Hà Nội và khát vọng đưa giáo dục, khoa học, công nghệ lên tầm cao mới

Hà Nội, thành phố của các trường đại học lớn, của những viện nghiên cứu và một cộng đồng trí thức đông đảo đang đứng trước thời cơ và áp lực cùng lúc: Chuyển hóa nguồn lực nhân lực chất lượng cao thành đòn bẩy cho phát triển giáo dục, khoa học và công nghệ trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.

Đại hội XVII Đảng bộ TP Hà Nội (nhiệm kỳ 2020 - 2025) đã xác định giáo dục và đào tạo là lĩnh vực then chốt, giữ vai trò nền tảng trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh.

Giờ học Ngữ văn của cô và trò trường THPT Phan Huy Chú - Đống Đa. Ảnh: Thanh Tùng

Thành phố chú trọng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông gắn với giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng; phát triển đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý có phẩm chất, năng lực; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số để hình thành hệ sinh thái giáo dục thông minh.

Đồng thời, Hà Nội cũng khuyến khích xã hội hóa, mở rộng hợp tác quốc tế, từng bước xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm giáo dục - đào tạo chất lượng cao của cả nước và khu vực. Bằng những bước đi rõ ràng, vững chắc, Hà Nội đang từng bước khẳng định vị thế tiên phong trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Từ chính sách đến khát vọng phát triển

Những năm gần đây, thành phố và Trung ương đã ban hành nhiều định hướng quan trọng: phát triển mạnh giáo dục STEM, chuyển đổi số trong quản lý và giảng dạy, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng, khuyến khích khởi nghiệp công nghệ.

Mới đây nhất, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã xác định đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là chìa khóa phát triển quốc gia. Trong đó, làm chủ công nghệ lõi được coi là ưu tiên số một. Thực hiện sứ mệnh đó, các trường đại học đang trở thành lực lượng tiên phong, nơi kết nối tri thức, đào tạo nhân lực tinh hoa và kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Học sinh Trường THCS Trưng Vương, phường Cửa Nam say mê với Robotics. Ảnh: Thanh Tùng

Trong khi đó, Nghị quyết 71/NQ-TW về đột phá phát triển giáo dục được Tổng Bí thư Tô Lâm kí ban hành ngày 22/8/2025 được ví như một cuộc cách mạng mới trong giáo dục - đào tạo. Nghị quyết lần này không chỉ đưa ra mục tiêu, giải pháp cụ thể đến năm 2045 mà còn khẳng định vai trò quyết định của giáo dục đối với tương lai dân tộc.

Đây là những chính sách tạo khung pháp lý và động lực để Hà Nội phát huy lợi thế về nguồn lực trí thức.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về "Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia" (Nghị quyết số 57-NQ/TW), Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đã xây dựng Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết. Thành phố đã chủ động triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn.

Thành phố Hà Nội đặt ra mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô. Xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao và phát triển công nghệ hàng đầu của cả nước, tiến tới là trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo khu vực Đông Nam Á trong một số lĩnh vực; quản lý nhà nước trên môi trường số, kết nối và vận hành thông suốt giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị; phát triển kinh tế số, xã hội số, công dân số thuộc nhóm dẫn đầu cả nước.

Trong đó, một số chỉ tiêu cụ thể đó là, đến năm 2030 xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực Đông Nam Á, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô và cả nước.

Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ XVII Đảng bộ Thành phố đã xác định, đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là một trong 3 khâu đột phá chiến lược nhằm phát triển bền vững Thủ đô giai đoạn 2020 - 2025, định hướng năm 2030, tầm nhìn năm 2045.

Đặc biệt, với sự ra đời của Nghị quyết 57-NQ/TW, không chỉ là cơ hội, mà còn là điều kiện cần để Hà Nội hiện thực hóa khát vọng phát triển Thủ đô trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

Để triển khai hiệu quả Nghị quyết, trên cơ sở những tiềm năng, lợi thế sẵn có, thành phố sẽ tiếp tục có sự gắn bó, có cơ chế kết nối với các nhà khoa học.

Các học sinh trong giờ học các môn Khoa học tự nhiên. Ảnh: Thanh Tùng

Cần sự đột phá trong giáo dục phổ thông và làm chủ trí tuệ nhân tạo

Nghiên cứu Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội đại biểu lần thứ XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội nhiệm kỳ 2025 - 2030, TS. Lê Đức Thuận - chuyên gia giáo dục đã dành nhiều sự quan tâm đối với các nội dung về phát triển giáo dục đào tạo được đề cập đến.

Theo TS. Thuận, báo cáo đã thể hiện một tầm nhìn chiến lược và tư duy đột phá, bắt kịp xu thế của thời đại.

“Tôi đánh giá cao việc xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là "động lực then chốt", là "đột phá quan trọng hàng đầu" của Thủ đô.

Đây là một bước tiến vượt bậc về tư duy, từ chỗ coi khoa học công nghệ là một lĩnh vực hỗ trợ, giờ đã được xác định là nền tảng cốt lõi cho mọi sự phát triển. Tôi cũng rất tâm đắc với tư duy hệ sinh thái toàn diện mà báo cáo đề cập”, TS. Lê Đức Thuận chia sẻ.

Thay vì tách biệt các yếu tố, báo cáo đã có sự liên kết chặt chẽ giữa nguồn nhân lực chất lượng cao - khoa học công nghệ - đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số. Việc nhấn mạnh kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các quỹ đầu tư thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về cách vận hành của nền kinh tế tri thức.

Ngoài ra, báo cáo đã đưa ra các mục tiêu rất cụ thể và tham vọng như: kinh tế số chiếm 30% GRDP, phát triển Khu công nghệ cao Hòa Lạc thành hạt nhân đổi mới sáng tạo, hình thành trung tâm dữ liệu điện toán đám mây, và đào tạo 100.000 nhân lực công nghệ cao. Những con số này thể hiện rõ quyết tâm chính trị và một lộ trình hành động cụ thể của thành phố.

Theo TS. Thuận, giáo dục Thủ đô có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển đột phá về thể chế giáo dục phổ thông. Có thể xây dựng một đề án có tên “Đưa khoa học dữ liệu và tư duy sáng tạo vào trường phổ thông Hà Nội”, với mục tiêu đến năm 2030, 100% học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông có kiến thức nền tảng về lập trình và phân tích dữ liệu. Đây sẽ là cuộc cách mạng trong tư duy giáo dục, mang tính dài hạn và bền vững.

Bên cạnh đó, trong phần phụ lục về các chỉ tiêu chủ yếu, cần bổ sung các chỉ số đo lường chiều sâu của đổi mới sáng tạo. Ví dụ như số lượng bằng sáng chế công nghệ cao được đăng ký quốc tế, hay số doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ được định giá từ 100 triệu USD trở lên. Đây là những thước đo thực chất, phản ánh chất lượng của đổi mới sáng tạo chứ không chỉ là số lượng doanh nghiệp hay tốc độ tăng trưởng.

“Dự thảo Báo cáo Chính trị là một văn kiện có tầm nhìn xa và thể hiện khát vọng lớn. Tôi hy vọng những khát vọng đó sẽ được xây dựng trên nền móng vững chắc, bắt đầu từ con người và tư duy.

Hà Nội cần trở thành một Thủ đô trí tuệ, sáng tạo và nhân văn - xứng tầm vị thế trong kỷ nguyên mới”, TS. Lê Đức Thuận bày tỏ.

Ngọc Minh