Xây dựng “lá chắn” bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng

Ngày 18/11, tại Hà Nội, Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức khóa tập huấn cung cấp thông tin cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên các cơ quan báo chí về hiện trạng vấn đề bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng và các xu hướng công nghệ để bảo vệ, hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng.

Trẻ dễ bị thao túng tâm lý và dụ dỗ trực tuyến

Phát biểu khai mạc khóa tập huấn, bà Mai Hương Giang - Phó Cục trưởng Cục Báo chí cho biết, trong bối cảnh thông tin trên không gian mạng ngày càng tác động mọi mặt tới đời sống xã hội, bên cạnh cơ hội học tập, sáng tạo và kết nối, thế hệ trẻ, đặc biệt là trẻ em đang phải đối mặt với nhiều rủi ro như bị bắt nạt trực tuyến, xâm hại, lừa đảo, tiếp cận nội dung độc hại… Những nguy cơ này ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý, sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ.

Bà Mai Hương Giang, Phó Cục trưởng Cục Báo chí phát biểu khai mạc khóa tập huấn

Các số liệu trong một số năm gần đây cho thấy tình hình đáng lo ngại về ảnh hưởng tiêu cực của môi trường mạng đối với trẻ em. Theo các nghiên cứu của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trước đây, trong số trẻ em từ 12-17 tuổi sử dụng internet, có tới 87% online hằng ngày nhưng chỉ có 36% các em biết cách bảo đảm an toàn thông tin trên mạng.

Số liệu từ Trung tâm quốc gia về trẻ em mất tích và bị bóc lột (NCMEC) cho thấy, năm 2023 có khoảng hơn 500 nghìn báo cáo liên quan đến hình ảnh/video xâm hại tình dục trẻ em trên mạng liên quan tới Việt Nam - con số này đặt nước ta vào nhóm bị ảnh hưởng mạnh trong khu vực.

Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), có tới 66% số trẻ em Việt Nam trả lời không biết các đường dây trợ giúp khi bị bắt nạt qua mạng và nhóm tuổi 10-14 là đối tượng bị bắt nạt trực tuyến rất nhiều.

Câu lạc bộ Bảo vệ trẻ em Việt Nam trên không gian mạng đưa ra con số có 40% trẻ em cảm thấy không an toàn, hơn 70% từng có trải nghiệm không mong muốn khi sử dụng internet; có 1% (xấp xỉ hơn 94.000) số người dùng internet độ tuổi 12 - 17 ở Việt Nam là nạn nhân của bóc lột và xâm hại tình dục qua mạng…

Thống kê của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, hơn 77% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam truy cập internet hàng ngày.

Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, lực lượng chức năng đã ghi nhận hàng chục vụ lừa đảo, dụ dỗ, thao túng tâm lý và bắt cóc trực tuyến liên quan đến trẻ em và sinh viên. Nhiều nạn nhân bị ép buộc cắt đứt liên lạc với gia đình, bị điều khiển từ xa, nhằm mục đích tống tiền hoặc buôn người.

“Các số liệu trong một số năm gần đây đã cho thấy tình hình đáng lo ngại về ảnh hưởng tiêu cực của môi trường mạng đối với trẻ em”, Phó Cục trưởng Cục Báo chí Mai Hương Giang chia sẻ.

Dạy trẻ cách cư xử văn minh và lên tiếng khi bị hại

Ngày 1/6/2021, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 830/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021 ‑ 2025”.

Quang cảnh buổi tập huấn

Chương trình có mục tiêu bảo vệ thông tin bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em khi tiếp cận thông tin, tham gia các hoạt động trên môi trường mạng; ngăn chặn, xử lý các hành vi lợi dụng môi trường mạng thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm đối với trẻ em dưới mọi hình thức theo quy định của pháp luật; đồng thời, trang bị kiến thức, kỹ năng số cho trẻ em theo từng độ tuổi để biết tự bảo vệ mình và biết cách tương tác an toàn trên môi trường mạng.

Từ năm 2021 đến nay, đã có rất nhiều hoạt động, chiến dịch về chống tội phạm mạng, bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương, trong đó có trẻ em. Gần đây nhất, Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) được mở ký tại Việt Nam ngày 25 - 26/10/2025 thể hiện nỗ lực toàn cầu trong phòng, chống tội phạm mạng, trong đó có bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương.

Việc Việt Nam tích cực hợp tác kỹ thuật và pháp lý để truy vết, xử lý các hành vi tiêu cực trên không gian mạng cho thấy cam kết trong việc tham gia, đóng góp tích cực vào Công ước này.

Phó Cục trưởng Cục Báo chí Mai Hương Giang đánh giá, các chiến dịch “Không một mình”, “Chậm mà chắc” và nhiều chiến dịch khác đã mang lại hiệu quả tuyên truyền rộng rãi, nâng cao nhận thức cho học sinh, sinh viên, phụ huynh, nhà trường và cộng đồng.

Trong đó chiến dịch “Không một mình” được báo chí lan tỏa rất mạnh mẽ, đã truyền đi thông điệp: Trẻ em không đơn độc trên không gian mạng mà luôn có sự đồng hành, hỗ trợ của gia đình, nhà trường, xã hội, mỗi đứa trẻ đều có quyền được an toàn, được bảo vệ và lắng nghe, cả trong đời thực lẫn trên không gian mạng.

“Bảo vệ trẻ em trước những tác động tiêu cực của không gian mạng là trách nhiệm chung của toàn xã hội, trong đó có vai trò rất quan trọng của báo chí, truyền thông”, bà Mai Hương Giang nhấn mạnh.

Chia sẻ quan điểm từ đơn vị tiếp nhận phản ánh và trực tiếp tư vấn, hỗ trợ trẻ em, bà Lê Thị Mai Quyên, Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em (Tổng đài 111), Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế nhấn mạnh, báo chí chính là cầu nối quan trọng trong thực thi và lan tỏa các quy định về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

“Vai trò của truyền thông và báo chí không chỉ là đưa tin mà còn giáo dục kỹ năng số, giúp trẻ em có thêm kỹ năng ứng phó và hiểu được quyền của mình trên môi trường mạng; nâng cao nhận thức xã hội về trách nhiệm bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trẻ em trong thời đại số. Báo chí truyền thông còn có vai trò phản biện chính sách, lan tỏa mô hình tốt; đồng thời đưa tiếng nói của trẻ em vào truyền thông an toàn”, bà Lê Thị Mai Quyên nhấn mạnh.

Nhận diện rủi ro công nghệ và tăng cường bảo vệ trẻ em trong kỷ nguyên số, bà Đinh Thị Như Hoa, Trung tâm 2, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cảnh báo về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với trẻ em, đặc biệt trong việc tiếp cận những thông tin không phù hợp.

"AI tổng hợp dữ liệu từ Internet, bao gồm cả các nội dung sai lệch hoặc không phù hợp với trẻ em như thông tin người lớn, bạo lực. Không có bộ lọc theo độ tuổi nên trẻ dễ tiếp xúc với các nội dung không mong muốn, ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức và sự phát triển", bà Hoa nhấn mạnh.

Để tạo cho trẻ có thói quen trực tuyến lành mạnh, bà Hoa nhấn mạnh về việc thận trọng kết bạn trên không gian mạng, sử dụng một số công cụ hỗ trợ có sẵn, cư xử văn minh tử tế trên môi trường mạng, không phát tán nội dung xấu và dũng cảm lên tiếng khi gặp lừa đảo hoặc bị lạm dụng…

Ánh Dương