Phát triển đất nước từ sức mạnh nội sinh của văn hóa

Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam nhằm hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, việc phát huy vai trò của văn hóa - với tư cách là nền tảng tinh thần, là động lực và nguồn lực cho phát triển - càng trở nên cấp thiết, gắn liền với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ gìn bản sắc dân tộc và định hướng phát triển bền vững.

Các bạn trẻ thể hiện tình yêu nước qua màu cờ sắc áo trong những ngày Đại lễ của dân tộc

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, văn hóa luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là nền tảng tinh thần của xã hội và là sức mạnh để dân tộc trường tồn.

Ngay từ năm 1946, tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định sứ mệnh cao cả của văn hóa: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Trải qua các giai đoạn cách mạng, quan điểm nhất quán của Đảng ta và các lãnh tụ cách mạng là đặt văn hóa ngang tầm với kinh tế và chính trị, coi văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển.

Chủ nghĩa Mác - Lênin cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc không ngừng nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần của quần chúng Nhân dân trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa. Chính vì vậy, từ khi thành lập, Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định phát triển văn hóa là một trong ba mặt trận trọng yếu (cùng với kinh tế và chính trị) của cách mạng Việt Nam.

Các đại biểu tham dự Đại hội Đảng tại đơn vị công tác

Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (ngày 3/9/1945), hai trong số sáu nhiệm vụ cấp bách được nêu ra đã thuộc về lĩnh vực văn hóa - giáo dục (chống nạn mù chữ, giáo dục lại tinh thần Nhân dân). Điều đó cho thấy văn hóa đã được xem là một trụ cột ngay từ buổi đầu dựng nước, là sức mạnh nội sinh gắn liền với khát vọng độc lập, tự cường của dân tộc.

Văn hóa làm nên bản sắc và cốt cách của mỗi dân tộc. Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nhấn mạnh: “Văn hóa là hồn cốt của Dân tộc, nói lên bản sắc của Dân tộc. Văn hoá còn thì Dân tộc còn”.

Quả thực, văn hóa kết tinh những giá trị tinh thần sâu sắc nhất, trường tồn nhất của cộng đồng dân tộc trong suốt chiều dài lịch sử. Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí bất khuất kiên cường, tinh thần đại đoàn kết, đạo lý nhân nghĩa, truyền thống hiếu học, cần cù, sáng tạo...

Những giá trị ấy chính là sức mạnh nội sinh vô giá, giúp dân tộc Việt Nam vượt qua muôn vàn thử thách, từ đấu tranh giành độc lập tự do cho đến công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay.

Văn hóa Việt Nam là thành quả của hàng nghìn năm lao động sáng tạo và đấu tranh bền bỉ của ông cha, đồng thời luôn được tiếp thu, chọn lọc tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới để không ngừng tự hoàn thiện mình. Chính văn hóa đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc.

Các đoàn viên thanh niên tham gia các chương trình về nguồn, tham quan các di tích cách mạng

Lịch sử đã chứng minh, một đất nước muốn phát triển bền vững cần dựa chắc trên nền tảng văn hóa vững vàng. Văn hóa tạo nên sức mạnh mềm của quốc gia, nâng cao khả năng “đề kháng” trước những biến động, thách thức từ bên ngoài. Nhờ có bản sắc văn hóa dân tộc làm gốc rễ, chúng ta giữ được tinh thần độc lập, tự chủ, không bị hòa tan trước các trào lưu văn hóa ngoại lai.

Bác Hồ từng nói: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em văn nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận ấy”. Quan điểm đó đề cao vai trò của văn hóa trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng, bảo vệ tính thống nhất và ổn định của xã hội.

Thực tiễn cách mạng Việt Nam trong thế kỷ 20 cho thấy “mặt trận văn hóa” có ý nghĩa sống còn chẳng kém gì mặt trận kinh tế hay quân sự. Nhờ phát huy tốt sức mạnh mềm văn hóa - cụ thể là xây dựng được một nền văn hóa yêu nước, tiến bộ, thấm nhuần tư tưởng dân tộc và chủ nghĩa xã hội mà chúng ta đã quy tụ được mọi tầng lớp nhân dân trong Mặt trận đại đoàn kết, tạo nên sức mạnh tổng hợp đánh bại thực dân, đế quốc, giành độc lập dân tộc và thống nhất đất nước.

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII (năm 2021) một lần nữa khẳng định vai trò nền tảng và sức mạnh nội sinh to lớn của văn hóa đối với sự phát triển của đất nước.

Văn kiện Đại hội XIII nêu rõ yêu cầu “phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”.

Như vậy, văn hóa được đặt ngang hàng với các nguồn lực vật chất khác, trở thành một nguồn lực “mềm” nhưng có ý nghĩa quyết định tới sự phát triển bền vững. Cũng tại Đại hội XIII, lần đầu tiên xuất hiện thuật ngữ “phát huy sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam” như một định hướng chiến lược trong giai đoạn mới.

Rõ ràng, bên cạnh sức mạnh cứng về kinh tế, quân sự, thì sức mạnh mềm về văn hóa, tư tưởng đang nổi lên như một yếu tố quan trọng làm nên sức mạnh tổng hợp quốc gia trong thế kỷ 21.

Trong quá trình phát triển, văn hóa không chỉ là cội nguồn nuôi dưỡng tâm hồn, đạo đức và nhân cách con người mà còn là nguồn lực mềm, góp phần tạo nên sức mạnh cạnh tranh quốc gia.

Trong thời đại công nghiệp 4.0, khi khoa học - công nghệ và tri thức trở thành yếu tố then chốt, vai trò của văn hóa càng được mở rộng. Văn hóa tạo động lực đổi mới sáng tạo, khơi dậy khát vọng phát triển, hun đúc bản lĩnh dân tộc và tinh thần tự cường.

Đó là nền tảng để phát triển con người toàn diện, xây dựng xã hội tiến bộ, công bằng, văn minh. Đại hội XIII của Đảng đã nhấn mạnh: “Phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.”

Thực tiễn cho thấy, khi văn hóa được đặt đúng vị trí, coi trọng đầu tư đúng mức, nó trở thành động lực tinh thần mạnh mẽ thúc đẩy mọi lĩnh vực của đời sống.

Một xã hội phát triển không thể chỉ dựa vào kinh tế mà phải có nền tảng văn hóa vững chắc, bởi văn hóa là “sức đề kháng” chống lại những ảnh hưởng tiêu cực từ bên ngoài, đồng thời định hướng hành vi, nhân cách và niềm tin cho con người.

Ở tầm vĩ mô, văn hóa góp phần điều chỉnh chính sách phát triển theo hướng nhân văn, lấy con người làm trung tâm. Ở tầm vi mô, văn hóa giúp mỗi cá nhân hình thành bản lĩnh, lối sống tích cực, trách nhiệm với bản thân, cộng đồng và đất nước.

Nhờ đó, các giá trị văn hóa trở thành sức mạnh mềm giúp xã hội ổn định, kinh tế phát triển bền vững, và quốc gia có vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế.

Để phát huy vai trò và sức mạnh của văn hóa, cần quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về phát triển văn hóa.

Từ Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 đến Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII và các văn kiện Đại hội XIII, Đảng ta luôn khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, là động lực và nguồn lực cho phát triển.

Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là yếu tố quyết định để văn hóa phát triển đúng hướng, bảo đảm tính tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc. Dưới sự định hướng của Đảng, nhiều phong trào, chương trình văn hóa đã được triển khai sâu rộng, lan tỏa tinh thần nhân văn, hướng thiện và sáng tạo trong cộng đồng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh càng trở nên cấp thiết. Cùng với quá trình toàn cầu hóa, các giá trị văn hóa ngoại lai, thông tin đa chiều, mạng xã hội phát triển mạnh mẽ đã tạo ra những thách thức mới đối với văn hóa dân tộc.

Bởi vậy, cần tăng cường công tác quản lý, định hướng, đồng thời phát huy vai trò của các chủ thể sáng tạo văn hóa - văn nghệ sĩ, trí thức, nhà báo, người làm truyền thông - trong việc lan tỏa những giá trị chân - thiện - mỹ, tạo sức đề kháng xã hội trước các biểu hiện lệch chuẩn.

Đặc biệt, cần chú trọng giáo dục văn hóa, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ; khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm với Tổ quốc, với cộng đồng; hình thành lớp người Việt Nam mới có tri thức, nhân ái, sáng tạo và khát vọng vươn lên.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, coi đây là hướng đi chiến lược để biến tiềm năng văn hóa thành nguồn lực kinh tế bền vững. Việt Nam với kho tàng di sản phong phú, nghệ thuật đa dạng, làng nghề truyền thống và sức sáng tạo trẻ trung của thế hệ mới hoàn toàn có thể phát triển mạnh mẽ các sản phẩm, dịch vụ văn hóa có giá trị cao.

Khi văn hóa trở thành động lực cho tăng trưởng, thương hiệu quốc gia Việt Nam sẽ được nâng tầm, góp phần khẳng định vị thế đất nước trên trường quốc tế.

Song song với đó, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, kết hợp phát triển du lịch bền vững, cũng cần được chú trọng nhằm vừa giữ gìn bản sắc vừa tạo sinh kế cho người dân, xây dựng hình ảnh Việt Nam thân thiện, nhân văn, sáng tạo.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục củng cố công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực văn hóa.

Trong thời đại thông tin mở, sự thẩm thấu của các yếu tố văn hóa ngoại lai là điều không tránh khỏi, nhưng nếu mỗi người dân có nền tảng văn hóa vững vàng, có khả năng phân biệt đúng - sai, tốt - xấu thì sẽ tự miễn dịch trước những tác động tiêu cực.

Do đó, cần đẩy mạnh truyền thông tích cực, lan tỏa gương người tốt, việc tốt; biểu dương các giá trị nhân văn, đạo đức, lòng yêu nước và tinh thần sáng tạo trong đời sống hằng ngày. Khi những giá trị tốt đẹp được lan tỏa mạnh mẽ, văn hóa sẽ thực sự trở thành “ngọn đèn soi đường” cho sự phát triển xã hội.

Văn hóa còn là cầu nối quan trọng trong giao lưu quốc tế, thể hiện sức mạnh mềm và hình ảnh của Việt Nam trong con mắt bạn bè thế giới. Thông qua các chương trình trao đổi, quảng bá di sản, nghệ thuật, ẩm thực, du lịch, chúng ta không chỉ giới thiệu nét đẹp văn hóa dân tộc mà còn góp phần tăng cường hiểu biết, hợp tác và tình hữu nghị giữa các quốc gia.

Một nền văn hóa đậm đà bản sắc nhưng cởi mở, hiện đại, nhân văn sẽ giúp Việt Nam hội nhập vững vàng và phát triển bền vững hơn.

Tóm lại, văn hóa chính là linh hồn của dân tộc, là sức mạnh nội sinh to lớn giúp đất nước vượt qua mọi thử thách. Trong kỷ nguyên mới, khi thế giới biến động nhanh chóng, văn hóa càng đóng vai trò then chốt trong việc giữ gìn bản sắc, củng cố niềm tin, bồi đắp khát vọng phát triển và xây dựng con người Việt Nam toàn diện.

Phát huy vai trò và sức mạnh của văn hóa không chỉ là yêu cầu khách quan của sự phát triển mà còn là trách nhiệm chung của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân.

Mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần nhận thức rõ giá trị của văn hóa, trân trọng, gìn giữ và sáng tạo để làm giàu thêm bản sắc Việt Nam. Khi văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh của dân tộc, đất nước ta sẽ có nền tảng vững chắc để tiến bước mạnh mẽ trên con đường phát triển phồn vinh, hạnh phúc.

Nguyễn Thị Hải Yến