Văn hóa - báo chí hợp lực vì "sức mạnh mềm" quốc gia

Truyền cảm hứng văn hóa

Ông Nguyễn Bá khẳng định báo chí không chỉ là đưa tin mà là truyền cảm hứng văn hóa. Theo UNESCO, báo chí và công nghiệp văn hóa đều được xếp vào nhóm ngành công nghiệp sáng tạo, tức là những ngành tạo ra giá trị gia tăng thông qua sáng tạo trí tuệ, đổi mới nội dung và công nghệ.

Tổng Biên tập báo VietNamNet Nguyễn Bá phát biểu tại họp báo chương trình Giao hưởng Quốc gia "Điều còn mãi" do báo VietNamNet tổ chức

Nền kinh tế này lấy sáng tạo làm yếu tố trung tâm để thúc đẩy tăng trưởng. Đây chính là nền tảng cho hợp tác chiến lược giữa hai lĩnh vực, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang định hướng phát triển công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn theo Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030.

Ông Nguyễn Bá cho rằng báo chí đang từng bước tiếp cận logic vận hành của ngành công nghiệp sáng tạo. Nhấn mạnh về việc chuyển đổi số báo chí bắt đầu bằng sáng tạo nội dung, Tổng Biên tập VietNamNet lấy các ví dụ về sự cộng sinh thành công giữa báo chí và công nghiệp văn hóa. "VTV Awards" không chỉ là một giải thưởng đơn thuần mà đã trở thành một sự kiện văn hóa có sức ảnh hưởng lớn. Đồng thời, "VTV Awards" thu hút sự quan tâm lớn của khán giả và giới truyền thông, tạo ra cơ hội quảng cáo hấp dẫn cho các nhãn hàng.

Giao hưởng Quốc gia "Điều còn mãi" do báo VietNamNet tổ chức vào ngày 2/9 hàng năm là sản phẩm văn hóa đặc sắc. Đây rõ ràng là một sản phẩm thuộc lĩnh vực công nghiệp văn hóa, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của khán giả.

Giao hưởng Quốc gia "Điều còn mãi" do báo VietNamNet tổ chức

Báo VietNamNet thông qua chương trình này không chỉ mang đến một sự kiện nghệ thuật mà còn góp phần giáo dục và khơi gợi lòng tự hào dân tộc. Hòa nhạc "Điều còn mãi" không chỉ là một sự kiện âm nhạc đơn thuần mà còn là một dự án văn hóa được bảo trợ và quảng bá mạnh mẽ bởi một cơ quan báo chí. Nó thể hiện rõ nét sự kết hợp giữa việc truyền thông và tạo ra một sản phẩm văn hóa có giá trị, phục vụ công chúng và góp phần phát triển công nghiệp văn hóa của Việt Nam.

Với trường hợp bộ phim "Địa đạo - Mặt trời trong bóng tối" của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, báo chí cũng góp phần tích cực từ lúc hình thành dự án đến giai đoạn sản xuất, thông tin về đạo diễn, diễn viên, đề tài lịch sử hấp dẫn, quá trình quay dựng công phu, dàn diễn viên thực lực (Thái Hòa, Quang Tuấn, Hồ Thu Anh...) cho đến lúc công chiếu đã khơi gợi sự tò mò và mong đợi từ khán giả.

Các nhà phê bình điện ảnh trên báo chí đã đưa ra những phân tích, đánh giá chuyên sâu về nội dung, đạo diễn, diễn xuất, quay phim, âm nhạc và các yếu tố nghệ thuật khác của "Địa đạo". Những đánh giá này có vai trò quan trọng trong việc định hướng dư luận và giúp khán giả có cái nhìn khách quan về bộ phim.

Phim "Địa đạo - Mặt trời trong bóng tối" của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên là điển hình của việc báo chí - văn hóa hợp tác cùng thúc đẩy tạo ra những sản phẩm công nghiệp văn hóa trong lĩnh vực điện ảnh

Thành công của "Địa đạo" với sự đồng hành mạnh mẽ của báo chí có thể tạo động lực và kinh nghiệm quý báu cho các nhà làm phim Việt Nam trong việc khai thác các đề tài lịch sử trong tương lai. Đây là một ví dụ điển hình về sự hợp tác hiệu quả giữa báo chí và công nghiệp điện ảnh, một lĩnh vực quan trọng của công nghiệp văn hóa.

Rút ra bài học kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước, Tổng Biên tập báo VietNamNet cũng chỉ ra không có có truyền thông, KPop chỉ là ca hát, nhờ báo chí KPop trở thành biểu tượng quốc gia. Báo chí như một "người dẫn đường" trong chiến lược quốc gia Hallyu. Không chỉ đơn thuần đưa tin giải trí, báo chí Hàn Quốc xây dựng một diễn ngôn vững chắc: KPop là sự kết hợp giữa kỹ thuật sản xuất tiên tiến, tinh thần cầu thị và bản sắc văn hóa Á đông.

Họ khéo léo nâng cấp hình ảnh idol từ "ca sĩ" thành "người truyền cảm hứng", "người đại diện Hàn Quốc", thậm chí là "đại sứ văn hóa không chính thức". Báo chí Hàn Quốc góp phần định hình tâm thế: “Văn hóa cũng có thể là xuất khẩu, nghệ sĩ cũng có thể là thương hiệu quốc gia".

Vượt qua lối mòn, xây dựng mô hình phát triển đa giá trị

Từ những góc nhìn hết sức bao quát, Tổng Biên tập báo VietNamNet cũng thẳng thắn chỉ ra những rào cản hiện hữu ở Việt Nam. Đó là việc phân cấp quản lý hành chính hiện nay khiến báo chí và công nghiệp văn hóa phát triển theo hai hướng rời rạc.

Tại nhiều cơ quan, vẫn tồn tại tâm lý “sợ bị hiểu nhầm” nếu báo chí tham gia vào các hoạt động có yếu tố thương mại, như viết bài PR cho nghệ sĩ, hợp tác truyền thông với nhà sản xuất phim hay gameshow. Việc thiếu hành lang pháp lý rõ ràng để định danh các hoạt động này khiến các tòa soạn e dè, bỏ lỡ cơ hội khai thác giá trị văn hóa theo hướng kinh tế nội dung.

Bên cạnh đó, sự thiếu hụt chuyên gia hiểu sâu về cả báo chí lẫn công nghiệp sáng tạo đang là rào cản trong việc xây dựng mô hình hợp tác thực chất. Từ những phân tích này, Tổng Biên tập VietNamNet đưa ra các đề xuất giải pháp hết sức sâu sát.

Theo ông, chính sách vĩ mô cần được điều chỉnh toàn diện. Nhà nước cần xây dựng chiến lược phát triển báo chí trong mối quan hệ với công nghiệp văn hóa, chứ không xem báo chí thuần túy là phương tiện thông tin; cần có chính sách đặt hàng báo chí sản xuất các sản phẩm nội dung văn hóa mang tính cộng đồng, ví dụ phim tài liệu di sản, ký sự nghệ thuật, phóng sự văn hóa dân tộc thiểu số... thông qua quỹ hỗ trợ sáng tạo hoặc ngân sách sự nghiệp văn hóa; đẩy mạnh ưu đãi thuế và hỗ trợ hạ tầng số cho các cơ quan báo chí đầu tư vào studio sản xuất, nền tảng phát hành nội dung văn hóa.

Ông Nguyễn Bá cũng cho rằng cần tái cấu trúc mô hình tòa soạn - newsroom tích hợp sáng tạo. Cơ quan báo chí cần thiết lập các bộ phận studio đa phương tiện (video, âm thanh, thiết kế đồ họa) trực thuộc tòa soạn với vai trò sản xuất sản phẩm văn hóa - truyền thông; cơ cấu lại mối quan hệ giữa các phòng ban để gắn kết nội dung chính luận với nội dung sáng tạo, mở ra cơ hội cộng tác đa ngành và hợp tác thường xuyên với nghệ sĩ, nhà sản xuất văn hóa, tổ chức nghệ thuật để cùng tạo ra các dòng sản phẩm truyền thông đa nền tảng.

Đối với vấn đề đào tạo và phát triển nhân lực liên ngành ông Nguyễn Bá đề nghị chương trình đào tạo báo chí nên tích hợp kiến thức về công nghiệp văn hóa, truyền thông sáng tạo, bản quyền số và sản xuất nội dung đa phương tiện; khuyến khích xây dựng mô hình học viện hoặc trung tâm sáng tạo liên ngành giữa các cơ sở báo chí - văn hóa - công nghệ.

Để tăng cường vai trò của báo chí trong chiến lược phát triển thương hiệu quốc gia thì cần xây dựng các tuyến bài và sản phẩm truyền thông quảng bá hình ảnh quốc gia thông qua lăng kính văn hóa: Nghệ thuật, di sản, thời trang, âm nhạc dân tộc. Hợp tác với các tổ chức quốc tế (UNESCO, British Council, Viện Goethe...) để xây dựng các chương trình giới thiệu văn hóa Việt ra thế giới qua báo chí đa ngữ và nền tảng số.

Cần sự hợp tác thường xuyên với nghệ sĩ, nhà sản xuất văn hóa, tổ chức nghệ thuật để cùng tạo ra các dòng sản phẩm truyền thông đa nền tảng

"Trong một thế giới số hóa và cạnh tranh gay gắt, báo chí không thể tự tồn tại nếu không gắn với chuỗi giá trị văn hóa, còn công nghiệp văn hóa sẽ bị bó hẹp nếu thiếu người kể chuyện chuyên nghiệp. Hai lĩnh vực này nếu đồng hành và tương hỗ sẽ không chỉ vượt qua khủng hoảng mô hình kinh tế, mà còn góp phần nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Báo chí Việt Nam cần vượt qua lối mòn đưa tin, dám đổi mới, đầu tư cho sáng tạo, xây dựng mô hình phát triển đa giá trị. Khi báo chí trở thành đối tác thực sự của công nghiệp văn hóa, chúng ta sẽ có được một nền báo chí sống động, gần gũi với đời sống, góp phần đưa văn hóa Việt Nam vươn ra thế giới bằng chính ngôn ngữ của sáng tạo và bản sắc", Tổng Biên tập báo VietNamNet khẳng định.

Ngọc Hân