lực hội nhập; dám mơ ước và dám biến ước mơ thành hành động.

Trong niềm tin hướng về Đại hội XIV, tôi muốn gửi gắm một kỳ vọng: Đại hội sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mà ở đó văn hóa và con người thực sự trở thành trung tâm của mọi chiến lược, mọi chương trình hành động. Khi văn hóa trở thành “hệ điều tiết”, xã hội sẽ có kỷ cương hơn. Khi con người được đặt đúng vị trí, đất nước sẽ có nội lực mạnh hơn. Khi niềm tin xã hội được bồi đắp, mọi khó khăn đều có thể vượt qua. Và khi Hà Nội - Thủ đô của lương tri và phẩm giá, Thủ đô của văn hiến và khát vọng - thực sự đi đầu trong xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, trong nâng cao chất lượng sống, trong phát triển công nghiệp văn hóa và lan tỏa sức mạnh mềm, thì Hà Nội sẽ không chỉ là trái tim của Việt Nam, mà còn là nguồn cảm hứng cho Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình.

Đại hội XIV đang đến. Khát vọng dân tộc đang lớn dần trong từng nhịp sống. Tôi tin rằng, dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, với sự chung sức đồng lòng của toàn dân tộc, chúng ta sẽ biến ý chí thành hành động, biến hành động thành kết quả và biến kết quả thành niềm tin vững bền, để đất nước tiến mạnh và Thủ đô Hà Nội xứng đáng là nơi tiên phong trong hành trình ấy.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn