Hà Nội kiến tạo không gian sống an lành cho người dân

​Cuộc cách mạng về công nghệ xử lý rác

Thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho thấy, hiện nay, mỗi ngày trên địa bàn thành phố Hà Nội phát sinh hơn 7.600 tấn rác thải sinh hoạt; chỉ cần một khâu trong chuỗi thu gom - vận chuyển - xử lý bị ách tắc, hệ quả lập tức hiện hữu trên từng tuyến phố, khu dân cư, làm suy giảm chất lượng sống của người dân.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, áp lực rác thải sinh hoạt ở thành phố Hà Nội không đơn thuần bắt nguồn từ khối lượng phát sinh lớn, mà còn do mô hình xử lý chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa. Việc phụ thuộc kéo dài vào chôn lấp khiến các khu xử lý rác nhanh chóng quá tải, phát sinh nguy cơ ô nhiễm thứ cấp và tiềm ẩn bất ổn xã hội.

Bên cạnh đó, phân loại rác tại nguồn triển khai chưa đồng bộ; công tác duy trì vệ sinh môi trường ở một số địa bàn còn thiếu ổn định; kỷ luật trong thu gom, vận chuyển có lúc, có nơi chưa nghiêm. Tất cả tạo thành “nút thắt” kéo dài, khiến bài toán rác thải luôn ở tình trạng căng thẳng.

Trong bối cảnh đó, việc thành phố ban hành Kế hoạch số 372/KH-UBND ngày 26/12 triển khai các giải pháp khắc phục điểm nghẽn về môi trường, trong đó xác định rõ xử lý rác thải sinh hoạt là nhiệm vụ trọng tâm, cho thấy sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy chỉ đạo.

Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Văn Quý cho biết, một trong những giải pháp mang tính đột phá là tái cấu trúc hệ thống xử lý rác, từng bước giảm phụ thuộc vào chôn lấp, chuyển mạnh sang công nghệ đốt rác phát điện và tái chế. “Đây là hướng đi tất yếu đối với một đô thị đặc biệt. Bởi, nếu tiếp tục xử lý rác theo phương thức cũ, Hà Nội sẽ sớm rơi vào thế bế tắc. Đầu tư các nhà máy xử lý rác hiện đại không chỉ giải quyết bài toán môi trường mà còn là yêu cầu phát triển bền vững lâu dài”, ông Nguyễn Văn Quý nhấn mạnh.

Để đáp ứng nhiệm vụ này, thành phố đã có chỉ đạo nâng công suất Nhà máy Điện rác Sóc Sơn, mở rộng Nhà máy Xử lý rác Xuân Sơn và triển khai các dự án đốt rác phát điện theo hình thức PPP tại Nam Sơn. Đây được coi là bước tháo gỡ “nút thắt” căn bản nhất, bởi chỉ khi khâu xử lý cuối cùng được bảo đảm ổn định, toàn bộ hệ thống thu gom - vận chuyển rác thải sinh hoạt mới vận hành thông suốt.

​Không dừng lại ở đó, dự án Nhà máy điện rác Seraphin tại Sơn Tây và các dự án tại Chương Mỹ, Phú Xuyên đang được đẩy nhanh tiến độ để sớm về đích. Mục tiêu của Hà Nội là đến năm 2030, tỷ lệ chôn lấp rác thải giảm xuống dưới 5%. Đây là con số mơ ước của nhiều đô thị đang phát triển, khẳng định Hà Nội đang tiệm cận với tiêu chuẩn của các thành phố tiên tiến trên thế giới về quản lý chất thải. Rác thải giờ đây không phải là thứ bỏ đi, mà là tài nguyên để thắp sáng Thủ đô.

Công nhân Công ty TNHH Môi trường Đô thị Hà Nội dọn vệ sinh môi trường

​Nếu rác thải là vấn đề trên cạn, thì xử lý nước thải đô thị và hồi sinh các dòng sông nội đô (sông Tô Lịch, sông Lừ, sông Sét, sông Nhuệ...) là "cuộc chiến" cam go dưới nước. Điểm nghẽn về hạ tầng thu gom nước thải đang được tháo gỡ mạnh mẽ bằng dự án trọng điểm: Hệ thống xử lý nước thải Yên Xá.

Đây là một trong những dự án quy mô lớn nhất từ trước đến nay với công suất 270.000 m3/ngày đêm. Hệ thống cống ngầm khổng lồ đang được lắp đặt sâu dưới lòng đất, chạy dọc các con sông để thu gom toàn bộ nước thải sinh hoạt về nhà máy xử lý, thay vì xả trực tiếp ra sông như trước đây.

​Khi dự án này vận hành toàn bộ các gói thầu, nước thải sẽ được lọc sạch trước khi trả về môi trường. Các dòng sông "chết" sẽ dần hồi sinh, dòng nước đen ngòm sẽ được thay thế bằng màu xanh của sự sống.

Song song với đó, các dự án cải tạo cảnh quan, kè bờ, làm đường dạo bộ ven sông Tô Lịch đang biến nơi đây thành không gian công cộng, xóa bỏ định kiến về những dòng sông ô nhiễm trong tâm trí người dân.

​"Cuộc chiến" giành lại bầu không khí trong lành

​Để tháo gỡ điểm nghẽn về ô nhiễm không khí, Hà Nội đã triển khai đa dạng các giải pháp, từ kiểm soát nguồn thải đến phát triển giao thông xanh.

​Thành phố đang thực hiện quyết liệt lộ trình di dời các cơ sở sản xuất công nghiệp gây ô nhiễm, các bệnh viện, trường đại học ra khỏi khu vực nội đô lịch sử. Quỹ đất sau khi di dời được ưu tiên dành cho không gian xanh, công viên và công trình công cộng, giúp giảm mật độ xây dựng và tăng "lá phổi" cho thành phố.

​Đặc biệt, mạng lưới giao thông công cộng đang có sự chuyển dịch ngoạn mục sang năng lượng sạch. Hàng loạt tuyến xe buýt điện VinBus, taxi điện và sự mở rộng của các tuyến đường sắt đô thị (Cát Linh - Hà Đông, Nhổn - Ga Hà Nội) đang khuyến khích người dân từ bỏ phương tiện cá nhân.

​Công tác kiểm soát bụi từ các công trình xây dựng, phương tiện vận tải vật liệu cũng được siết chặt bằng hệ thống giám sát tự động và các chế tài xử phạt nghiêm minh. Các trạm quan trắc không khí được lắp đặt rộng khắp, cung cấp chỉ số AQI thời gian thực để người dân theo dõi và chính quyền kịp thời ứng phó.

Công nhân vệ sinh môi trường thu gom rác thải ở Hà Nội

​Mọi giải pháp công nghệ hay hạ tầng sẽ không thể thành công nếu thiếu đi mảnh ghép quan trọng nhất: Ý thức người dân. Điểm nghẽn về nhận thức đang được tháo gỡ bằng chương trình Phân loại rác tại nguồn được triển khai đồng bộ trên toàn thành phố.

Không còn là phong trào hô hào, việc phân loại rác đã được luật hóa và đi vào nếp sống của từng hộ gia đình. Tại các phường như Ba Đình, Hoàn Kiếm, Long Biên... hình ảnh người dân xách hai túi rác (hữu cơ và tái chế) ra điểm tập kết đúng giờ đã trở nên quen thuộc.

​Sự vào cuộc của các tổ chức đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên trong việc hướng dẫn người dân ủ rác hữu cơ thành phân bón, thu gom rác tái chế đổi quà... đã tạo nên một làn sóng văn hóa sống xanh lan tỏa mạnh mẽ.

Để tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn, Hà Nội không chỉ dùng giải pháp kỹ thuật mà còn dùng giải pháp thể chế. Luật Thủ đô (sửa đổi) đã trao cho Hà Nội những cơ chế đặc thù vượt trội trong quản lý môi trường.

​Thành phố được quyền ban hành các quy chuẩn môi trường cao hơn mức bình quân cả nước; được quyền áp dụng các mức phạt nặng hơn đối với hành vi xâm hại môi trường và được chủ động kêu gọi xã hội hóa đầu tư vào lĩnh vực xử lý rác thải, nước thải.

​Cơ chế thông thoáng đã "trải thảm đỏ" đón các nhà đầu tư có công nghệ hiện đại, tiềm lực tài chính mạnh tham gia vào mặt trận bảo vệ môi trường, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước.

​Tháo gỡ điểm nghẽn môi trường không phải là câu chuyện một sớm một chiều, nhưng với những gì đang diễn ra, người dân Thủ đô hoàn toàn có quyền lạc quan.

​Hà Nội đang chọn cách đi khó nhưng bền vững: Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng nóng. Những ống khói nhà máy điện rác không khói bụi, những dòng sông đang dần trong xanh trở lại, và những chuyến xe buýt điện êm ru trên phố... tất cả là những tín hiệu vui báo hiệu một kỷ nguyên mới.

​Quyết tâm của chính quyền, công nghệ hiện đại và ý thức của người dân chính là "kiềng ba chân" vững chắc. Chúng ta tin tưởng rằng, trong tương lai không xa, Hà Nội sẽ thực sự trở thành một thành phố Sáng - Xanh - Sạch - Đẹp, xứng tầm là trái tim của cả nước, là điểm đến an toàn và đáng sống của bạn bè quốc tế.

Hà Đông