“Khoán 10” trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo

Nhiều điểm đột phá

Đánh giá về Nghị quyết 71-NQ/TW, TS. Bùi Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế (Trường Đại học Thủ đô) cho rằng, đây là một văn kiện quan trọng, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tư duy hoạch định và triển khai chính sách giáo dục của Việt Nam.

“Nếu trước đây, các văn kiện thường dừng lại ở khái niệm “đổi mới căn bản, toàn diện”, thì lần này, Nghị quyết sử dụng một ngôn ngữ mạnh mẽ và triệt để hơn: “một cuộc cách mạng” về tư duy, thể chế và hành động.

Sự thay đổi này phản ánh nhận thức rõ ràng rằng những cải tiến rời rạc, nhỏ lẻ không còn đáp ứng được yêu cầu của bối cảnh mới; thay vào đó, cần có một sự tái cấu trúc toàn diện từ cấp độ tư duy chính sách đến cơ chế vận hành.

Đây là minh chứng cho quyết tâm chính trị cao trong việc đưa giáo dục - đào tạo trở thành động lực then chốt của phát triển đất nước”, TS Bùi Văn Tuấn nói.

TS Bùi Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế (Trường Đại học Thủ đô)

Chuyên gia này phân tích, một trong những điểm đột phá mang tính ràng buộc là việc cam kết nguồn lực ngân sách. Lần đầu tiên, Bộ Chính trị xác định tỷ lệ tối thiểu 20% chi ngân sách Nhà nước dành cho giáo dục, trong đó có quy định rõ 5% cho đầu tư phát triển và 3% cho giáo dục đại học.

Cam kết định lượng này khắc phục tình trạng phân bổ dàn trải, thiếu ổn định trong nhiều giai đoạn trước, đồng thời tạo nền tảng tài chính bền vững cho việc thực hiện các mục tiêu cải cách.

Về chính sách đối với đội ngũ nhà giáo, Nghị quyết 71-NQ/TW đề xuất nâng phụ cấp ưu đãi nghề lên tối thiểu 70% đối với giáo viên mầm non, phổ thông, và tới 100% cho giáo viên ở vùng đặc biệt khó khăn.

Đây là sự thừa nhận chính thức vai trò trung tâm của người thầy trong hệ thống giáo dục, đồng thời giải quyết một trong những điểm nghẽn lớn: bài toán “giữ chân” và tạo động lực cho giáo viên trong bối cảnh nhiều thách thức về thu nhập và áp lực nghề nghiệp.

Đối với giáo dục đại học, một bước đi táo bạo là cơ chế đặc thù dành cho các trường đại học tinh hoa. Mục tiêu xây dựng 3–5 đại học nghiên cứu đẳng cấp quốc tế, với quyền tự chủ toàn diện về tài chính, tuyển dụng và học thuật, thể hiện một tầm nhìn chiến lược: Tạo ra “đầu tàu” dẫn dắt, thay vì cải thiện đồng loạt nhưng thiếu trọng điểm. Đây là cách tiếp cận phân tầng hệ thống, phù hợp với xu thế quốc tế, nhằm đưa một số cơ sở giáo dục đại học Việt Nam vươn lên bản đồ tri thức toàn cầu.

Quyết tâm chấn chỉnh tình trạng “lạm phát đại học”

Một điểm mới quan trọng khác là cơ chế sàng lọc và tái cấu trúc hệ thống. Lần đầu tiên, văn kiện cấp cao có chỉ đạo rõ ràng về việc sáp nhập, thậm chí giải thể những cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn. Tín hiệu này cho thấy quyết tâm chấn chỉnh chất lượng, tránh tình trạng “lạm phát đại học” và đào tạo không hiệu quả. Cách tiếp cận này giúp hệ thống tinh gọn, đồng thời định hình lại chuẩn mực chất lượng đào tạo.

Thầy trò Trường THPT Việt Đức trong ngày khai giảng năm học 2025 - 2026

Nghị quyết cũng đặt trọng tâm vào chính sách công bằng xã hội trong giáo dục. Việc triển khai miễn phí sách giáo khoa đến năm 2030 và tăng cường hỗ trợ học sinh ở vùng khó khăn không chỉ là biện pháp kinh tế - xã hội, mà còn khẳng định định hướng giáo dục như một quyền cơ bản, phổ quát. Điều này đảm bảo cơ hội tiếp cận bình đẳng, thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền, góp phần hiện thực hóa mục tiêu “không ai bị bỏ lại phía sau” trong giáo dục.

TS Bùi Văn Tuấn nhấn mạnh: "Như vậy, Nghị quyết 71-NQ/TW không chỉ dừng lại ở việc khẳng định những định hướng chung, mà còn đưa ra các cơ chế cụ thể, có tính ràng buộc và khả thi cao. Đây là bước chuyển từ “chủ trương” sang “cam kết chính sách”, mở ra kỳ vọng về một giai đoạn mới của cải cách giáo dục Việt Nam: Mạnh mẽ hơn, thực chất hơn, và gắn chặt hơn với mục tiêu phát triển bền vững quốc gia".

Nâng cao “sức mạnh mềm” thông qua giáo dục

TS Bùi Văn Tuấn cũng kỳ vọng, trong ngắn hạn (2025 - 2030), Nghị quyết 71-NQ/TW sẽ tạo ra “cú hích” mạnh mẽ trong việc nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông. Việc cải thiện điều kiện làm việc và chế độ đãi ngộ cho giáo viên không chỉ giúp giải quyết tình trạng thiếu hụt, chảy máu nhân lực trong ngành, mà còn củng cố niềm tin xã hội vào hiệu quả của cải cách giáo dục. Đây là giai đoạn quan trọng để tái thiết lập sự đồng thuận xã hội - một yếu tố vốn mang tính quyết định cho thành công của bất kỳ chính sách cải cách nào.

“Trong trung hạn (2030 - 2045), nếu các cơ chế đặc thù được thực thi hiệu quả, Việt Nam có thể hình thành một số trường đại học tinh hoa với uy tín quốc tế, có khả năng cạnh tranh trong các bảng xếp hạng khu vực và toàn cầu.

Song song đó, một đội ngũ nhân lực chất lượng cao sẽ được đào tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đây cũng là giai đoạn bản lề để Việt Nam nâng cao “sức mạnh mềm” thông qua giáo dục, góp phần gia tăng vị thế quốc tế”, TS Bùi Văn Tuấn bày tỏ quan điểm.

Về dài hạn (sau 2045), Nghị quyết mở ra triển vọng để Việt Nam có thể nằm trong nhóm 20 quốc gia dẫn đầu về giáo dục nếu việc thực thi được duy trì nghiêm túc, nhất quán và có đánh giá điều chỉnh kịp thời.

Thành tựu này không chỉ mang ý nghĩa giáo dục đơn thuần, mà còn trở thành nền tảng vững chắc để đưa đất nước bước vào hàng ngũ các quốc gia phát triển, với nguồn nhân lực chất lượng cao, tư duy đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh toàn cầu bền vững.

Thái Sơn