Phát huy tính chủ động, linh hoạt của địa phương trong hội nhập quốc tế

Chiều 26/11, tiếp tục Kỳ họp thứ 10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điều ước quốc tế; Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả công tác hội nhập quốc tế.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Trần Quang Phương điều hành phiên họp

Lo ngại phát sinh kinh phí ngân sách

Một trong những nội dung tại phiên họp mà nhiều đại biểu quan tâm là vấn đề phát huy tính chủ động, linh hoạt của địa phương trong hội nhập, đặc biệt là việc thành lập văn phòng đại diện UBND cấp tỉnh ở nước ngoài.

Đại biểu Huỳnh Thị Ánh Sương (ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) đề nghị cân nhắc sự cần thiết thành lập văn phòng đại diện UBND cấp tỉnh ở nước ngoài tại Điều 15 vì lo ngại dễ dẫn đến phát sinh về kinh phí ngân sách và tổ chức bộ máy, trong khi chức năng hoạt động có khả năng trùng lặp với nhiệm vụ của cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài.

ĐBQH Huỳnh Thị Ánh Sương - Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi

Đại biểu cho rằng, ở những địa bàn hợp tác trọng điểm có thể phối hợp với Bộ Ngoại giao xem xét, điều động cán bộ của tỉnh làm việc tại các cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài hoặc nghiên cứu thí điểm vận hành mô hình trực tuyến, vừa đáp ứng yêu cầu mở rộng không gian đối ngoại cho các địa phương, vừa không phát sinh tổ chức bộ máy.

Về công tác đối ngoại biên giới đại Điều 17, theo đại biểu Huỳnh Thị Ánh Sương, bên cạnh quy định nội dung đầu tư xây mới, sửa chữa mốc quốc giới bị hư hỏng, đại biểu này đề nghị bổ sung cơ chế cho phép các địa phương sửa chữa cột mốc, điểm cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải trên vùng biển Việt Nam; cho phép địa phương thực hiện hỗ trợ các hoạt động giao lưu văn hóa, trao đổi hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm về y tế, giáo dục với các địa phương láng giềng của nước bạn.

Bên cạnh đó, cần quan tâm thúc đẩy tăng cường hợp tác hữu nghị với các quốc gia, vùng lãnh thổ, các địa phương trong khu vực Biển Đông để hợp tác quốc tế trong bảo vệ môi trường biển, hợp tác nuôi trồng, khai thác, đánh bắt hải sản và thực hiện công tác bảo hộ ngư dân, đánh bắt, khai thác thủy hải sản hợp pháp trên các vùng biển quốc tế.

Các ĐBQH tham dự phiên họp

Tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương

Bày tỏ quan điểm, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) đánh giá, việc ban hành một Nghị quyết có tính đặc thù vượt trội để tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, cơ chế tài chính, nguồn lực con người, phương thức triển khai công tác hội nhập quốc tế là hết sức cần thiết, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và chủ trương lớn của Đảng, nhất là Nghị quyết 59 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Về hội nhập quốc tế của chính quyền địa phương được quy định tại Chương 4, ông nhất trí cần tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương được quy định tại Điều 15, 16 và 17 của dự thảo.

“Vì đây là yêu cầu phù hợp với thực tiễn phát triển nhằm phát huy tính chủ động, linh hoạt của địa phương trong việc mở rộng hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của mỗi địa phương”, đại biểu Dương Khắc Mai nói.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng)

Tuy nhiên, đại biểu lo ngại, năng lực thực thi giữa các địa phương chưa đồng đều, đặc biệt là ở cấp cơ sở. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế ở một số địa phương còn thiếu về số lượng, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm chưa đồng đều, nguồn lực tài chính, nhất là ở các tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn.

Về quy định cho phép UBND tỉnh được thành lập văn phòng đại diện ở nước ngoài, đại biểu đánh giá: "Đây là một chính sách mới thể hiện tư duy mở và chủ động hội nhập quốc tế".

Song đối chiếu với Khoản 1 quy định ngân sách của việc lập văn phòng đại diện được bảo đảm từ ngân sách thường xuyên của UBND cấp tỉnh, đại biểu cho biết, quy định này sẽ tạo áp lực rất lớn đối với ngân sách địa phương. Trên thực tế thì nhiều tỉnh hiện nay có khả năng cân đối để triển khai. Nếu không có quy định chặt chẽ về điều kiện rất dễ dẫn đến tình trạng là hình thức dàn trải và kém hiệu quả.

Các đại biểu tham dự phiên họp

“Để đảm bảo tính khả thi của các quy định về hội nhập quốc tế đối với những địa phương còn nhiều khó khăn về nguồn lực, đặc biệt là các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, tôi kiến nghị bổ sung cơ chế hỗ trợ từ ngân sách trung ương đối với nhiệm vụ hội nhập quốc tế có tính bắt buộc, trọng điểm hoặc vượt quá khả năng cân đối của các địa phương; đồng thời cho phép địa phương sử dụng linh hoạt các nguồn kinh phí hợp pháp khác như nguồn hỗ trợ có mục tiêu, nguồn viện trợ, tài trợ, hợp tác quốc tế để thực hiện nhiệm vụ hội nhập quốc tế.

Trường hợp địa phương chưa đủ điều kiện đảm bảo kinh phí thì chưa tổ chức thực hiện triển khai mô hình, tránh tốn kém nguồn lực, tránh tạo áp lực lên ngân sách của địa phương và đảm bảo phù hợp với khả năng thực tế”, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị.

Cần tiêu chí cụ thể về cơ chế, nhân sự để tránh lãng phí

Cùng quan tâm tới vấn đề trên, theo đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH Đồng Tháp), hiện mỗi tỉnh, thành hầu như đều có quan hệ với đối tác ở nước ngoài về xuất nhập khẩu, nên việc cần thiết thành lập văn phòng đại diện của mỗi tỉnh, thành ở nước ngoài là cần thiết và phù hợp.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH Đồng Tháp)

“Tuy nhiên, không phải tỉnh, thành nào cũng phải có đại diện ở nước ngoài, và ở nước ngoài đó là nước nào, mà phải là những nước mà các doanh nghiệp địa phương có quan hệ đối tác trong làm ăn, trong hoạt động xuất nhập khẩu với nhau hoặc là những đối tác mà địa phương giao dịch nhiều và cần thiết”, đại biểu Phạm Văn Hòa cho biết.

Do đó, theo đại biểu Phạm Văn Hòa, phải có quy định rạch ròi, cụ thể, có cơ chế, tiêu chí quyết định thành lập cơ quan, tổ chức và nhân sự, “để tránh việc tỉnh nào cũng phải có, rồi khi thành lập ra nhưng không có hiệu quả, gây lãng phí”.

Đại biểu cũng cho rằng: “Việc hỗ trợ kinh phí của Trung ương cho các xã ở biên giới trong quan hệ đối ngoại là rất cần thiết. Do đó, cần có quy định, có cơ chế phù hợp để các xã trong quan hệ đối ngoại biên giới, để làm sao giữ vững ổn định biên giới, đối ngoại nhân dân, đối ngoại ở tất cả các lực lượng như biên phòng, hải quan, công an… Đây là điều rất đáng quan tâm”, ông nói.

Đại biểu Phạm Văn Hòa cũng đề xuất bổ sung thêm vào Chương 3, bên cạnh nội dung đối ngoại địa phương: đối ngoại của Đảng, của Nhà nước, đối ngoại nhân dân thì có thêm đối ngoại của Mặt trận và các đoàn thể, để phù hợp với tình hình thực tế, phát huy hiệu quả vai trò của các đoàn thể.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung tiếp thu, giải trình một số vấn đề ĐBQH nêu tại phiên họp

Tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, cơ chế để các tỉnh và thành phố có nhu cầu mở văn phòng đại diện ở nước ngoài không mang tính chất "bắt buộc”.

Trên thực tế, có một số địa phương đã có mong muốn mở văn phòng như vậy nhưng chưa có cơ chế để điều chỉnh việc này”, Bộ trưởng phát biểu và cho biết dự thảo quy định là ngân sách từ địa phương, nhưng chắc chắn các địa phương cũng kiểm soát chặt chẽ chứ không thể mở tràn lan được.

Bộ trưởng cũng đồng thời bày tỏ sự trân trọng và ghi nhận sự quan tâm của các ĐBQH với những ý kiến sâu sắc để hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điều ước quốc tế và Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả công tác hội nhập quốc tế.

Thái Sơn