Cần có biện pháp bảo vệ trẻ em trước hoạt động livestream bán hàng

Nền tảng TMĐT phải kiểm soát, phân loại nội dung livestream theo độ tuổi

Quan tâm tới đối tượng trẻ em trong hoạt động livestream, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cho biết, việc tiếp cận các livestream hiện nay đều quá dễ dàng với tất cả các lứa tuổi. Thậm chí, nhiều trẻ còn sử dụng thành thạo, tham gia tương tác tích cực trên các livestream và có phát sinh các giao dịch mua hàng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải điều hành Phiên thảo luận

Tuy nhiên, trong dự thảo luật chưa có quy định riêng để bảo vệ nhóm đối tượng này khi tham gia các livestream bán hàng. Vì vậy, để bảo vệ nhóm đối tượng là trẻ em, trẻ vị thành niên trước những livestream có nội dung không phù hợp, giới thiệu các sản phẩm không đúng lứa tuổi, thậm chí độc hại đối với trẻ em, nữ đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định nền tảng thương mại điện tử phải kiểm soát, phân loại nội dung livestream theo độ tuổi, hiển thị cảnh báo khi nội dung có yếu tố nhạy cảm, nguy hiểm hoặc không phù hợp với trẻ em.

Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn giải trình một số vấn đề đại biểu quan tâm

“Bên cạnh đó, yêu cầu người livestream và người bán lựa chọn chế độ phân loại độ tuổi có thể tiếp cận đối với các phiên livestream bán với các sản phẩm không phù hợp với từng độ tuổi. Đồng thời, khi phát hiện các livestream có nội dung không phù hợp với thuần phong mỹ tục, văn hóa, quy định pháp luật, gây hại cho trẻ em, cần có cơ chế báo cáo, phối hợp giữa nền tảng và cơ quan quản lý để gỡ bỏ nhanh đối với nội dung livestream đó", nữ đại biểu nói.

Cho ý kiến thêm về trách nhiệm của chủ quản nền tảng TMĐT trong hoạt động livestream bán hàng, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho biết, Khoản 6 Điều 21 của dự thảo yêu cầu các nền tảng TMĐT phải lưu trữ toàn bộ dữ liệu hình ảnh, âm thanh của hoạt động livestream bán hàng trong thời gian ít nhất 1 năm kể từ thời điểm bắt đầu truyền phát.

Tuy nhiên, bà đề nghị nên cân nhắc. Bởi vì, các video livestream thường có dung lượng rất lớn, thực tế có những phiên live bán hàng có thời gian lên tới vài ngày.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng)

“Việc yêu cầu lưu trữ hình ảnh, âm thanh của tất cả các phiên livestream trong thời gian ít nhất một năm sẽ kéo theo chi phí rất lớn đối với doanh nghiệp kinh doanh nền tảng thương mại điện tử.

Yêu cầu này vượt xa khả năng của nhiều doanh nghiệp trong nước, nhất là doanh nghiệp nhỏ, các doanh nghiệp start-up trong lĩnh vực công nghệ thông tin, tạo nên thách thức cạnh trạnh giữa các nền tảng thương mại điện tử của Việt Nam với các nền tảng thương mại điện tử quốc tế xuyên biên giới có nguồn lực vượt trội”, bà Nga nói.

Giải pháp được đại biểu này đề xuất là: Quy định cho phép lưu trữ có chọn lọc theo loại hàng hóa bán tại các phiên livestream, mức độ rủi ro về khiếu nại của người mua sau phiên livestream; không áp dụng yêu cầu lưu trữ tràn lan và cào bằng đối với tất cả các phiên livestream, các loại hàng hóa.

Ngoài ra, có thể cho phép chủ quản nền tảng thương mại điện tử sử dụng bản ghi tóm tắt để lưu trữ thay vì lưu giữ toàn bộ video và bổ sung quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình lưu trữ.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Trần Quang Phương và các đại biểu Quốc hội tham dự thảo luận

Hoàn thiện cơ chế bảo vệ người tiêu dùng

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) nêu ý kiến, một trong những vấn đề được dư luận tâm tư, lo lắng là việc người livestream bán hàng qua phiên livestream (đặc biệt là người nổi tiếng) với doanh thu lớn nhưng quảng cáo sai sự thật, bán hàng giả/hàng kém chất lượng, hoặc né trách nhiệm sau khi người tiêu dùng phản ánh.

Trong dự thảo Luật, các Điều, Khoản từ Điều 20 đến Điều 22 đã xác định tương đối đầy đủ trách nhiệm của 3 chủ thể chính trong hoạt động livestream bán hàng gồm: Người bán, người livestream và nền tảng.

Tuy nhiên, khi đối chiếu với một số tình huống trong thực tế gần đây, các vụ việc người nổi tiếng livestream bán hàng kém chất lượng, "thổi phồng" công dụng thực phẩm chức năng, hoặc trường hợp dùng kỹ thuật “seeding ảo” để thao túng niềm tin người mua - thì vẫn còn một số khoảng trống cần được làm rõ để tăng tính khả thi.

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh phát biểu

Theo đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy, thứ nhất, nghĩa vụ “không cung cấp thông tin gian dối” của người livestream (khoản 3 Điều 22) mang tính nguyên tắc, nhưng dự thảo luật chưa làm rõ cơ chế kiểm soát trước khi phát sóng đối với các mặt hàng có nguy cơ tác động đến sức khỏe cộng đồng.

Thứ hai, quy định lưu trữ dữ liệu livestream tối thiểu 1 năm (khoản 5 Điều 20) có thể chưa đủ bảo đảm khi xảy ra tranh chấp hoặc xử lý vi phạm kéo dài. Ngoài ra, dự thảo chưa nói rõ quyền tiếp cận bản ghi livestream của người tiêu dùng khi có tranh chấp; chưa quy định rõ trách nhiệm cung cấp bản ghi theo yêu cầu của cơ quan quản lý.

Thứ ba, trường hợp người livestream đưa ra thông tin vượt quá nội dung quảng cáo đã được xác nhận thì vẫn chưa có cơ chế xử lý riêng, nhất là trách nhiệm liên đới với người bán.

Thứ tư, nền tảng hiện chỉ bị ràng buộc về nghĩa vụ gỡ bỏ nội dung vi phạm, chưa có quy định liên quan đến kiểm soát thuật toán đề xuất/ưu tiên hiển thị livestream - trong khi đây là một yếu tố bị cho là góp phần tạo hiệu ứng lôi kéo mua hàng theo “đám đông ảo”.

Quan tâm tới việc bảo vệ người tiêu dùng, đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn ĐBQH Vĩnh Long) cho biết, tại Khoản 3 Điều 20 dự thảo luật quy định trách nhiệm của người bán trên nền tảng TMĐT trung gian, mạng xã hội. Theo đó, hoạt động thương mại điện tử là không cần cung cấp thông tin có tính chất riêng biệt được thể hiện trên nhãn hàng hóa về ngày, tháng, năm sản xuất; thời hạn sử dụng; số lô sản xuất; số khung, số máy.

Đại biểu đánh giá: "Quy định này chưa phù hợp, chưa bảo vệ được lợi ích chính đáng của người tiêu dùng, vì đây là căn cứ để người tiêu dùng phân biệt hàng thật, hàng giả, hàng an toàn, hàng kém chất lượng, đặc biệt là đối với thực phẩm, mỹ phẩm và dược phẩm".

ĐBQH Trần Quốc Tuấn (Vĩnh Long)

Ông nêu dẫn chứng, thực tế thời gian qua, báo chí và các cơ quan chức năng đã phản ánh, xử lý hàng loạt vụ việc, nhiều mỹ phẩm nhập lậu được quảng cáo là hàng xách tay Châu Âu nhưng không có thông tin xuất xứ hay hạn sử dụng rõ ràng. Một số vụ việc bán thực phẩm chức năng hết hạn nhưng vẫn được hiển thị trên sàn thương mại điện tử với hình ảnh mới khiến người tiêu dùng nhầm lẫn.

Nhiều vụ việc đã bị cơ quan chức năng xử phạt và tiêu hủy các sản phẩm vi phạm mất an toàn cho người sử dụng. Những vụ việc đó cho thấy thiếu thông tin xuất xứ và hạn sử dụng sẽ là kẽ hở khiến người tiêu dùng bị thiệt hại, doanh nghiệp chân chính mất niềm tin và nhà nước thất thu thuế.

“Do đó, tại Khoản 3 Điều 20 của dự thảo luật tôi đề nghị lược bỏ toàn bộ nội dung quy định không cần cung cấp thông tin có tính chất riêng biệt được thể hiện trên nhãn hàng hóa về ngày, tháng, năm sản xuất; thời hạn sử dụng; số lô sản xuất, số khung, số máy. Việc lược bỏ nội dung này chính là cách thiết thực nhất để củng cố niềm tin xã hội vào TMĐT - nền tảng quan trọng của kinh tế số Việt Nam”, đại biểu nhấn mạnh.

Thái Sơn