Đọc Dương Tường người ta phải đọc bằng …tủy sống

(TTTĐ) - “Đọc bản dịch của Dương Tường, có thể nói, người đọc được cảm bằng tủy sống chứ không phải bằng cái đầu. Và vì thế, người đọc phải có nỗ lực riêng để có thể cảm được hết những gì người viết muốn nói”.

Dịch giả Dương Tường ký tặng sách cho độc giả mến mộ.

Nhận định của dịch giả trẻ Lý An – người đã cùng với dịch giả Dương Tưởng bỏ nhiều công sức chỉnh sửa bản dịch Lolita cho lần tái bản mới nhất của Nhã Nam vừa ra mắt tại Hà Nội – dù khá “gây sốc” với nhiều người nhưng lại nhận được sự tán thành của nhiều độc giả tại buổi ra mắt bản dịch Lolita mới của Dương Tường.

“Bản dịch Lolita của Dương Tướng chính là một kho báu về dịch thuật”

Phát hiện đầu tiên của dịch giả Lý An về phong cách dịch của Dương Tưởng trong Lolita nhận được sự đồng tình của nhiều độc giả tại buổi ra mắt sách là một lối lịch “đạt tới sự tự do và khoái hoạt”.

“Người dịch phải đạt đến một sự tự do, khoái hoạt đến nhường nào thì bản dịch mới có thể mang đến cho người đọc những khoái cảm với ngôn ngữ đến như thế” – dịch giả Lý An chia sẻ. chị khẳng định, Dương Tường có độ chủ động vào tiếng Việt rất lớn. Có chỗ ông thoát ra khỏi ngôn ngữ khi dịch.

Dịch giả Đinh Bá Anh cũng lập tức ủng hộ quan điểm này của Lý An. Anh còn “nâng cấp” quan điểm này khi khẳng định: “Bản dịch Lolita của Dương Tướng chính là một kho báu về dịch thuật nhờ sự tự do khoái hoạt trong cách dịch của Dương Tường”.

Dịch giả Đinh Bá Anh cho biết, anh bắt đầu đọc Lolita lần đầu tiên vào năm 1999 qua bản dịch tiếng Đức, nhưng anh chỉ đọc hết phần 1 và đã bỏ phần 2. Nhưng năm 2012 được đọc bản dịch tiếng Việt của Dương Tường thì anh lập tức say mê ngay.

“Dịch Lolita không thể tránh được hững chỗ sai. Ngay cả trong bản dịch tiếng Đức tôi khẳng định là nếu nghiên cứu tỉ mỉ thì có thể thấy hàng đống lỗi dịch” – Dịch giả Đinh Bá Anh “đáp trả” những luận điệu “kết tội” bản dịch Lolita của Dương Tường trước đây có nhiều lỗi.

Tiếp tục bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với “một tài năng, một tấm lòng” Dương Tường, dịch giả Đinh Bá Anh khẳng định, cái khó nhất trong dịch một tác phẩm văn học là việc đặt khuôn thì Dương Tường đã làm rất tốt việc đó. “Phải là đôi bàn tay của một người thợ lão luyện mới có thể đặt khuôn được như Dương Tường đã đặt được trong bản dịch Lolita của mình. Phải là một người có cảm nhận cực kì nhạy bén, tinh tế mới có thể làm được điều đó. Tôi đã rất hạnh phúc, hào hứng khi càng đi sâu hơn vào tác phẩm này qua bản dịch của Dương Tường” – dịch giả Đinh Bá Anh chia sẻ.

Ủng hộ Đinh Bá Anh trong cách nhìn nhận các “lỗi” trong bản dịch Lolita của Dương Tường trước đây, nhà nghiên cứu, dịch giả Đào Tuấn Ảnh đến từ Viện Văn học khẳng định “đó không phải là lỗi dịch thuật”. Bà nói: “Đọc bản dịch của Dương Tường thì có thể thấy rằng Dương Tường đã rất hiểu Nabokov. Theo tôi đó không phải là những lỗi dịch thuật mà chỉ là chưa đạt tới cái đích của giới trẻ”.

Dịch giá Lý An cũng cùng chung nhận định về vấn đề này khi nói: “Bản dịch của Dương Tường đã rất đẹp rồi, tôi chỉ vuốt lại chỗ này chỗ khác cho nó hoàn chỉnh hơn. Và ngay cả khi sửa một cái có thể gọi là lỗi thì tôi cũng sửa theo phong cách của Dương Tường, tôi bắt chước văn phong, cách dịch của ông”.

Không chỉ là khoa học mà còn là nghệ thuật

Đặc biêt, dịch giả trẻ Lý An tiếp tục với một nhận xét rất dễ “gây sốc”: “Đọc bản dịch của Dương Tường, có thể nói, người đọc được cảm bằng tủy sống chứ không phải bằng cái đầu. Và vì thế, người đọc phải có nỗ lực riêng để có thể cảm được hết những gì người viết muốn nói”. Là người hiệu chỉnh lại bản dịch của Dương Tường, nhưng chị lại khẳng định, chị đã học được nhiều điều từ lối dịch của ông, và có thể cách dịch của ông sẽ làm thay đổi cách dịch của chị cũng như thế hệ những người dịch trẻ trong tương lai.
Ngạc nhiên là nhận xét có vẻ cá nhân và cảm tính này lại nhận được sự đồng tình của các độc giả trong khán phòng.

Dịch giả Đinh Bá Anh chia sẻ quan điểm này bằng một lập luận khác. Anh khẳng định, dịch thuật không phải chỉ là một khoa học mà nó còn là một nghệ thuật, và vì vậy, tính nghệ sĩ là rất quan trọng (chứ không phải là sự bắt chước máy móc, dập khuông). Nhất là dịch Nabokov thì càng cần đòi hỏi tính nghệ sĩ trong dịch thuật.

Dịch giả Đào Tuấn Ảnh cũng tiếp tục chia sẻ quan điểm này. Bà khẳng định, “Phải là bậc thầy về ngôn ngữ tiếng Việt mới có thể đạt được sự tự do, khoái hoạt trong dịch thuật như Dương Tường. Trong dịch thuật, điều quan trọng nhất là bản dịch có thể làm toát lên được hồn cốt của tác phẩm và Dương Tường đã làm được điều ấy”.

Dịch giả Đào Tuấn Ảnh còn nói lời sau cuối khiến không ít độc giả trong khán phòng buổi ra mắt sách phải xúc động: “Nếu biết bác Dương Tường đã làm việc như thế nào thì tôi tin là không một ai dám thốt ra một lời khiếm nhã nào với con người đáng kính này”.

Hoàng Hương