Quyết tâm hoàn thiện thể chế để giáo dục phát triển mạnh mẽ

Giáo dục làm nên sức mạnh, tương lai dân tộc

Mở đầu phiên thảo luận Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh thay mặt Quốc hội chúc mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, đồng thời bày tỏ sự tri ân các nhà giáo trên mọi miền Tổ quốc, tôn vinh truyền thống “tôn sư trọng đạo”.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh: "Đảng và Nhà nước ta luôn xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là con đường làm nên sức mạnh và tương lai, vận mệnh của dân tộc và sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân".

Trong suốt chiều dài lịch sử, sự nghiệp trồng người luôn được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước với sứ mệnh lớn lao: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, xây dựng con người và phát triển trí tuệ Việt Nam.

Những thành tựu của đất nước hôm nay cũng như khát vọng vươn lên của ngày mai đều có phần đóng góp thầm lặng nhưng vô cùng to lớn của đội ngũ nhà giáo - những người đã dành trọn đời mình cho sự nghiệp cao quý trồng người.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên họp

Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Trung ương, Quốc hội đã và đang thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng. Tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội đã thông qua Luật Nhà giáo và hai nghị quyết quan trọng về miễn, hỗ trợ học phí và phổ cập giáo dục mầm non.

Tại Kỳ họp thứ 10 - kỳ họp cuối cùng của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV - Quốc hội tiếp tục thảo luận 3 dự án luật về giáo dục, đào tạo, các cơ chế chính sách đặc thù để tạo đột phá, đồng thời xem xét chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035.

Đây là những bước đi quan trọng để cụ thể hóa Nghị quyết 71, tạo hành lang pháp lý và cơ chế vượt trội cho giáo dục phát triển mạnh mẽ, hướng tới tầm nhìn đến năm 2045: Xây dựng hệ thống giáo dục quốc gia hiện đại, công bằng, chất lượng thuộc nhóm 20 quốc gia hàng đầu; phấn đấu có ít nhất 5 cơ sở giáo dục đại học của Việt Nam thuộc nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới và trong một số lĩnh vực theo các bảng xếp hạng quốc tế uy tín.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh thay mặt Quốc hội Chúc mừng Ngày nhà giáo Việt Nam 20/11, đồng thời bày tỏ sự tri ân các nhà giáo trên mọi miền Tổ quốc

Lo ngại tình trạng thiếu hụt nhân lực giáo dục ở cấp xã

Tham gia thảo luận, đại biểu Trịnh Thị Ngọc Diễm (Đoàn ĐBQH Cần Thơ) lo ngại việc cấp xã không có cơ quan chuyên môn giáo dục.

Theo bà, tại Điểm b, Khoản 1, Điều 2, giao Chủ tịch UBND cấp xã thẩm quyền điều động, thuyên chuyển, biệt phái, bố trí, phân công, thay đổi vị trí việc làm đối với nhân sự thuộc các cơ sở giáo dục công lập do xã quản lý. Điều này thể hiện rõ nét việc phân cấp, phân quyền mạnh gắn với đặc thù của mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cấp xã không có cơ quan chuyên môn giáo dục, chỉ có Phòng Văn hóa - Xã hội với một công chức phụ trách lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Công tác điều động, thuyên chuyển, biệt phái, bố trí, phân công, thay đổi vị trí việc làm đối với nhà giáo, cán bộ quản lý và nhân viên trong các cơ sở giáo dục công lập không phải chỉ thực hiện khâu thủ tục hay quy trình, mà cần gắn với đánh giá, quản trị nhân sự giáo dục một cách toàn diện về năng lực chuyên môn, đạo đức, chiều hướng phát triển và khả năng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Quá trình này cũng không thể tách rời cơ chế tuyển dụng, sử dụng và quản lý nhân lực ngành giáo dục. Trong khi đó, thẩm quyền này hiện tại đang được giao cho Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo.

Đại biểu Trịnh Thị Ngọc Diễm (Đoàn ĐBQH Cần Thơ)

“Như vậy, nếu trao toàn bộ thẩm quyền cho UBND xã sẽ dễ phát sinh tình trạng thiếu tính thuyết phục trong công tác cán bộ, công tác đánh giá thiếu triệt để, chặt chẽ và thiếu thông tin chuẩn xác, đa chiều. Đồng thời, cũng chưa phù hợp với tinh thần Nghị quyết 71 là bảo đảm nguyên tắc gắn trách nhiệm quản lý chuyên môn với quản lý nhân sự và tài chính” - nữ đại biểu phân tích.

Đại biểu Trịnh Thị Ngọc Diễm đề xuất vẫn giao thẩm quyền điều động, bố trí nhân sự cho Chủ tịch UBND xã để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhưng không tách việc quản lý chuyên môn và nghiệp vụ từ phía ngành giáo dục; thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ và "chỉ phân cấp một phần cho địa phương" để bảo đảm sự nhất quán trong đánh giá công tác cán bộ cũng như quản lý toàn diện đội ngũ.

Bảo đảm minh bạch trong tuyển dụng, tăng ưu đãi cho giáo viên vùng khó khăn

Cùng quan tâm về vấn đề này, ĐBQH Phạm Hùng Thắng (Đoàn ĐBQH Ninh Bình) nhất trí giao thẩm quyền tuyển dụng cho Giám đốc Sở GD&ĐT trong việc tuyển dụng, tiếp nhận, điều động, thuyên chuyển, biệt phái, bố trí, phân công, thay đổi vị trí việc làm đối với nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục và nhân viên trong các cơ sở giáo dục công lập theo Khoản 1 Điều 2 dự thảo luật.

ĐBQH Phạm Hùng Thắng (Đoàn ĐBQH Ninh Bình)

Ông đề nghị: "Cần có quy định cụ thể để bảo đảm tính công khai, minh bạch, công bằng trong việc tuyển dụng, điều động, thuyên chuyển nhân sự giáo dục; đặc biệt là quy định về sự phối hợp giữa Sở GD&ĐT, Giám đốc Sở GD&ĐT với chính quyền địa phương cấp xã nơi có nhân sự giáo dục được điều động, thuyên chuyển đi và nơi tiếp nhận nhân sự giáo dục được điều động, thuyên chuyển đến, để tránh nguy cơ lạm dụng quyền, tiêu cực và khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai".

Ngoài ra, về phụ cấp ưu đãi đối với nhân viên cơ sở giáo dục, ĐBQH Phạm Hùng Thắng đánh giá quy định mức phụ cấp ưu đãi nghề 30% được áp dụng cho tất cả nhân viên công tác tại các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông công lập tại mọi vùng, không phân biệt vùng phát triển, vùng khó khăn hay vùng đặc biệt khó khăn là "chưa hợp lý".

Ông đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định mức phụ cấp ưu đãi cao hơn cho nhân viên tại các cơ sở giáo dục thuộc vùng kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn, so với vùng phát triển; đồng thời rà soát lại Nghị định số 272 ngày 16/10/2025 để có tiêu chí rõ ràng hơn về các vùng được hưởng chính sách; tránh bỏ sót, gây thiệt thòi hoặc bị lợi dụng chính sách; đồng thời, cần xác định rõ nguồn kinh phí, lộ trình thực hiện để bảo đảm tính khả thi, bền vững.

Về vấn đề miễn phí sách giáo khoa, đại biểu Phạm Hùng Thắng nêu thêm: Khoản 3 Điều 3, dự thảo nghị quyết quy định Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quyết định một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất trong toàn quốc từ năm học 2027-2028; thực hiện cung cấp miễn phí sách giáo khoa cho học sinh, hoàn thành trong năm 2030; các địa phương có điều kiện có thể thực hiện sớm từ năm học 2026.

Ông Thắng cho rằng, nếu chỉ quy định “hoàn thành trong năm 2030” thì chính sách có thể được thực hiện vào cuối năm, dẫn đến tình trạng học sinh vẫn phải tự mua sách trong năm học 2030-2031. Do vậy, ông kề nghị sửa thành: “Thực hiện cung cấp miễn phí sách giáo khoa cho học sinh từ năm học 2030 - 2031”.

Các ĐBQH tham dự phiên họp

Thảo luận tại Hội trường, ĐBQH Hoàng Văn Cường (Đoàn TP Hà Nội) tập trung phân tích vấn đề tuyển dụng và điều chuyển giáo viên phổ thông. Ông nhấn mạnh để có một nhà trường tốt thì cần đội ngũ giáo viên chất lượng, tâm huyết và coi trọng danh dự nghề nghiệp. Do đó, khâu thi tuyển phải là “sân chơi lớn” để mọi ứng viên có mong muốn trở thành giáo viên đều có cơ hội thể hiện năng lực.

Theo ông GS Hoàng Văn Cường Cường, nếu Sở GD&ĐT tổ chức một kỳ thi tuyển dụng chung cho toàn tỉnh, sẽ có thước đo thống nhất để đánh giá ứng viên, đảm bảo tính công bằng và sàng lọc đúng người có năng lực. Các trường chỉ cần lựa chọn theo kết quả thi, giúp tăng cơ hội tuyển dụng và tạo điều kiện để ứng viên đăng ký vào nhiều đơn vị mà không phải thi đi thi lại.

ĐBQH Hoàng Văn Cường (Đoàn TP Hà Nội)

Ngược lại, nếu giao cho từng trường hoặc từng xã tự tổ chức thi tuyển, số lượng hội đồng thi và đề thi sẽ tăng lên, gây tốn kém, chất lượng không đồng đều. Điều này có thể dẫn tới tình trạng người kém đỗ vào trường này, người giỏi lại trượt trường khác. Ứng viên cũng vất vả khi phải thi nhiều nơi mà không biết khả năng mình phù hợp với trường nào.

Vì vậy, ông Cường đề nghị giao cho Sở GD&ĐT tổ chức thi tuyển chung để bảo đảm hiệu quả, công bằng và minh bạch.

Đồng thời, ông cũng bày tỏ sự vui mừng vì quy định tăng mức ưu đãi nghề nghiệp cho giáo viên: 70% đối với giáo viên mầm non và phổ thông; 30 % đối với nhân viên và 100% đối với giáo viên vùng đặc biệt khó khăn.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn tham dự phiên họp

"Tôi thực sự thấy vui mừng cho sự ngiệp giáo dục nước nhà khi người thày được quan tâm thực sự bằng chế độ, chính sách cụ thể chứ không chỉ là tôn vinh bằng lời nói. Việc này, nó thể hiện rất rõ sự nhất quán trong chủ trường, đường lối của Đảng và pháp luật của Quốc hội đã ban hành, như Luật Nhà giáo đã quy định. “Lương của nhà giáo được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp. Việc tăng chế độ đãi ngộ đối với giáo viên chỉ là một phần đầu tư nhỏ cho một người, nhưng mang lại hưởng lợi cho hàng trăm người học và mang lại hiệu quả xã hội rất cao", GS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Thái Sơn