Việt Nam khẳng định quyết tâm trong thực hiện các cam kết quốc tế về bảo vệ khí hậu

Khí mê-tan - “thủ phạm thầm lặng” gây nóng lên toàn cầu

Theo các chuyên gia môi trường, mê-tan (CH₄) là khí nhà kính có khả năng giữ nhiệt gấp 28-34 lần so với CO₂ trong 100 năm. Dù thời gian tồn tại trong khí quyển ngắn hơn, nhưng tác động của nó đến nhiệt độ toàn cầu lại rất mạnh.

Nguồn phát thải mê-tan chủ yếu đến từ nông nghiệp (đặc biệt là trồng lúa nước và chăn nuôi gia súc nhai lại), khai thác và sử dụng năng lượng hóa thạch, chất thải rắn, cũng như xử lý nước thải.

Việt Nam đang trên hành trình chuyển đổi sang phát triển bền vững, tăng trưởng xanh

Ở Việt Nam, nông nghiệp chiếm gần 50% tổng phát thải mê-tan, trong đó riêng trồng lúa nước đã đóng góp khoảng 45%. Các hoạt động chăn nuôi, xử lý chất thải, và năng lượng cũng góp phần không nhỏ.

Chính vì vậy, việc giảm phát thải mê-tan không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất bền vững trong các lĩnh vực kinh tế trọng điểm.

Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu Mai Kim Liên nhấn mạnh “Tại Hội nghị COP 26, Việt Nam đã cam kết đưa mức phát thải ròng về “0” vào năm 2050 và tham gia Cam kết giảm phát thải khí mê-tan toàn cầu, theo đó, cam kết giảm 30% phát thải mê-tan toàn cầu vào năm 2030 so với mức phát thải khí mê-tan năm 2020. Việt Nam đang trên hành trình chuyển đổi sang phát triển bền vững, tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Để đạt được mục tiêu này, giảm phát thải khí mê-tan chính là một trong những giải pháp trọng tâm, vừa mang lại hiệu quả giảm phát thải khí nhà kính, vừa tạo ra cơ hội để nâng cao hiệu quả sản xuất, mang lại việc làm, đổi mới công nghệ trong nông nghiệp, phát triển kinh tế tuần hoàn gia tăng giá trị cho chuỗi sản xuất nông nghiệp của Việt Nam góp phần phát triển bền vững đất nước.

Việc thực hiện các hoạt động giảm phát thải khí mê-tan theo Cam kết giảm phát thải khí mê-tan toàn cầu và Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan quốc gia đồng thời góp phần tăng cường hợp tác quốc tế, góp phần nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế trong nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu.”

Thực hiện cam kết tại Hội nghị COP26, Việt Nam đã ban hành “Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan đến năm 2030”. Theo đó, mục tiêu tổng thể là giảm ít nhất 30% lượng phát thải mê-tan so với năm 2030, hướng tới phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Kế hoạch này tập trung vào 3 nhóm lĩnh vực phát thải chính: nông nghiệp, năng lượng và chất thải.

Trong nông nghiệp, Việt Nam khuyến khích mở rộng mô hình canh tác lúa thông minh thích ứng biến đổi khí hậu (AWD - tưới ngập xen kẽ khô ướt), giúp giảm lượng mê-tan phát thải từ ruộng lúa. Đồng thời, ngành chăn nuôi đang chuyển đổi sang mô hình chăn nuôi hữu cơ, sử dụng chế phẩm sinh học và hệ thống biogas để xử lý chất thải, vừa giảm phát thải vừa tận dụng năng lượng tái tạo.

Trong lĩnh vực năng lượng, việc kiểm soát khí rò rỉ trong khai thác dầu khí, khí đốt, và giảm thất thoát khí thiên nhiên được ưu tiên hàng đầu. Cùng với đó, ngành xử lý chất thải đang từng bước thay đổi công nghệ, tăng tỷ lệ tái chế, thu hồi khí mê-tan tại các bãi chôn lấp rác sinh hoạt để phát điện.

Hướng tới tương lai phát triển xanh

Các chương trình hành động cụ thể đang được nhân rộng, như dự án “Giảm phát thải mê-tan trong canh tác lúa” tại Đồng bằng sông Cửu Long, dự án “Quản lý chất thải rắn bền vững” ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và các đô thị lớn.

Trong nông nghiệp, Việt Nam khuyến khích mở rộng mô hình canh tác lúa thông minh thích ứng biến đổi khí hậu (AWD - tưới ngập xen kẽ khô ướt), giúp giảm lượng mê-tan phát thải từ ruộng lúa.

Nhiều địa phương đã chủ động đưa mục tiêu giảm phát thải mê-tan vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Các mô hình như “lúa - tôm” ở Cà Mau, Bạc Liêu hay “canh tác lúa hữu cơ không phát thải” ở Nam Định, Thái Bình đang cho kết quả tích cực. Trong khi đó, ngành năng lượng đẩy mạnh kiểm soát phát thải tại các nhà máy khí và dầu, đồng thời nghiên cứu thu hồi mê-tan để sản xuất điện sinh học.

Bên cạnh đó, việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt là người dân vùng nông thôn, doanh nghiệp và hợp tác xã, được coi là chìa khóa quan trọng. Nhiều sáng kiến truyền thông về “giảm phát thải mê-tan từ những hành động nhỏ” đã được triển khai rộng rãi, góp phần lan tỏa thông điệp xanh.

Việc cắt giảm khí mê-tan đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, công nghệ tiên tiến và thay đổi thói quen sản xuất - tiêu dùng. Đặc biệt, trong lĩnh vực nông nghiệp, nông dân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn và kỹ thuật mới. Bên cạnh đó, việc thống kê, giám sát phát thải mê-tan ở quy mô quốc gia vẫn còn thiếu hệ thống dữ liệu đồng bộ.

Tuy nhiên, cơ hội đang mở ra khi Việt Nam nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế, trong khuôn khổ “Cam kết Toàn cầu về khí mê-tan” (Global Methane Pledge) mà nước ta tham gia cùng hơn 150 quốc gia.

Các tổ chức quốc tế, như Ngân hàng Thế giới, FAO, UNDP, đang phối hợp hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và chuyển giao công nghệ cho Việt Nam trong lĩnh vực nông nghiệp, năng lượng và quản lý chất thải.

Giảm phát thải mê-tan không chỉ là nhiệm vụ ứng phó biến đổi khí hậu, mà còn tạo động lực cho nền kinh tế xanh và phát triển bền vững.

Việc thu hồi, tái sử dụng khí mê-tan để sản xuất điện hoặc nhiên liệu sinh học giúp giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, mở ra hướng đi mới cho kinh tế tuần hoàn.

Phương Thu