Xây dựng múa rối trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng

Trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội 2025, Lễ hội Múa rối Hà Nội mở rộng 2025 diễn ra tối 15/11 tại sân khấu trước đền Ngọc Sơn (đường Đinh Tiên Hoàng, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội). Sự kiện do UBND TP Hà Nội chỉ đạo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp cùng Nhà hát Múa rối Thăng Long và các đơn vị liên quan tổ chức.

Đồng chí Bạch Liên Hương - Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tặng hoa các đơn vị tham gia Lễ hội múa rối Hà Nội mở rộng năm 2025

Không chỉ là một điểm nhấn trong Festival Thăng Long - Hà Nội, Lễ hội Múa rối còn được kỳ vọng trở thành “thương hiệu” văn hóa riêng của Thủ đô, gắn di sản với đời sống đương đại.

Bề dày của nghệ thuật truyền thống

Lễ hội Múa rối Hà Nội mở rộng 2025 có sự tham gia của hệ thống phường rối tiêu biểu cùng các nhà hát, đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp trong và ngoài Thủ đô.

Các tiết mục trình diễn tại Lễ hội

Về lực lượng rối, bên cạnh Nhà hát Múa rối Thăng Long - đơn vị chủ lực của Hà Nội, lễ hội còn có sự tham gia Nhà hát Múa rối Trung ương, Nhà hát Múa rối Hải Phòng, Đoàn Rối Sen Việt cùng các phường rối truyền thống như Tế Tiêu, Đào Thục… với đầy đủ các loại hình: Rối nước, rối que, rối dây, rối nộm, rối mặt nạ, rối ngang…

Mỗi phường rối mang đến những tích trò, kỹ thuật và phong cách riêng, phản ánh bề dày lịch sử của nghệ thuật rối vùng châu thổ Bắc Bộ.

Song song với đó là sự tham gia của các xã, phường với những tiết mục di sản văn hóa phi vật thể như: Hát Chèo Tàu, Hát múa Ải lao, Hát múa cửa Đình, múa Con đĩ đánh bồng; múa Bài bông, múa Giảo long, múa Cồng chiêng, Đèn lồng… và các nhóm biểu diễn lễ hội đường phố gồm: Xiếc, carnaval, thiếu nhi, người mẫu, CLB Sao Tuổi Thơ, trống hội, rồng - lân, cờ, xe đạp hoa… tạo nên một không gian trình diễn rực rỡ sắc màu, đưa múa rối hòa vào nhịp sôi động của phố đi bộ hồ Gươm.

Sự kết hợp giữa Nhà hát chuyên nghiệp - phường rối - nghệ thuật dân gian và trình diễn đường phố giúp Lễ hội Múa rối Hà Nội mở rộng 2025 không chỉ là một đêm diễn đơn lẻ, mà là một “bức tranh tổng hòa” về trình diễn di sản của Thủ đô.

Nhiều năm nay, các chuyên gia và nhà quản lý văn hóa đều ghi nhận nghệ thuật rối truyền thống, đặc biệt là rối nước, đang đối mặt với không ít thách thức.

Số lượng phường rối còn hoạt động thường xuyên không nhiều; nghệ nhân cao tuổi, lớp trẻ nối nghề còn mỏng; không gian biểu diễn làng - xã thu hẹp; trong khi nhu cầu phải thích ứng với khán giả hiện đại ngày càng lớn.

Trong bối cảnh đó, việc quy tụ các phường rối và đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp tại một lễ hội quy mô cấp thành phố mang ý nghĩa vượt lên trên một chương trình biểu diễn thông thường.

Mỗi phường rối tham gia được xác định là một “chủ thể di sản”, giữ vai trò bảo lưu tích trò, kỹ thuật điều khiển rối và mạch nguồn dân gian; còn mỗi nhà hát, đoàn chuyên nghiệp là lực lượng “chuyển tải di sản”, chuyên nghiệp hóa dàn dựng, mở rộng đường ra cho rối thông qua du lịch, giáo dục, công nghiệp văn hóa, truyền thông…

Lễ hội vì thế được thiết kế theo tinh thần “mỗi phường, mỗi đoàn đều có đất diễn và tiếng nói riêng” để khán giả, đặc biệt là công chúng trẻ, có thể cảm nhận rõ sự đa dạng, phong phú của nghệ thuật rối, đồng thời thấy được đóng góp cụ thể của từng phường rối, từng đơn vị nghệ thuật trong chuỗi bảo tồn - phát triển chung của Hà Nội.

Bản sắc riêng của thành phố sáng tạo

Tại các hội thảo chuyên đề về “Bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa rối trong đời sống đương đại”, lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã nhấn mạnh: Muốn múa rối tiếp tục sống trong bối cảnh mới, cần nhìn nhận rối không chỉ như một loại hình dân gian, mà là một ngành nghệ thuật có khả năng tham gia vào công nghiệp văn hóa và du lịch của Thủ đô.

Điều này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa phường rối, nghệ nhân và các đơn vị chuyên nghiệp, đồng thời mở rộng không gian trình diễn ra khỏi sân đình, nhà hát truyền thống để tiếp cận trực tiếp với công chúng đô thị.

Lễ hội Múa rối Hà Nội mở rộng 2025 được xem là bước triển khai cụ thể của định hướng đó: Đưa rối ra với không gian mở hồ Gươm, kết nối với du khách trong và ngoài nước, ứng dụng các hình thức trình diễn đường phố, carnival, ánh sáng… nhưng vẫn giữ “hồn cốt” dân gian.

Qua đó, Hà Nội mong muốn xây dựng múa rối trở thành một sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng, góp phần tạo nên bản sắc riêng của “Thành phố Vì hòa bình - Thành phố Sáng tạo”.

Trong Lễ hội Múa rối Hà Nội mở rộng 2025, Nhà hát Múa rối Thăng Long được giao vai trò đơn vị chủ trì xây dựng kịch bản, tổ chức hợp luyện, tổng duyệt, điều phối lực lượng nghệ sĩ, nghệ nhân và phối hợp với các phường rối, đoàn nghệ thuật bạn.

Từ kinh nghiệm nhiều năm biểu diễn phục vụ du lịch trong nước, quốc tế và tham gia các liên hoan múa rối trên thế giới, Nhà hát Múa rối Thăng Long giữ vai trò “đầu mối kết nối” giữa di sản làng - phường và sân khấu chuyên nghiệp, giữa giá trị truyền thống và ngôn ngữ trình diễn hiện đại.

Không chỉ tham gia với tư cách đơn vị biểu diễn, Nhà hát còn là hạt nhân tổ chức, từ thiết kế đường dây nghệ thuật, bố trí đội hình diễu hành, phối hợp âm nhạc, ánh sáng, trang trí, cho đến công tác truyền thông, đón tiếp các đoàn.

Việc một nhà hát chuyên nghiệp của Thủ đô đứng ra chủ trì Lễ hội Múa rối, với sự chung tay của các đơn vị bạn, các phường rối là minh chứng rõ ràng cho mô hình “đồng hành cùng di sản” mà Hà Nội đang theo đuổi.

Với quy mô quy tụ nhiều lực lượng, mục tiêu rõ ràng và cách làm mới mẻ, Lễ hội Múa rối Hà Nội mở rộng 2025 mang đến cho công chúng Thủ đô và du khách một không gian trải nghiệm giàu cảm xúc, nơi những con rối dân gian bước ra giữa lòng phố cổ, kể lại câu chuyện cũ bằng ngôn ngữ của hôm nay để di sản không chỉ được gìn giữ, mà còn tiếp tục sống, lan tỏa và bừng sáng trong đời sống đương đại.

Hương Thu