Phòng chống thiên tai cực đoan: Xây dựng “lá chắn" từ cơ sở

Thiếu kỹ năng phóng tránh giông sét nguy hiểm

Mùa hè không chỉ mang theo những đợt nắng nóng gay gắt mà kèm với đó là những hình thái thiên tai cực đoan như mưa giông, sấm sét với nhiều rủi ro.

Theo thống kê, chỉ trong 2 tháng trở lại đây, ít nhất có 19 người thiệt mạng do sét đánh tại nhiều địa phương trên cả nước. Chưa kể, nhiều vụ việc xảy ra cách đây vài năm nhưng nhiều người vẫn nhắc lại trong nỗi lo ngại.

Lo lắng vì nhiều lẽ, khi giông sét kéo đến nhanh, không phải ai cũng kịp tìm nơi trú ẩn giữa lúc đang làm việc trên đồng. Sét đánh ai cũng sợ nhưng phòng ngừa rủi ro thì có người tuân thủ, có người thì không hoặc đôi khi không có kỹ năng phòng tránh.

Tại thành phố Hà Nội, ngày 3/7/2025, khoảng 8h15, trong lúc mưa lớn kèm giông sét, bà Nguyễn Thị L, sinh năm 1959, trú tại xã Đại Thanh đang di chuyển trên đường tại khu vực cánh đồng Quỳnh Đô, xã Đại Thanh, Hà Nội thì bất ngờ ngã gục.

Người dân nhanh chóng tiến hành sơ cứu nhưng không thành công. Nguyên nhân tử vong đang được làm rõ, bước đầu nghi do bị sét đánh.

Hiện trường vụ việc xảy ra sáng ngày 3/7/2025, công an xã Đại Thanh bảo vệ hiện trường

Được biết, trước đó, Bệnh viện Đa khoa Thanh Oai (Hà Nội) cũng tiếp nhận và cấp cứu kịp thời hai trường hợp bị sét đánh khi đang cấy lúa ngoài đồng.

Hồi tháng 6/2024, lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa Nông nghiệp đã tiếp nhận và điều trị cho một bệnh nhân nữ bị sét đánh trúng. Được biết, chị N.T.T, sinh năm 1994, ở thôn Quỳnh Đô, xã Vĩnh Quỳnh, huyện Thanh Trì (cũ) đang hái rau ngoài đồng thì bị sét đánh trúng, ngã ra ruộng. Ngay sau đó, người thân và lực lượng chức năng đã đưa chị T đi cấp cứu.

Theo lý giải từ các chuyên gia khí tượng, mùa hè là thời điểm hội tụ các điều kiện dễ phát sinh giông sét, nắng nóng ban ngày kết hợp với đối lưu mạnh và gió Tây Nam mang ẩm khiến chiều tối thường xuất hiện mưa giông cường độ lớn, đi kèm sấm sét nguy hiểm.

Theo thống kê, trong vòng 5 năm, từ năm 2017 đến 2022, có đến 175 người tử vong do sét đánh. Đáng lo ngại, số vụ sét đánh và số người chết do sét đánh đang có chiều hướng gia tăng.

Các chuyên gia khí tượng nhấn mạnh, với mức độ nguy hiểm của giông sét, đã đến lúc, kỹ năng phòng tránh sét đánh phải luôn đặt lên hàng đầu trong ứng phó thiên tai cực đoan, nhất là trong mùa giông sét.

Số vụ sét đánh và số người chết do sét đánh đang có chiều hướng gia tăng (Ảnh minh họa)

Tuyên truyền sâu rộng kỹ năng phòng ngừa thiên tai từ cơ sở

Nằm trong chương trình ứng phó thiên tai, Hà Nội một mặt xây cột thu lôi chống sét, mặt khác triển khai đồng bộ nhiều hoạt động tuyên truyền, tập huấn kỹ năng phòng, chống thiên tai tại cơ sở nhằm thay đổi nhận thức, nâng cao kỹ năng cho người dân - nơi đầu tiên chịu tác động của thiên tai.

Đây là bước đi căn cơ giúp Thủ đô tăng khả năng chống chịu trước thiên tai ngày càng cực đoan.

Chuyên viên Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội tuyên truyền nâng cao nhận thức, kỹ năng phòng, chống thiên tai cho người dân tại xã Ba Trại (huyện Ba Vì cũ)

Từ đầu năm 2025 đến nay, Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội phối hợp với nhiều địa phương tổ chức tuyên truyền pháp luật đê điều, thủy lợi, nâng cao nhận thức, kỹ năng phòng tránh thiên tai. Hàng trăm người dân là đại diện các hộ gia đình đến tham dự các buổi tuyên truyền tại các xã Ba Trại, Vật Lại (huyện Ba Vì cũ), Hoa Viên, Tảo Dương Văn, Đồng Tân (huyện Ứng Hòa cũ)...

Tại các hội nghị, chuyên viên Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội giới thiệu tổng quan về các tác động của biến đổi khí hậu, các thông tin cụ thể về các loại hình thiên tai thường xảy ra tại địa phương như mưa lớn, úng ngập, sạt lở đất, lũ quét, giông lốc, sấm sét, gió giật mạnh...

Bên cạnh đó, người dân được hướng dẫn về cách phòng tránh sét, lũ quét như rút điện khi ngập lụt, không trú mưa dưới cây to. Những kỹ năng tưởng chừng như rất nhỏ và đơn giản nhưng lại rất bổ ích, nhất là với người lớn tuổi và trẻ em.

Thông qua những buổi tuyên truyền này, thay vì chỉ biết ứng phó theo bản năng như trước kia, giờ đây, nhờ được hướng dẫn cụ thể, người dân đã biết cách chuẩn bị khi có mưa bão, tránh được những rủi ro đáng tiếc có thể xảy ra.

Lý giải về việc đẩy mạnh tuyên truyền từ cơ sở, đại diện Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội cho rằng, cộng đồng là nơi đầu tiên chịu ảnh hưởng khi thiên tai xảy ra nhưng cũng là lực lượng đầu tiên làm công tác phòng ngừa, ứng phó và phục hồi. Khi từng người dân hiểu rõ rủi ro, từng thôn có phương án sẵn sàng ứng phó thì năng lực chống chịu thiên tai của Thủ đô sẽ vững chắc hơn nhiều lần.

Nhận định đây là giải pháp bền vững, từ nay đến cuối năm 2025, thành phố Hà Nội sẽ tiếp tục mở rộng hoạt động tuyên truyền ra nhiều địa phương khác, tập trung vào các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi hình thái thời tiết cực đoan.

Thời gian tới, các lớp tập huấn sẽ được thiết kế linh hoạt theo đặc thù từng vùng, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, phù hợp với mô hình chính quyền 2 cấp. Một số địa phương sẽ còn xây dựng tình huống giả định, hướng dẫn sơ tán theo phương châm “4 tại chỗ”, giúp người dân hình dung và rèn luyện kỹ năng ứng phó sát thực tế.

UBND thành phố Hà Nội cũng vừa ban hành Công điện số 06/CĐ-UBND về việc tập trung ứng phó nguy cơ mưa lớn, sạt lở đất, lũ quét và chủ động phòng chống thiên tai trong thời gian tới.

Theo đánh giá, so với các tỉnh, thành phố ven biển hoặc trung du, miền núi phía Bắc, Hà Nội là địa phương ít chịu ảnh hưởng của thiên tai hơn. Tuy nhiên, xác định rõ đây là công việc lâu dài, luôn lấy phòng ngừa rủi ro là nhiệm vụ quan trọng, do đó, có thể khẳng định Hà Nội đang đi đúng hướng khi chọn cách xây dựng “lá chắn từ cơ sở”, lấy tuyên truyền làm đòn bẩy để nâng cao hiệu quả toàn diện công tác phòng, chống thiên tai cực đoan.

Ánh Dương