Nghệ nhân tham gia truyền dạy di sản văn hóa cho thế hệ trẻ

Đứng trước những những biến đổi của đời sống vật chất tinh thần dân cư, nét văn hóa cồng chiêng của đồng bào Cơ Tu cũng đứng trước nguy cơ bị mai một, thất truyền

Theo đó, các lớp truyền dạy nghệ thuật cồng chiêng, nghề dệt thổ cẩm, chế tác nhạc cụ, múa dân gian và các nghi thức truyền thống được tổ chức ngày càng thường xuyên hơn. Nghệ nhân không chỉ hướng dẫn kỹ năng, mà còn kể cho học viên nghe về ý nghĩa lịch sử, tinh thần của mỗi tiết mục, mỗi nhạc cụ và phong tục liên quan. Do đó, người học không chỉ biết biểu diễn mà còn hiểu sâu về văn hóa, giá trị tinh thần gắn với di sản.

Tại TP Đà Nẵng, các trường học vùng cao nơi có học sinh là đồng bào dân tộc thiểu số, việc truyền dạy văn hóa truyền thống được triển khai bằng những hình thức phù hợp với đời sống cộng đồng.

Điệu múa tung tung, da dá là nghệ thuật múa cổ truyền có từ bao đời của dân tộc Cơ Tu sinh sống tại các xã miền núi phía Tây TP Đà Nẵng

Đây là hoạt động sinh hoạt cộng đồng sôi nổi, thu hút đông đảo người dân và du khách cùng tham gia

Là ngôi trường hầu hết là học sinh dân tộc thiểu số, trường Phổ thông dân tộc nội trú - THCS xã Đông Giang vừa tổ chức lễ hội “Mừng lúa mới - Trải nghiệm ẩm thực” năm học 2025 - 2026. Lễ hội tái hiện nghi thức tạ ơn thần linh của người Cơ Tu sau mùa vụ bội thu, gửi gắm ước vọng về một năm mới mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Trong lễ hội, học sinh người đồng bào Cơ Tu thi chế biến các món ăn truyền thống như: Bánh sừng trâu, cơm lam, thịt nướng ống, cá niêng, măng rừng, rau dớn…và bày biện mâm lễ dâng lên thần linh, các em học sinh còn được hòa mình vào điệu múa tung tung da dá, thưởng thức biểu diễn nhạc cụ truyền thống.

Các em học sinh Cơ Tu nhận chứng nhận hoàn thành chương trình tập huấn “Truyền dạy cồng, trống, chiêng dân tộc Cơ Tu”

Em Bling Thị Treng (SN 2011) chia sẻ, “Khi học sinh tự hào khoác lên mình bộ trang phục truyền thống của dân tộc mình, nghĩa là văn hóa vẫn đang được trao truyền, trang phục truyền thống không chỉ để mặc, mà mỗi đường chỉ, hoa văn đều kể một câu chuyện về ký ức, văn hóa. Em đã xin gia đình đăng ký tham gia vào nhóm thành viên trẻ của đội cồng chiêng truyền thống xã.

Mỗi ngày, tiếng trống trường vang lên như thúc giục chúng em phải cố gắng hơn nữa trong việc trau dồi kiến thức tạo hành trang về tương lại của mình, còn các vũ điệu dân gian và tiếng cồng chiêng lại như đánh thức tình yêu mãnh liệt với văn hóa dân tộc mình, phải có trách nhiệm với cội nguồn, giúp thế hệ trẻ chúng em có ý thức hơn trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số”, Bling Thị Treng bày tỏ.

Từ khung cửi dệt vải, bộ trang sức bạc, chiếc gùi tre, váy áo, đến nhạc cụ, vật dụng sinh hoạt hằng ngày, tất cả đã trở thành bài học trực quan sinh động. Những hiện vật ấy không chỉ là giáo cụ mà như những “lời kể” của quá khứ, là sợi dây kết nối giữa thế hệ hôm nay với cội nguồn dân tộc.

Học sinh trường Phổ thông dân tộc nội trú - THCS xã Đông Giang bên mâm lễ dâng lên thần linh trong lễ hội Mừng lúa mới

Thực hiện Đề án Xây dựng chính sách hỗ trợ bảo tồn và phát huy văn hóa đồng bào dân tộc Cơ Tu trên địa bàn TP Đà Nẵng giai đoạn 2022 - 2030, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố phối hợp với các địa phương tổ chức các lớp tập huấn, truyền dạy về văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ.

Tại xã Tây Giang, lớp tập huấn “Truyền dạy sử dụng cồng, trống, chiêng của dân tộc Cơ Tu” năm 2025 thu hút đông đảo học sinh và người dân địa phương tham gia. Trong những ngày tập huấn, 50 học viên được các nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn, thực hành các kỹ thuật cơ bản và nâng cao trong việc sử dụng cồng, trống, chiêng của đồng bào Cơ Tu.

Tương tự, lớp “Truyền dạy sử dụng cồng, trống, chiêng cho đồng bào Cơ Tu” cũng được tổ chức tại thôn Phú Túc (xã Hòa Vang). Trong hai ngày diễn ra lớp học, 15 thanh niên Cơ Tu được các già làng truyền dạy kiến thức, kinh nghiệm sử dụng các nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình.

Đến nay, nhiều buôn làng vẫn giữ được những nét văn hóa đặc sắc như lễ mừng lúa mới, cưới hỏi, đám tang, vào nhà mới, dựng nhà Gươl…Trong những dịp này, không thể thiếu tiếng cồng chiêng.

Với đồng bào người Cơ Tu, cồng chiêng là nhạc cụ mang nhiều giá trị văn hóa, gắn bó mật thiết trong đời sống sinh hoạt tinh thần. Tiếng cồng chiêng còn có thể xem như là tiếng nói của tâm linh, tâm hồn để diễn tả niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống, trong lao động và sinh hoạt hàng ngày.

Không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn văn hóa, hoạt động truyền dạy còn mở ra cơ hội phát triển sinh kế cho cộng đồng

Tuy nhiên, đứng trước những những biến đổi của đời sống vật chất tinh thần dân cư, sự thay đổi trong phương thức canh tác, mối quan hệ giữa con người với môi trường tự nhiên, sự bùng nổ công nghệ thông tin…nét văn hóa cồng chiêng của đồng bào Cơ Tu đứng trước nguy cơ bị mai một, thất truyền.

Do đó, qua các dự án, chương trình tập huấn, nhà trưng bày văn hóa, khu du lịch cộng đồng và các hoạt động giao lưu văn nghệ, người Cơ Tu đang nỗ lực gìn giữ, truyền dạy và quảng bá bản sắc của mình để nhiều người biết đến hơn.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng, không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn văn hóa, hoạt động truyền dạy còn mở ra cơ hội phát triển sinh kế cho cộng đồng. Những học viên được đào tạo bài bản có thể tham gia vào đội văn nghệ phục vụ du lịch cộng đồng, biểu diễn trong các sự kiện văn hóa hoặc sản xuất sản phẩm thủ công phục vụ du khách. Đây là hướng đi giúp kết nối bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế, đảm bảo tính bền vững cho di sản.

Đoàn Minh