Kỳ 3: Hồi chuông cảnh báo tương lai “trăm năm cô đơn” trai Việt

Vì sao tư tưởng “trọng nam khinh nữ” vẫn sống sót trong thời đại 4.0?

Tại nhiều vùng nông thôn và cả khu vực đô thị ở Việt Nam, những con số thống kê về tỷ lệ giới tính khi sinh đang gióng lên hồi chuông báo động. Trong giai đoạn 2021-2024, tỷ số giới tính khi sinh ở nước ta là 109,8 trẻ trai/100 trẻ gái. Riêng năm 2024, tỷ số này là 110,7 trẻ trai/100 trẻ gái.

Thậm chí, có địa phương ghi nhận tỷ số này ở mức gần 120 trẻ trai/100 trẻ gái, vượt xa mức sinh học tự nhiên là 103-106. Những con số này phản ánh rõ nét tâm lý “trọng nam khinh nữ” vẫn chưa thực sự được xoá bỏ.

Ảnh minh họa

Nếu như ở vùng quê, tư tưởng “phải có con trai để nối dõi” vẫn còn bám rễ, con trai được coi là người thờ cúng tổ tiên, là trụ cột khi về già, là niềm tự hào của dòng họ thì ngay cả ở các thành phố lớn, khi mức sinh đang giảm mạnh thì việc “phải có con trai” lại càng áp lực hơn.

Bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó vụ trưởng Vụ Truyền thông - Giáo dục, Tổng cục Dân số (nay là Cục Dân số, Bộ Y tế) chia sẻ: "Việt Nam hiện đang đối mặt với tình trạng "giảm sinh, thừa nam thiếu nữ" bởi vẫn mang tâm lý chuộng con trai trong bối cảnh mức sinh giảm mạnh.

Nhiều gia đình, khi chỉ xác định sinh một con, đã tìm mọi cách để lựa chọn giới tính thai nhi. Việc tiếp cận dễ dàng các dịch vụ y tế để chẩn đoán hoặc lựa chọn giới tính thai nhi cũng dẫn đến tình trạng nạo phá thai vì lý do giới tính".

Áp lực “phải sinh con trai” vẫn đè nặng lên vai người phụ nữ - những người gánh nỗi lo làm dâu, làm mẹ và cả nỗi sợ bị trách cứ khi sinh con gái là “không biết đẻ“. Chính định kiến ấy đã âm thầm làm lệch cán cân giới tính khi sinh, khiến biết bao sinh linh chưa kịp cất tiếng khóc chào đời đã bị tước đi quyền sống.

Hệ lụy mất cân bằng giới tính khi sinh: Khi đàn ông Việt đối mặt nguy cơ “ế”

Hệ lụy của mất cân bằng giới tính không dừng ở con số. Khi đàn ông nhiều hơn phụ nữ, sự chênh lệch trong hôn nhân trở thành vấn đề xã hội nghiêm trọng.

Bà Hoàng Thị Thơm, Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết: Theo dự báo của Tổng cục Thống kê nếu mức độ mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn cao như hiện nay thì Việt Nam sẽ dư thừa 1,5 triệu nam giới vào năm 2034 và tăng lên 2,5 triệu vào năm 2059.

Nếu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại Việt Nam tiếp tục gia tăng và không được kiểm soát sẽ để lại những hệ lụy khó lường về xã hội, kinh tế, thậm chí cả an ninh chính trị cũng như ảnh hưởng đến cá nhân, gia đình và cộng đồng, xã hội, các chuẩn mực xã hội. Vị thế và vai trò của người phụ nữ ngày càng bị hạ thấp, phụ nữ còn trở thành hàng hóa của nạn buôn bán người và mại dâm.

Ảnh minh họa

Nói về thực trạng này, ông Nguyễn Văn Tân, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số (Bộ Y tế) đã từng cảnh báo: “Nếu Việt Nam không có các giải pháp kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, đến năm 2050 sẽ có hàng triệu đàn ông không thể lấy được vợ. Đó là điều chắc chắn”.

“Những nước xuất hiện tình trạng này sớm hơn chúng ta họ làm thế nào? Chính là nhập khẩu cô dâu. Hiện Trung Quốc là thị trường nhập khẩu cô dâu lớn nhất Việt Nam, ngoài ra là Đài Loan, Hàn Quốc. Thế nhưng đến chúng ta, nhập ở đâu? chưa nhìn thấy thị trường nào cả. Muốn mua phải có tiền mới mua được, nhưng gia đình bình thường lấy đâu ra tiền nên có người nói, có lẽ tương lai Việt Nam sẽ phải nhập khẩu cô dâu từ châu Phi”, ông Tân bày tỏ lo ngại.

Để đưa tỉ số giới tính khi sinh về ngưỡng cân bằng, ông Tân cho rằng, giải pháp căn bản, lâu dài vẫn là truyền thông. Song song đó cần nâng cao vị thế của phụ nữ trên mọi lĩnh vực.

Ông Tân dẫn chứng Hàn Quốc từng mất cân bằng giới tính khi sinh khá nặng nề, có vùng lên tới 140 bé trai/100 bé gái nhưng sau 15 năm, quốc gia này đã kiểm soát tốt, đưa về tỉ lệ 106 bé trai/100 bé gái.

“Khi hỏi kinh nghiệm của Hàn Quốc, họ nói rằng do thực hiện tốt việc nâng cao vị thế của phụ nữ, giúp họ chủ động hơn về tài chính, có quyền quyết định nhiều việc, có quyền thừa kế như con trai”, ông Tân cho hay.

Tại xứ sở kim chi, giai đoạn cuối thế kỷ 20 từng có hàng loạt khẩu hiệu như: "Nuôi 1 con gái lớn lên bằng 10 con trai", "Hãy yêu con gái của bạn". Theo thời gian, những khẩu hiệu này ăn sâu vào nhận thức của người dân, chấm dứt tư tưởng trọng nam khinh nữ.

Truyền thông và giáo dục là “chìa khóa vàng” để thay đổi nhận thức. Khi cộng đồng hiểu rằng mỗi đứa trẻ - dù trai hay gái đều đáng quý như nhau, khi phụ nữ được tôn trọng và trao cơ hội bình đẳng, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh mới có thể chấm dứt. Xóa bỏ tư tưởng “trọng nam khinh nữ” không chỉ là mục tiêu của công tác dân số, mà còn là hành trình xây dựng một xã hội nhân văn.

(Còn nữa)

Phương Thu