Tại sao hợp tác quốc tế trong cắt giảm khí mê-tan lại quan trọng?

Khí mê - tan, mối lo toàn cầu

Trong số các loại khí nhà kính, khí mê-tan (CH₄) nổi bật không chỉ bởi mức độ nguy hại mà còn bởi tính chất đặc biệt của nó. Khác với CO₂ - tồn tại rất lâu trong khí quyển (tới hàng trăm năm), mê-tan có vòng đời ngắn hơn, trung bình chỉ khoảng 12 năm nhưng lại có tiềm năng làm nóng toàn cầu (GWP) cao gấp 28 lần CO₂ trong chu kỳ 100 năm và tới 80 lần trong chu kỳ 20 năm. Chính vì vậy, các nhà khoa học coi mê-tan là “đòn bẩy nhanh” để kìm hãm tốc độ nóng lên toàn cầu trong ngắn hạn.

Hợp tác quốc tế trong giảm phát thải khí mê - tan là vô cùng quan trọng. Ảnh minh họa

Theo Báo cáo đánh giá lần thứ sáu (AR6) của IPCC, nồng độ mê-tan trong khí quyển hiện đã tăng hơn 150% so với thời kỳ tiền công nghiệp, chủ yếu đến từ hoạt động của con người, nông nghiệp, khai thác nhiên liệu hóa thạch và quản lý chất thải.

Năm 2021, Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) ước tính lượng phát thải mê-tan toàn cầu đạt khoảng 570 triệu tấn, trong đó năng lượng chiếm 40%, nông nghiệp 40% và chất thải 20%.

Điều đáng lo ngại là mê-tan hiện đóng góp khoảng 0,3°C trong tổng mức tăng 1,1°C nhiệt độ trung bình toàn cầu so với thời kỳ tiền công nghiệp. Nếu không có hành động quyết liệt, lượng phát thải mê-tan có thể tiếp tục gia tăng, khiến nhân loại khó đạt mục tiêu khống chế nhiệt độ tăng dưới 1,5°C theo Thỏa thuận Paris.

Chia sẻ tại Hội thảo “Tuyên truyền, nâng cao nhận thức về giảm phát thải khí mê-tan” tổ chức ngày 25/9/2025 ở Hà Nội, TS. Lương Quang Huy - chuyên gia của Cục Biến đổi khí hậu đã phân tích: “Nếu chúng ta giảm mạnh phát thải mê-tan ngay từ bây giờ, thế giới có thể tránh được mức tăng thêm 0,2°C vào năm 2050. Đây là khoảng thời gian quý giá để vừa giảm nhiệt độ ngắn hạn, vừa duy trì dư địa cho nỗ lực giảm phát thải CO₂ lâu dài”.

Tính cấp bách này là lý do cộng đồng quốc tế đã khởi xướng Cam kết toàn cầu về khí mê-tan (Global Methane Pledge) tại Hội nghị COP26. Sáng kiến do Mỹ và EU dẫn dắt đã nhanh chóng thu hút hơn 150 quốc gia tham gia, chiếm gần 50% lượng phát thải mê-tan toàn cầu và 70% GDP toàn cầu. Mục tiêu chung là cắt giảm ít nhất 30% phát thải vào năm 2030 so với mức năm 2020.

Việt Nam trong Cam kết toàn cầu

Trong bức tranh khí hậu toàn cầu, mê-tan không chỉ là một mối lo ngắn hạn mà còn là “nút thắt” chiến lược. Giảm phát thải mê-tan chính là một trong những giải pháp nhanh nhất, hiệu quả nhất để giữ mục tiêu 1,5°C còn trong tầm tay.

Việt Nam thực hiện nỗ lực quốc gia nhằm giảm ít nhất 30% tổng lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030 so với mức năm 2020 trong các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, quản lý chất thải rắn, xử lý nước thải, khai thác dầu khí, khai thác than và tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch.

Trong bức tranh đó, Việt Nam cũng không đứng ngoài cuộc. Là một quốc gia nông nghiệp với hơn 70% dân số sống ở nông thôn và sinh kế gắn liền với trồng lúa, chăn nuôi, Việt Nam phát thải lượng mê-tan đáng kể từ canh tác nông nghiệp, cùng với đó là từ hoạt động khai thác than, dầu khí và quản lý chất thải đô thị. Theo kiểm kê khí nhà kính, nông nghiệp chiếm trên một nửa tổng phát thải mê-tan quốc gia, kế đến là năng lượng và chất thải.

Trong bối cảnh vừa chịu áp lực quốc tế, vừa chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu, đặc biệt là thiên tai, xâm nhập mặn, hạn hán, việc tham gia Cam kết toàn cầu về khí mê-tan không chỉ là một bước đi ngoại giao khí hậu quan trọng, mà còn là nhu cầu tự thân của Việt Nam. Bằng cách kiểm soát và giảm phát thải mê-tan, chúng ta không chỉ góp phần giữ mục tiêu toàn cầu 1,5°C, mà còn mở ra cơ hội cải thiện chất lượng môi trường, nâng cao sức khỏe cộng đồng và tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Từ những lý do đó, tại COP26, Việt Nam đã chính thức cùng hơn 150 quốc gia ký tham gia Global Methane Pledge, cam kết giảm ít nhất 30% phát thải vào năm 2030 so với 2020. Đây chính là nền tảng cho những bước đi cụ thể trong thời gian tới.

Sau cam kết tại COP26, Thủ tướng ban hành Quyết định số 942/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan đến năm 2030 nhằm thực hiện Cam kết giảm phát thải khí mê-tan toàn cầu.

Quan điểm của Việt Nam tại Quyết định số 942 được ghi rõ: Giảm phát thải khí mê-tan nhằm thực hiện Cam kết giảm phát thải khí mê-tan toàn cầu, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước; là cơ hội để đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân; quản lý, khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên và hiệu quả sử dụng năng lượng; bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.

Tại Việt Nam, một phần các chủ trương, chính sách giảm phát thải khí mê-tan gắn với giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp. Các biện pháp như sử dụng công nghệ cao, nghiên cứu cải thiện về giống cây trồng, thức ăn vật nuôi, cải thiện cơ sở hạ tầng được khuyến khích và hỗ trợ để giảm thải khí mê-tan một cách hiệu quả.

Khí mê-tan của Việt Nam tập trung ở ba lĩnh vực chủ chốt: nông nghiệp, chất thải, và năng lượng. Nông nghiệp hiện chiếm hơn 50% tổng phát thải mê-tan của Việt Nam, trong đó canh tác lúa và chăn nuôi là hai nguồn chính. PGS.TS. Mai Văn Trịnh, Viện trưởng Viện Nông nghiệp Môi trường, cho biết: “Ruộng lúa ngập nước liên tục tạo điều kiện yếm khí, dẫn tới phát thải mê-tan cao. Việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ có thể giúp giảm 30-40% phát thải mê-tan, đồng thời tiết kiệm nước tưới và nâng cao hiệu quả canh tác”.

Trong chăn nuôi, lượng chất thải khổng lồ từ đàn lợn, bò, gia cầm nếu không được xử lý sẽ phát sinh mê-tan. TS. Lê Thị Thanh Huyền, Viện Chăn nuôi, nhấn mạnh: “Giải pháp xây dựng và sử dụng hầm biogas không chỉ giảm phát thải mê-tan mà còn mang lại nguồn năng lượng sạch cho hộ chăn nuôi, giúp tiết kiệm chi phí.”

Trong lĩnh vực chất thải, bãi chôn lấp rác và hệ thống nước thải đô thị là nguồn phát thải lớn. TS. Lương Quang Huy cho biết: “Nếu triển khai công nghệ điện rác, tận thu khí từ bãi chôn lấp, đồng thời cải thiện hệ thống xử lý nước thải, chúng ta có thể cắt giảm đáng kể lượng phát thải mê-tan, đồng thời tạo nguồn điện năng tái tạo cho xã hội”.

Ngọc Minh