Từ thể chế đặc thù đến động lực bứt phá cho Hà Nội

Chủ động vào cuộc để "mở đường" phát triển

Một trong những điểm đột phá căn bản của Luật Thủ đô năm 2024 là cơ chế phân cấp, ủy quyền mạnh mẽ cho chính quyền thành phố. Lần đầu tiên, HĐND, UBND thành phố và chính quyền các cấp của Thủ đô được trao thẩm quyền rõ ràng, thực chất hơn trong việc quyết định những vấn đề gắn trực tiếp với điều kiện đặc thù của Hà Nội.

Nắm bắt “thời cơ” này, Hà Nội đã lựa chọn cách làm chủ động cụ thể hóa các quy định của Luật bằng hệ thống nghị quyết đồng bộ, sát thực tiễn.

Hà Nội đã lựa chọn cách làm chủ động cụ thể hóa các quy định của Luật bằng hệ thống nghị quyết đồng bộ, sát thực tiễn (Ảnh minh hoạ)

Ngay tại kỳ họp thứ 20 HĐND thành phố Hà Nội vào tháng 12/2024, HĐND thành phố đã thông qua 6 nghị quyết quan trọng để triển khai thi hành Luật Thủ đô năm 2024. Các nghị quyết này tập trung vào những vấn đề then chốt, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân, như: Quy định chi thu nhập tăng thêm cho cán bộ, công chức, viên chức; quy định thực hiện vùng phát thải thấp; quy định mức tiền phạt trong lĩnh vực an toàn thực phẩm; các quy định về hoạt động của Khu Công nghệ cao Hòa Lạc…

Đây là những cơ chế, chính sách có ý nghĩa rất lớn, vừa tạo động lực cho đội ngũ cán bộ, công chức yên tâm công tác, vừa từng bước giải quyết các vấn đề dân sinh bức xúc, như ô nhiễm môi trường, an toàn thực phẩm, trật tự đô thị, giao thông.

Trong đó, nếu như Nghị quyết quy định thực hiện vùng phát thải thấp trên địa bàn Hà Nội xác định rõ tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục xác định vùng phát thải thấp; phạm vi vùng và các biện pháp được áp dụng theo lộ trình phù hợp được Nhân dân Thủ đô quan tâm thì các Nghị quyết của HĐND thành phố quy định việc quản lý, sử dụng tài sản công; quy định về tiền bồi thường giải phóng mặt bằng hoàn trả của người sử dụng đất... đối với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc – một cực tăng trưởng quan trọng của Thủ đô đã tăng sức hấp dẫn cho nhiều doanh nghiệp, nhà đầu tư khi tạo hành lang pháp lý rõ ràng.

Không dừng lại ở các nghị quyết ban hành cuối năm 2024, trong các kỳ họp năm 2025, HĐND thành phố Hà Nội tiếp tục thể hiện tinh thần hành động quyết liệt. Tính đến cuối năm 2025, HĐND thành phố đã thông qua khoảng 30 nghị quyết để cụ thể hóa và triển khai thi hành Luật Thủ đô năm 2024, trong đó có 12 nghị quyết tại kỳ họp tháng 9/2025, 9 nghị quyết tại kỳ họp tháng 7/2025 và các nghị quyết quan trọng ở những kỳ họp trước đó.

Ngay sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết số 258/2025/QH15, HĐND thành phố đã tổ chức Kỳ họp chuyên đề (kỳ họp thứ 29) để xem xét, quyết định nhiều nội dung quan trọng nhằm đưa nghị quyết của Quốc hội nhanh chóng đi vào thực tiễn

Nền tảng cho tư duy lập pháp kiến tạo phát triển

Điểm giá trị cốt lõi và bền vững nhất mà Luật Thủ đô năm 2024 mang lại không chỉ nằm ở các cơ chế, chính sách cụ thể, mà ở sự chuyển biến căn bản về tư duy lập pháp – từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Đây chính là nền tảng để Hà Nội không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt, mà còn chủ động định hình con đường phát triển dài hạn, phù hợp với vai trò, vị thế của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Thực tiễn triển khai cho thấy, khi được trao quyền rõ ràng, chính quyền thành phố và HĐND các cấp đã không né tránh, mà trái lại, thể hiện tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Hàng loạt nghị quyết được ban hành trong thời gian ngắn, với nội dung cụ thể, khả thi, tập trung vào những vấn đề “nút thắt” lâu nay như môi trường, hạ tầng, thu hút nhân lực chất lượng cao, cải cách tiền lương, quản lý tài sản công, phát triển khoa học – công nghệ.

Đáng chú ý, Luật Thủ đô năm 2024 đã tạo khuôn khổ pháp lý để Hà Nội chuyển từ bị động tuân thủ sang chủ động kiến tạo chính sách. Thay vì chờ các văn bản hướng dẫn chi tiết từ Trung ương, thành phố đã nhanh chóng cụ thể hóa các quy định của Luật thành nghị quyết của HĐND, tổ chức thực hiện theo lộ trình rõ ràng. Cách làm này không chỉ bảo đảm tính kịp thời, mà còn giúp chính sách “đi thẳng” vào cuộc sống, hạn chế độ trễ thể chế.

Ở góc độ dài hạn, Luật Thủ đô năm 2024 còn mở ra một phương thức làm luật mới, trong đó pháp luật không chỉ đóng vai trò “khung cứng”, mà trở thành công cụ linh hoạt để dẫn dắt phát triển. Các quy định mang tính nguyên tắc, trao thẩm quyền cho HĐND thành phố quyết định những vấn đề cụ thể theo từng giai đoạn phát triển, giúp Hà Nội có thể điều chỉnh chính sách kịp thời trước những biến động nhanh chóng của kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ và quá trình đô thị hóa.

Luật Thủ đô năm 2024 đã và đang đặt những viên gạch đầu tiên cho một mô hình quản trị đô thị hiện đại (ảnh minh hoạ)

Một minh chứng mới nhất là chỉ một ngày sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết số 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù cho các dự án lớn, quan trọng tại Hà Nội, quy định việc chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô và giao HĐND TP quy định chi tiết về nội dung, chi phí, trình tự, thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch, thì ngay chiều 13/12/2025, HĐND thành phố đã tổ chức Kỳ họp chuyên đề (kỳ họp thứ 29) để xem xét, quyết định nhiều nội dung quan trọng nhằm đưa nghị quyết của Quốc hội nhanh chóng đi vào thực tiễn.

Cách làm này cho thấy sự chuyển biến rất rõ rệt từ tư duy “chờ hướng dẫn” sang tư duy chủ động kiến tạo chính sách trong khuôn khổ pháp luật cho phép. Qua đó, Hà Nội đã từng bước khắc phục tình trạng “luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư” – một điểm nghẽn lớn của hệ thống pháp luật trong thời gian dài. Đây cũng là sự quán triệt sâu sắc phương châm hành động mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo: “Hà Nội đã nói là làm, làm nhanh, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng”.

Có thể khẳng định, Luật Thủ đô năm 2024 đã và đang đặt những viên gạch đầu tiên cho một mô hình quản trị đô thị hiện đại, nơi quyền hạn đi đôi với trách nhiệm và pháp luật trở thành động lực thúc đẩy phát triển. Trên nền tảng đó, Hà Nội không chỉ tháo gỡ được những điểm nghẽn trước mắt, mà còn từng bước xây dựng một hệ thống thể chế đủ mạnh, đủ linh hoạt để hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững, xứng tầm Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Tú Linh