Ươm mầm nếp sống văn minh, hình thành văn hóa công dân toàn cầu

Thiện lương - nền tảng đạo đức của công dân toàn cầu

Theo cô Nguyễn Thị Phượng - Hiệu trưởng Trường Mầm non Bé Yêu IEC, môi trường mầm non chính là xã hội đầu tiên mà trẻ tiếp xúc một cách có tổ chức, nơi các chuẩn mực hành vi, thói quen sống và giá trị nền tảng được hình thành bền vững.

“Những gì trẻ được học và được sống trong giai đoạn này sẽ theo trẻ suốt cuộc đời, không chỉ để trở thành người Việt Nam văn minh, mà còn để sẵn sàng hội nhập trong một thế giới đa văn hóa”, cô Phượng nhấn mạnh.

Tại Trường Mầm non Bé Yêu IEC, giáo dục trẻ hướng tới văn minh công dân toàn cầu được triển khai như một quá trình nuôi dưỡng con người toàn diện, trong đó thiện lương là gốc rễ, còn kỹ năng, tư duy và năng lực hội nhập là những vòng tròn phát triển tiếp nối.

Một công dân toàn cầu văn minh trước hết phải là người biết sống tử tế với con người và thế giới xung quanh. Ở Mầm non Bé Yêu IEC, thiện lương không được dạy bằng khái niệm đạo đức khô cứng, mà được hình thành qua những trải nghiệm sống thật.

Khi một bạn nhỏ gặp khó khăn trong sinh hoạt và vui chơi, giáo viên không vội làm thay mà khuyến khích các bạn xung quanh hỏi han và hỗ trợ. Trẻ học cách nhận ra cảm xúc của người khác, chủ động giúp đỡ và chia sẻ, từ đó hình thành lòng nhân ái - phẩm chất cốt lõi của công dân toàn cầu.

Với những bạn mới đến lớp, giáo viên giới thiệu bạn trước tập thể, hướng dẫn trẻ nói lời chào, mỉm cười và gọi tên bạn. Qua những cử chỉ giản dị ấy, trẻ học cách mở lòng, thân thiện và đón nhận người mới.

Khi trẻ vô tình làm bạn buồn, giáo viên hướng dẫn trẻ nói lời xin lỗi, đồng thời giúp bạn học cách chấp nhận và tha thứ. Trẻ hiểu rằng sai lầm có thể được sửa chữa bằng sự chân thành và tôn trọng, thay vì trách móc hay trừng phạt.

Ý thức trách nhiệm với cộng đồng và môi trường

Tại Mầm non Bé Yêu IEC, năng lực giao tiếp và hợp tác của trẻ được hình thành từ những tình huống rất đời thường.

Trong các giờ học và các buổi trò chuyện nhóm, giáo viên quy ước trẻ giơ tay xin phát biểu và chờ đến lượt nói. Trẻ được hướng dẫn lắng nghe bạn nói hết câu trước khi chia sẻ ý kiến của mình, từ đó hình thành thói quen giao tiếp tôn trọng và văn minh.

Khi xảy ra tranh chấp đồ chơi, giáo viên không quát mắng hay can thiệp áp đặt, mà hướng dẫn trẻ diễn đạt cảm xúc bằng lời nói và cùng bạn tìm cách giải quyết. Trẻ học cách giao tiếp hòa bình, thay vì phản ứng bằng hành động tiêu cực.

Tinh thần hợp tác được bồi đắp thông qua các hoạt động chung hằng ngày. Trong giờ vẽ tranh hay xây dựng, trẻ cùng nhau phân chia nhiệm vụ, hỗ trợ lẫn nhau để hoàn thành một sản phẩm chung.

Sau giờ chơi, trẻ cùng dọn dẹp, cất đồ chơi và giữ gìn không gian lớp học. Ở các hoạt động đóng vai, mỗi trẻ đảm nhận một vai khác nhau và phối hợp để câu chuyện diễn ra trọn vẹn. Qua đó, trẻ học cách làm việc nhóm, chia sẻ trách nhiệm và sống vì tập thể.

Trong mọi hoạt động, trẻ được khuyến khích lắng nghe ý kiến của bạn, thể hiện suy nghĩ và cảm xúc của bản thân một cách tự tin, đồng thời học cách tôn trọng sự khác biệt của người khác. Giáo viên không so sánh trẻ với nhau, mà ghi nhận sự cố gắng và tiến bộ riêng của từng trẻ.

Mọi sản phẩm và nỗ lực của trẻ đều được trân trọng, không bị đánh giá đúng - sai hay đẹp - xấu. Từ những trải nghiệm hằng ngày, trẻ dần hình thành nhận thức rằng tôn trọng con người là nền tảng đạo đức quan trọng để trở thành công dân văn minh và công dân toàn cầu trong tương lai.

Giáo dục ý thức trách nhiệm với cộng đồng và môi trường cho trẻ được thực hiện ngay từ những năm đầu đời, thông qua các hành vi giản dị trong sinh hoạt hằng ngày.

Với trẻ nhà trẻ (12 - 36 tháng), trách nhiệm cộng đồng được bắt đầu từ những việc rất nhỏ như bỏ rác vào thùng, cất đồ chơi sau khi chơi, cùng cô tưới cây hay nhặt lá rụng. Giáo viên vừa làm mẫu vừa hỗ trợ, giúp trẻ nhận biết rằng không gian chung cần được giữ gìn và mỗi hành động nhỏ đều có ý nghĩa.

Ở lứa tuổi mẫu giáo bé và nhỡ (3-5 tuổi), trẻ được giao những nhiệm vụ phù hợp như lau bàn, xếp ghế, dọn góc chơi, sử dụng tiết kiệm điện, nước. Qua đó, trẻ hình thành ý thức trách nhiệm với tập thể, biết chia sẻ công việc chung và bước đầu hiểu về việc bảo vệ môi trường sống xung quanh.

Đối với mẫu giáo lớn (5-6 tuổi), nội dung giáo dục được mở rộng hơn. Trẻ tham gia chăm sóc bồn cây, phân loại rác đơn giản, giữ gìn vệ sinh lớp học và thảo luận cùng giáo viên về lý do cần bảo vệ môi trường, giúp đỡ cộng đồng. Những hoạt động này đặt nền móng cho việc hình thành ý thức công dân, giúp trẻ sẵn sàng trở thành những công dân toàn cầu có trách nhiệm trong tương lai.

Thầy cô nêu gương, gia đình đồng hành

“Ở lứa tuổi mầm non, trẻ học nhiều nhất từ cách người lớn ứng xử với mình mỗi ngày. Vì vậy, chúng tôi luôn nhấn mạnh trách nhiệm nêu gương của giáo viên - từ lời nói, thái độ đến cách xử lý tình huống - để trẻ được sống trong một môi trường tôn trọng, yêu thương và nhất quán về giá trị”, Hiệu trưởng Trường Mầm non Bé Yêu IEC chia sẻ.

Tại trường, giáo viên giao tiếp bằng ngôn ngữ chuẩn mực, nhẹ nhàng; ứng xử thân thiện với đồng nghiệp, phụ huynh và đặc biệt là với trẻ. Mỗi buổi sáng, trẻ được đón bằng nụ cười, ánh mắt thân thiện và lời chào ấm áp. Giáo viên sử dụng những lời nói lịch sự như “cô cảm ơn con”, “cô xin phép”, “con giúp cô nhé”, giúp trẻ quan sát, bắt chước và hình thành cách giao tiếp lễ phép.

Khi trẻ chia sẻ, giáo viên cúi xuống ngang tầm mắt, lắng nghe trọn vẹn. Khi xảy ra mâu thuẫn, giáo viên giữ bình tĩnh, giải quyết bằng đối thoại. Nếu xử lý chưa phù hợp, cô sẵn sàng xin lỗi trẻ, giúp các em hiểu rằng xin lỗi là hành động dũng cảm và có trách nhiệm.

Giáo viên cùng trẻ nhặt rác, cất đồ chơi, chăm sóc cây xanh; giao tiếp hòa nhã với đồng nghiệp; đối xử công bằng với mọi trẻ. Những hành vi nêu gương ấy âm thầm gieo mầm nhân cách, giá trị sống và văn hóa ứng xử cho trẻ mỗi ngày.

Giáo dục trẻ cũng không thể chỉ dừng lại ở trường học. Khi gia đình và nhà trường cùng thống nhất cách giáo dục, cùng làm gương cho trẻ, những thói quen tốt và giá trị sống sẽ được hình thành một cách tự nhiên và bền vững.

“Sau một thời gian học ở trường, tôi nhận thấy con biết chào hỏi lễ phép hơn, tự giác hơn trong sinh hoạt và biết quan tâm đến người khác. Điều tôi yên tâm nhất là cách các cô giáo nhẹ nhàng, kiên nhẫn và tôn trọng trẻ”, một phụ huynh học sinh chia sẻ.

Giáo dục trẻ hướng tới văn minh công dân toàn cầu không phải là dạy trẻ “vươn ra thế giới” quá sớm, mà là giúp trẻ trở thành con người tử tế, có tư duy mở và năng lực sống cùng người khác. Khi thiện lương là gốc, còn kỹ năng, tư duy và trách nhiệm được bồi đắp dần, trẻ sẽ lớn lên với nền tảng vững chắc để hội nhập mà không hòa tan.

Một công dân toàn cầu thực thụ trước hết phải là một con người biết sống đẹp trong cộng đồng chung của nhân loại. Hành trình ấy cần bắt đầu từ tuổi mầm non, từ những lớp học nhỏ bé và ấm áp như tại Trường Mầm non Bé Yêu IEC.

Hoàng Bảo