NGND Hoàng Kiều - người làm mới, lan tỏa và nâng tầm nghệ thuật chèo

Ngày 9/8 tại Nhà hát Chèo Việt Nam đã diễn ra tọa đàm “Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Hoàng Kiều với sự phát triển của sân khấu, âm nhạc chèo”. Tọa đàm do Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát triển Văn hóa dân tộc, Nhà hát Chèo Việt Nam… tổ chức nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Hoàng Kiều.

Một đời lao động nghệ thuật đầy tâm huyết

Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Hoàng Kiều (1925 - 2005) tên thật là Tạ Khắc Kế, quê ở Hưng Yên, sinh tại Hà Nội. Ông là một nhà quản lý, nhà sư phạm, sáng tác âm nhạc, sáng tác kịch bản và nhà nghiên cứu khoa học xuất sắc. Ông có nhiều đóng góp to lớn và để lại ấn tượng sâu sắc cho sự nghiệp kế thừa và phát triển âm nhạc dân tộc, nghệ thuật sân khấu truyền thống Việt Nam nửa cuối thế kỷ 20 đầu thế kỷ 21.

NGND.NS Hoàng Kiều (Ảnh tư liệu)

Có thể khái quát, hoạt động và những đóng góp của Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Hoàng Kiều cho sân khấu chèo thể hiện trên nhiều phương diện, từ sáng tác âm nhạc cho đến viết kịch bản, đạo diễn, nghiên cứu khoa học và đào tạo nghệ sĩ chèo. Trong đó, 3 lĩnh vực nổi trội nhất đó là những cống hiến của ông cho âm nhạc, việc nghiên cứu khoa học và đào tạo các nghệ sĩ cho sân khấu chèo hiện đại.

NGND.NS Hoàng Kiều có hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghệ thuật sân khấu kịch hát truyền thống, trên 30 năm làm công tác giảng dạy và là một trong những người có công đào tạo hầu hết các nhạc công, cán bộ chỉ huy và sáng tác nhạc chèo. Ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật cùng nhiều huân chương, huy chương cao quý của Đảng và Nhà nước.

Gia đình nhạc sĩ Hoàng Kiều (Ảnh tư liệu)

NGND.NS Hoàng Kiều đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng đồng nghiệp, học trò và những người yêu mến nghệ thuật sân khấu chèo. Từ những giáo trình, công trình nghiên cứu công phu, những vở chèo mang đậm hồn cốt dân gian đến những giai điệu đầy rung cảm - tất cả đều là kết tinh của một đời lao động nghệ thuật nghiêm túc, đầy tâm huyết.

Không chỉ gìn giữ giá trị truyền thống, NGND.NS Hoàng Kiều đã góp phần làm mới, lan tỏa và nâng tầm nghệ thuật chèo trong hơi thở đời sống xã hội đương đại. Ông là người thắp lửa, truyền cảm hứng và nâng đỡ biết bao thế hệ kế cận. Những đóng góp âm thầm nhưng lớn lao của ông sẽ còn được ghi nhớ và trân trọng như một phần không thể thiếu trong dòng chảy phát triển của nghệ thuật chèo nói riêng, văn hóa dân tộc nói chung.

Thiếu tướng, nhạc sĩ Đức Trịnh - Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam nhấn mạnh về những đóng góp của NGNS.NS Hoàng Kiều

Trong báo cáo đề dẫn tọa đàm, Thiếu tướng, nhạc sĩ Đức Trịnh - Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam nhấn mạnh về NGND Hoàng Kiều: "Một đời cống hiến cho nghệ thuật sân khấu và âm nhạc dân tộc nước nhà, một đời miệt mài nhả tơ vàng để sưu tầm, lưu giữ, bảo tồn và phát huy, phát triển những giá trị nghệ thuật truyền thống của dân tộc".

Trong bối cảnh chèo đang nỗ lực tìm chỗ đứng trong đời sống hiện đại, thì việc nhìn lại tư tưởng nghệ thuật và di sản của Hoàng Kiều là điều cần thiết. Không phải để sao chép lại, mà để học cách giữ lấy bản sắc trong sáng tạo, dũng cảm trong đổi mới, và thấu hiểu truyền thống bằng con mắt của người làm nghề sâu sắc. Đó chính là tinh thần Hoàng Kiều - một tinh thần mẫu mực cho nghệ sĩ sân khấu dân tộc, cho âm nhạc dân tộc cổ truyền hôm nay và mai sau.

Các nghệ sĩ thể hiện trích đoạn "Súy Vân"

Tọa đàm “Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Hoàng Kiều với sự phát triển của sân khấu, âm nhạc chèo” kỷ niệm 100 năm ngày sinh của NGND.NS Hoàng Kiều nhằm khắc sâu về chân dung cũng như sự nghiệp hoạt động, những đóng góp lớn của NGND.NS Hoàng Kiều cho nền nghệ thuật âm nhạc và sân khấu nước nhà. Đồng thời giúp công chúng thấy rõ hơn một “cây đại thụ” của sân khấu, âm nhạc Việt Nam trong cuộc sống đời thường, để hiểu toàn diện hơn về chân dung của ông.

Những đóng góp đỉnh cao

Nội dung tọa đàm tập trung 4 vấn đề làm nổi bật lên đóng góp và sự sáng tạo nghệ thuật bền bỉ, miệt mài của NGND.NS Hoàng Kiều.

NSND Thanh Ngoan và các nghệ sĩ trình bày một trích đoạn trong vở "Súy Vân"

Phần I: Những đóng góp của Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Hoàng Kiều cho nghệ thuật sân khấu Chèo Việt Nam đã nhấn mạnh về những cống hiến và dấu ấn của NGND.NS Hoàng Kiều đối với nghệ thuật sân khấu chèo Việt Nam.

Nhiều đánh giá đã cho thấy sự cống hiến cũng như vai trò xây dựng nền móng của NGND.NS Hoàng Kiều trong sự phát triển của sân khấu chèo đặc biệt là việc sáng tác âm nhạc cho các vở chèo. Chính nhờ việc sáng tác âm nhạc cho sân khấu chèo đã góp phần đưa nghệ thuật chèo bước đến một giai đoạn phát triển mới, hiện đại hơn và hấp dẫn hơn.

Trong phần II: Sự sáng tạo độc đáo và thành công về âm nhạc của nhạc sĩ Hoàng Kiều trong vở chèo “Súy Vân”, một lần nữa các chuyên gia, các nghệ sĩ chèo nhắc nhớ và tiếp tục khẳng định giá trị, vai trò đặt nền móng trong sáng tác âm nhạc trong các vở chèo của NGND.NS Hoàng Kiều.

Trong đó, Đạo diễn - TS.NSND Thanh Ngoan (GĐ Trung tâm Bảo tồn Nghệ thuật Biểu diễn Truyền thống Việt Nam) khẳng định, đóng góp của NGND.NS Hoàng Kiều cho sân khấu chèo là đỉnh cao. NSND Thanh Ngoan đồng thời đã có những phân tích hết sức kỹ lưỡng về đóng góp của NGND.NS Hoàng Kiều trong chèo nói chung, vở "Súy Vân" nói riêng.

Nhạc sĩ Giáng Son, con gái của NSND.NS Hoàng Kiều chia sẻ những kỉ niệm về người cha của mình

Nhạc sĩ Giáng Son, con gái của NSND.NS Hoàng Kiều cũng đã bày tỏ sự kính trọng, thần tượng người cha tài giỏi của mình. Bên cạnh những câu chuyện kể về một người cha trong đời thường với niềm đam mê công việc, đam mê nghiên cứu bất tận, Giáng Son có những đánh giá về sự nghiệp của cha với tư cách một nhạc sĩ. Nhạc sĩ Giáng Son cũng bày tỏ niềm tự hào khi đã lớn lên và trưởng thành, thành công trong gia đình có bề dày nghệ thuật của mình.

Phần 3: Những câu chuyện nhỏ - kỷ niệm ấn tượng về NGND.NS Hoàng Kiều có lẽ là phần khá đặc biệt của một Tọa đàm mang tính chất khoa học, khi ôn lại những câu chuyện xung quanh cuộc sống, sự nghiệp của NGND.NS Hoàng Kiều, để thế hệ sau cũng như công chúng hiểu hơn về con người, nhân cách của ông.

NSND Trần Quốc Chiêm (Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Hà Nội) bày tỏ lòng kính nhớ đến người thầy của mình. Anh kể NGND.NS Hoàng Kiều chính là người đã tuyển anh vào lớp chèo và tận tình dạy dỗ, chỉ bảo anh cũng như các học trò để trở thành một nghệ sĩ chèo chân chính.

“Thầy luôn cười và dặn tôi rằng: “Chèo không phải chỉ là hát, mà chèo là kể chuyện, chèo là ý tứ sâu xa... Nếu con không kể bằng trái tim mình, thì khán giả sẽ chẳng có ai nghe”.

Từ câu nói ấy, tôi học hát bằng cả trái tim, học từng bước chân thư sinh, nam ngang, hề gậy, hề mồi, lão say, kép độc… từ ánh mắt của từng nhân vật trong chèo. Thầy dạy nhiều lắm, những kiến thức của chèo cổ, không chỉ là một bộ môn nghệ thuật biểu diễn mà là một đạo lý cuộc sống - Đạo của lòng trung, nghĩa, hiếu, tiết, liệt và tình người” - NSND Trần Quốc Chiêm nhớ lại.

Phần 4: Những sáng tác - chấp bút kịch bản chèo và nghiên cứu khoa học tiêu biểu của NGND.NS Hoàng Kiều bao gồm những ý kiến, bài viết về giá trị của các công trình nghiên cứu, các tác phẩm của NGND.NS Hoàng Kiều còn nguyên giá trị đến hôm nay và đang tiếp tục được ứng dụng, phát triển trong nghệ thuật cũng như trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học…

Hầu hết các ý kiến, bài viết đều hướng tới việc khẳng định giá trị những tác phẩm, công trình nghiên cứu của NGND.NS Hoàng Kiều còn nguyên vẹn đến ngày hôm nay và chắc chắn mai sau.

Hương Thu