Ứng dụng số hóa, hỗ trợ tiếp cận tài chính cho Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp

Hội thảo nhằm chia sẻ giải pháp số hóa, cơ giới hóa và tài chính xanh, mở ra hướng đi mới giúp nông dân, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp nông nghiệp tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn, góp phần xây dựng nền nông nghiệp Việt Nam xanh hơn, số hơn và bền vững hơn.

Toàn cảnh Hội thảo

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), sau gần hai năm triển khai, Đề án 1 triệu ha lúa đã xác định được 942.000 ha vùng chuyên canh, thu hút 1.230 HTX, tổ hợp tác và 210 doanh nghiệp, với nhu cầu vốn khoảng 82.989 tỷ đồng cho liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ.

Cùng với đó, nền tảng số dùng chung đã được khởi động nhằm định danh vùng nguyên liệu, kết nối dữ liệu MRV, truy xuất và theo dõi tín dụng, đồng thời thí điểm bảo hiểm nông nghiệp và tín dụng xanh. Những kết quả này là tiền đề quan trọng, song theo bà Hoàng Yến, tiến trình vẫn đang đối mặt 5 thách thức lớn:

Về tín dụng chuỗi giá trị, chuyên gia cho rằng, vẫn còn "khoảng trống niềm tin" với HTX. Theo đó, nhiều HTX thiếu hồ sơ số hóa, hợp đồng liên kết và dữ liệu sản xuất, khiến khó thuyết phục tổ chức tín dụng. Dù tổng nhu cầu vốn gần 83.000 tỷ đồng, nhưng tỉ lệ giải ngân vẫn thấp do thiếu dữ liệu chuẩn hóa để chấm điểm tín nhiệm.

Một số ngân hàng đã thiết kế chương trình "cho vay liên kết" với hạn mức riêng, song "nút thắt dữ liệu và bảo đảm tiền vay" vẫn cản trở giải ngân, nhất là các khoản đầu tư cơ giới hóa.

Bên cạnh đó, cơ giới hóa chưa đồng đều với tình trạng "nửa cơ giới hóa" phổ biến ở khâu gieo sạ, sấy, bảo quản sau thu hoạch. Chi phí đầu tư máy móc lớn, vòng đời thiết bị ngắn, thiếu mô hình thuê - mượn - chia sẻ khiến HTX gặp khó khăn.

Doanh nghiệp cơ giới cho thấy, khi áp dụng vệ tinh, GPS và dữ liệu vận hành, chi phí sản xuất có thể giảm 30% sau 2-3 vụ. Tuy nhiên, để nhân rộng cần gói tín dụng phù hợp vòng đời máy và dữ liệu vận hành minh bạch để ngân hàng định giá rủi ro.

Dữ liệu và định danh số cho tài chính xanh vẫn phân tán và thiếu đồng bộ. Các nền tảng thử nghiệm nhật ký điện tử, cảm biến MRV (đo lường, báo cáo, xác minh), dự tính thu nhập và chấm điểm rủi ro mới dừng ở quy mô nhỏ.

Do đó, muốn ngân hàng chấp nhận rộng rãi, chúng ta cần chuẩn chung về cấu trúc dữ liệu, xác minh bên thứ ba và cơ chế chia sẻ an toàn giữa Bộ - địa phương - ngân hàng - doanh nghiệp - HTX.

Đặc biệt, bảo hiểm nông nghiệp với mong muốn là "lá chắn rủi ro" còn mỏng. Hiện bảo hiểm cây lúa và chỉ số thời tiết đã được thí điểm tại 4 tỉnh (An Giang, Đồng Tháp, Sóc Trăng và Kiên Giang cũ) nhưng số hộ tham gia và diện tích bảo vệ còn hạn chế.

Một số hộ đã nhận chi trả tự động theo ngưỡng mưa, song người dân vẫn lo ngại về thủ tục, ngưỡng kích hoạt và tính minh bạch. Các câu hỏi của nông dân vẫn xoay quanh ngưỡng kích hoạt, cách đánh giá - chi trả, thời gian - thủ tục.

Việc chưa gắn bảo hiểm với gói tín dụng khiến lãi suất chưa phản ánh được lợi ích giảm rủi ro, làm giảm sức hút của sản phẩm.

Các giống lúa không đồng nhất, thậm chí trộn lẫn, làm giảm năng suất và uy tín vùng nguyên liệu. Giải pháp AI nhận dạng mẫu và giám định nhanh có thể giúp kiểm soát chất lượng, nhưng cần được thừa nhận và tích hợp trong hợp đồng liên kết.

Ngoài ra, dữ liệu "từ ruộng đến nhà máy" còn đứt đoạn, thông tin về chất lượng sau chế biến ít quay lại HTX, gây khó cho việc cải tiến và đàm phán giá.

Phương Thu