Hà Nội hướng tới đô thị phát thải thấp, phát triển bền vững

Thủ tướng Chính phủ vừa ký ban hành Chỉ thị số 20/CT-TTg ngày 12/7/2025 về một số nhiệm vụ cấp bách nhằm ngăn chặn, giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường.

Nổi bật trong chỉ thị là yêu cầu Thủ đô Hà Nội từ ngày 1/7/2026 cấm xe máy sử dụng động cơ đốt trong lưu thông trong khu vực vành đai 1, tiến tới mở rộng sang vành đai 2 vào năm 2028 và vành đai 3 vào năm 2030. Đây được xem là dấu mốc mang tính bản lề, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững và xây dựng đô thị phát thải thấp.

Chỉ thị giao UBND thành phố Hà Nội khẩn trương lập và công bố đề án về vùng phát thải thấp ngay trong quý III năm nay. Đồng thời, thành phố cần huy động nguồn lực xã hội hóa để phát triển mạnh mẽ hệ thống giao thông công cộng, ưu tiên phương tiện sử dụng năng lượng sạch như xe buýt điện, tàu điện, mở rộng hệ thống trạm sạc và dịch vụ hỗ trợ xe điện.

Thành phố cũng phải có lộ trình cụ thể từ nay đến năm 2030 để từng bước thay thế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, tiến tới chấm dứt hoàn toàn việc lưu thông của xe mô tô, xe gắn máy chạy xăng trong các khu vực trung tâm.

Theo giới chuyên gia, đây là bước chuyển quan trọng mang tính chiến lược, không chỉ góp phần cải thiện chất lượng không khí - vốn đang nhiều lần rơi vào mức "xấu" tại Hà Nội do khí thải CO, NOx, bụi mịn PM2.5 - mà còn mở ra cơ hội tái định hình đô thị theo hướng xanh, thông minh và bền vững.

Trong dài hạn, việc giảm dần sự phụ thuộc vào xe máy cá nhân sẽ đưa thành phố tiến gần hơn tới các tiêu chuẩn giao thông hiện đại mà các đô thị phát triển như Tokyo, Seoul hay Singapore đã áp dụng.

Chính sách mới cũng tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy thị trường xe điện và công nghệ lưu trữ năng lượng tại Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đón đầu xu thế này, từ các hãng nội địa như VinFast, Yadea đến các tập đoàn toàn cầu như Honda, Yamaha - vốn đã thiết lập dây chuyền sản xuất xe điện trong nước. Nhu cầu về trạm sạc, công nghệ pin, dữ liệu hành vi giao thông, dịch vụ chia sẻ phương tiện… dự báo sẽ tăng trưởng nhanh, hình thành chuỗi giá trị kinh tế mới.

Đối với Hà Nội - trung tâm chính trị, văn hóa và điểm đến đầu tiên của đông đảo du khách quốc tế - việc xây dựng một không gian đô thị sạch sẽ, ít tiếng ồn, trật tự và văn minh không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn là cách nâng cao hình ảnh quốc gia, tạo dấu ấn tích cực trong mắt bạn bè năm châu. Thủ đô sẽ trở thành biểu tượng của một Việt Nam đang chuyển đổi xanh, phát triển bền vững và vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, điều quan trọng là lộ trình cần bám sát thực tiễn đời sống người dân, đảm bảo sự đồng thuận xã hội và có giải pháp hỗ trợ đi kèm. Không ít người dân bày tỏ sự ủng hộ, cho rằng chuyển đổi sang xe điện là cần thiết và khả thi.

Anh Vũ Phong, ở phường Ba Đình, cho biết gia đình anh đã sử dụng xe điện hoàn toàn, cảm thấy tiện lợi và góp phần cải thiện môi trường sống. Tuy vậy, anh cũng bày tỏ lo lắng nếu chính sách bị áp đặt quá cứng nhắc, thiếu giải pháp hỗ trợ người thu nhập thấp và thiếu sự chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng.

Thực tế cho thấy, xe máy chạy xăng vẫn là phương tiện chủ yếu của phần lớn người dân Hà Nội. Việc thay đổi thói quen này đòi hỏi sự thích nghi cả về kinh tế, hành vi và hạ tầng kỹ thuật. Nhiều người chưa có điều kiện đổi xe mới hoặc lo ngại về tuổi thọ pin, thời gian sạc, quãng đường di chuyển của xe điện.

Đặc biệt ở các khu dân cư cũ, việc lắp đặt trạm sạc còn gặp nhiều khó khăn. Nếu không có cơ chế hỗ trợ cụ thể như ưu đãi vay mua xe, miễn giảm lệ phí đăng ký, hỗ trợ đổi xe cũ lấy xe điện, thì quá trình chuyển đổi sẽ chậm và thiếu đồng bộ.

Một số ý kiến chuyên môn cho rằng, ngoài cấm xe hoàn toàn, có thể áp dụng các giải pháp linh hoạt như hạn chế theo giờ cao điểm, phân vùng phương tiện theo mức độ khí thải, bắt buộc đăng kiểm định kỳ hoặc tăng cường kiểm soát bảo dưỡng xe.

Quan trọng hơn cả là phải đầu tư mạnh vào giao thông công cộng để người dân có lựa chọn thay thế thực sự tiện lợi. Nếu hệ thống xe buýt, tàu điện hiện đại, kết nối tốt, có bãi gửi xe ngoại ô thuận tiện, thì người dân sẽ dễ dàng chuyển sang sử dụng.

Các chuyên gia trong lĩnh vực ô tô - xe máy nhận định: Bài toán đặt ra là làm sao để người dân vẫn có thể di chuyển thuận tiện mà không cần lệ thuộc vào xe cá nhân. Nếu không chuẩn bị đồng bộ, giao thông công cộng có thể quá tải, dẫn đến phản ứng tiêu cực.

Cùng với đó là yêu cầu truyền thông chính sách một cách minh bạch, liên tục, để người dân hiểu rõ lợi ích và chuẩn bị tâm lý chuyển đổi. Từ hành vi nạp nhiên liệu sang sạc điện, bảo dưỡng xe sang chăm sóc pin, tính linh hoạt cao của xe máy xăng sang lập kế hoạch di chuyển hợp lý - tất cả đều là sự chuyển đổi văn hóa tiêu dùng, thói quen xã hội, thậm chí là định hình lại hình ảnh phương tiện cá nhân trong đời sống đô thị.

Ngày 1/7/2026 sẽ là cột mốc đặc biệt mở đầu cho lộ trình hạn chế xe máy xăng tại Hà Nội, khởi động một tầm nhìn mới về phát triển đô thị. Thành công không nằm ở việc cấm xe hay không mà ở chỗ chúng ta chuẩn bị cho sự thay đổi ấy kỹ lưỡng và nhân văn đến đâu. Nếu được triển khai bài bản, quyết liệt và đồng thuận, Hà Nội sẽ không chỉ là Thủ đô hành chính mà còn là Thủ đô xanh - nơi khởi nguồn cho cuộc chuyển mình toàn diện của đất nước trong hành trình phát triển bền vững.

Hoàng Bảo