Quy định của Liên minh Châu Âu nhằm giảm phát thải khí mê-tan

Đây là lần đầu tiên EU ban hành một khuôn khổ pháp lý toàn diện nhằm kiểm soát khí mê-tan trong toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng, từ khai thác, vận chuyển, tiêu thụ trong nội khối đến các loại nhiên liệu hóa thạch được nhập khẩu.

Việc thông qua luật mới không chỉ đánh dấu bước ngoặt lớn trong chính sách năng lượng, môi trường của châu Âu mà còn tạo ra tác động sâu rộng lên thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt đối với các quốc gia xuất khẩu dầu, khí đốt và than sang EU, khu vực hiện chiếm hơn 80% tổng nhu cầu nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch.

Bộ quy định mang tính bước ngoặt của EU

Mê-tan (CH₄) là thành phần chính của khí tự nhiên, được sử dụng rộng rãi trong sản xuất điện, công nghiệp và sưởi ấm hộ gia đình. Tuy không độc trực tiếp, khí mê-tan lại vô cùng nguy hiểm như dễ cháy nổ, có thể gây ngạt thở khi tích tụ và góp phần hình thành khí CO độc hại.

Về mặt khí hậu, mê-tan được xem là “kẻ gia tốc” khiến Trái đất nóng lên nhanh hơn. Trong 20 năm, tác động làm ấm của mê-tan mạnh hơn 80 lần so với CO₂. Nó cũng là tác nhân chủ yếu tạo ra ôzôn tầng mặt đất, loại chất ô nhiễm không khí gây ra khoảng 1 triệu ca tử vong sớm mỗi năm trên toàn thế giới.

Nguồn phát thải mê-tan chủ yếu đến từ: Năng lượng (chiếm khoảng 35% lượng phát thải mê-tan toàn cầu, từ các giếng dầu, khí đốt, đường ống rò rỉ và mỏ than); nông nghiệp (chiếm khoảng 32% từ chăn nuôi và chất thải động vật), lúa nước (chiếm khoảng 8% do môi trường đất yếm khí tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh mê-tan).

EU và Mỹ đều đặt ra các mục tiêu cao hơn nhằm cắt giảm lượng khí thải vào năm 2030. (Ảnh minh họa)

Trước tốc độ gia tăng nhanh chóng của khí mê-tan trong khí quyển, EU xác định giảm phát thải loại khí này là nhiệm vụ cấp bách nếu thế giới muốn tránh kịch bản biến đổi khí hậu nghiêm trọng trong vài thập niên tới.

Lần đầu tiên trên thế giới, EU áp dụng giới hạn cường độ mê-tan tối đa đối với: Dầu thô, khí tự nhiên, than đá được nhập khẩu vào thị trường châu Âu.

Ủy ban châu Âu (EC) sẽ ban hành các mức giới hạn cụ thể trong vòng ba năm kể từ khi luật có hiệu lực. Các nhà cung cấp vượt mức giới hạn sẽ đối mặt với chế tài tài chính hoặc bị chặn nhập khẩu.

Quy định này dự kiến tác động mạnh đến các nhà xuất khẩu lớn như Mỹ, Algeria và Nga. Đáng chú ý, Mỹ hiện chiếm 45% lượng LNG nhập khẩu của EU, nên các doanh nghiệp năng lượng Mỹ đang đặc biệt quan tâm đến các điều chỉnh linh hoạt trong giai đoạn chuyển tiếp.

EU cũng yêu cầu giám sát - báo cáo - xác minh (MRV) bắt buộc từ 2027. Theo đó, từ ngày 1/1/2027, tất cả nhà nhập khẩu dầu khí vào EU phải đáp ứng hệ thống: Giám sát (Monitoring), báo cáo (Reporting), xác minh (Verification) theo tiêu chuẩn của EU.
Điều này buộc các nhà sản xuất ở bên ngoài phải áp dụng công nghệ đo đạc tiên tiến, hạn chế tối đa rò rỉ trong các khâu khai thác, vận chuyển và xử lý.

Kiểm soát toàn diện phát thải mê-tan trong nội khối EU, đối với các cơ sở sản xuất trong EU, quy định mới yêu cầu: Kiểm tra định kỳ phát thải; tìm kiếm - phát hiện - sửa chữa rò rỉ trong vòng 12 tháng kể từ khi quy định có hiệu lực; nộp kế hoạch giám sát và sửa chữa trong vòng 9 tháng; đánh giá phát thải từ các mỏ than dưới lòng đất và trên mặt đất

EU cũng yêu cầu các nước thành viên lập bản kiểm kê công khai các mỏ than đã đóng cửa hoặc bỏ hoang trong 70 năm qua, bởi các mỏ này vẫn có thể tiếp tục phát thải mê-tan trong thời gian dài.

Tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu

Việc EU đưa ra giới hạn phát thải mê-tan là đòn bẩy quan trọng để giảm đáng kể lượng khí thải từ ngành nhiên liệu hóa thạch. Theo các chuyên gia khí hậu, tiêu chuẩn mới có khả năng giúp cắt giảm tới 1/3 lượng phát thải mê-tan toàn cầu trong lĩnh vực dầu khí.

Việc EU đưa ra giới hạn phát thải mê-tan là đòn bẩy quan trọng để giảm đáng kể lượng khí thải từ ngành nhiên liệu hóa thạch (Ảnh: Internet)

Là nhà cung cấp LNG lớn nhất cho EU, Mỹ đứng trước cơ hội gia tăng lợi thế cạnh tranh so với các quốc gia có cường độ phát thải mê-tan cao hơn. Tuy nhiên, ngành khí đốt Mỹ có cấu trúc phân mảnh khiến việc thu thập dữ liệu phát thải trên toàn chuỗi giá trị trở nên khó khăn.

Đặc biệt, việc chính quyền Mỹ có xu hướng nới lỏng các quy định về báo cáo phát thải mê-tan khiến EU phải cân nhắc kỹ các cơ chế “tương đương tiêu chuẩn”.

Đối với Nga và Algeria, hai quốc gia này có mức phát thải mê-tan cao hơn trung bình toàn cầu, vì vậy có nguy cơ bị hạn chế xuất khẩu sang EU nếu không cải thiện công nghệ khai thác và kiểm soát rò rỉ.

Đối với các quốc gia đang phát triển, quy định có thể tạo áp lực buộc họ đầu tư vào công nghệ giảm phát thải hiện đại hơn, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận hỗ trợ kỹ thuật từ châu Âu.

Vì sao EU quyết tâm mạnh tay với khí mê-tan? Có ba lý do chính: Khí mê-tan gây ấm lên cực nhanh do khả năng làm nóng Trái đất gấp 80 lần CO₂, cắt giảm mê-tan là biện pháp mang lại hiệu quả gần như tức thì trong việc làm chậm tốc độ biến đổi khí hậu.

Thứ hai, bảo vệ sức khỏe người dân. Mê-tan thúc đẩy hình thành ôzôn tầng mặt đất - chất gây hại nghiêm trọng cho hệ hô hấp, làm giảm năng suất lao động và ảnh hưởng tiêu cực đến nông nghiệp.

Thứ ba, đảm bảo an toàn năng lượng. Rò rỉ mê-tan là nguyên nhân gây: Cháy nổ, sập giếng, mỏ, suy giảm an toàn vận hành trong ngành năng lượng

Do đó, kiểm soát mê-tan không chỉ là mục tiêu khí hậu mà còn là yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng.

Mặc dù được đánh giá là bước tiến lịch sử, việc thực hiện luật giảm phát thải mê-tan tại EU cũng đối mặt với nhiều khó khăn: Chi phí cao cho hệ thống giám sát, cảm biến rò rỉ, công nghệ đo đạc; khả năng xung đột thương mại với các nước đối tác; hiếu dữ liệu chuẩn hóa tại các nước xuất khẩu; sự khác biệt chính sách giữa EU và các quốc gia như Mỹ, nơi một số quy định về mê-tan có nguy cơ bị xóa bỏ.

Dù vậy, EU khẳng định luật mới sẽ được triển khai theo lộ trình, kèm các hỗ trợ kỹ thuật nhằm giảm bớt tác động đối với đối tác cung cấp.

Việc Liên minh châu Âu thông qua bộ quy định mới về giảm phát thải khí mê-tan đánh dấu sự quyết tâm của khu vực trong việc duy trì vai trò dẫn dắt trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Quy định không chỉ tác động đến 27 quốc gia EU mà còn lan rộng tới các đối tác thương mại toàn cầu, buộc cả thế giới cùng hướng đến mô hình phát triển năng lượng sạch, minh bạch và bền vững hơn.

Trong thời điểm thế giới đang chạy đua để giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu dưới 1,5°C, động thái này của châu Âu được xem là góp phần quan trọng giúp giảm nhanh lượng phát thải khí nhà kính, đặc biệt là loại khí có tác động mạnh mẽ như mê-tan.

EU hy vọng rằng sự tiên phong của mình sẽ tạo thành hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy các quốc gia khác mạnh dạn áp dụng các chính sách tương tự, giúp bảo vệ hành tinh khỏi những hệ lụy khôn lường của biến đổi khí hậu.

Nguyễn Dũng