Huyền thoại mẹ Dĩ và ngọn đèn đứng gác

Bức tranh ngọn đèn dầu và chân dung mẹ Dĩ trưng bày tại Khu di tích căn cứ cách mạng B1 Hồng Phước

Căn cứ của lòng dân

Khu di tích căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước (nay thuộc phường Hải Vân, TP Đà Nẵng) là nơi đã ghi dấu ấn đậm nét của nghệ thuật chiến tranh Nhân dân Việt Nam; đồng thời cũng là “nhân chứng” về tinh thần đoàn kết toàn dân đánh giặc, về sự gắn bó và tình nghĩa thủy chung của Nhân dân ta dành cho cách mạng.

Thời ấy, trước tình cảnh giặc Mỹ hàng ngày bung dây thép gai, dồn dân chiếm đất đai, cày ủi xây dựng đồn bốt, công sự ở những làng xóm xung quanh khiến tất cả người dân Hồng Phước căm thù, sẵn sàng cùng với cán bộ chiến sĩ cách mạng quyết tâm bảo vệ từng tấc đất cha ông để lại.

Hồng Phước được lựa chọn xây dựng từ những năm 1959 - 1960, cách mạng ta đã móc nối xây dựng lại vài cơ sở cách mạng đầu tiên, sau đó phát triển ra cả làng Hồng Phước với 64 nóc nhà, 71 hộ gia đình trở thành một căn cứ lõm cách mạng trong lòng địch.

Mô hình tái hiện lại cuộc sống và hoạt động của các cơ sở cách mạng trong thời kỳ kháng chiến tại Khu di tích căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước

Từ khi thành lập cho đến ngày quê hương giải phóng, khu căn cứ cách mạng B1- Hồng Phước không một lần bị lộ. Đặc biệt, giữa vòng vây, lùng sục ngày đêm của kẻ thù, các gia đình ở Hồng Phước đã đào 46 căn hầm bí mật, bao gồm những căn hầm bí mật hai tầng và đặc biệt là những căn hầm bí mật đào sâu trong lòng cát, kiên cố, vững vàng để nuôi giấu, che chở cho cán bộ, chiến sĩ của ta hoạt động.

Người dân địa phương cũng là những giao liên, trinh sát, thường xuyên vào nội thành Đà Nẵng nắm tình hình, bắt liên lạc, xây dựng cơ sở bí mật, vận chuyển thư từ, vũ khí, đạn dược vào đánh địch trong nội thành.

Hoạt động của cán bộ, bộ đội thực hiện theo quy ước “mật khẩu”; Nhân dân dùng ngọn đèn dầu hỏa làm tín hiệu để quân ta nhận biết khi vào căn cứ. Mỗi hộ gia đình còn có tín hiệu riêng khi đưa cơm ăn, nước uống cho những cán bộ đang trú dưới hầm, kể cả khi có quân địch vào nhà dân lùng sục.

Việc đào hầm bí mật của các gia đình gặp nhiều khó khăn, đất đào hầm phải tìm cách đổ nơi xa. Vì thế, người dân đào hầm đưa đất đi đổ ngụy trang theo cách để dưới xe bò kéo, trên chất đầy phân mỗi khi ra đồng làm ruộng hoặc đào hầm lúc đêm khuya, mưa to, gió lớn để tránh sự tuần tra, phát hiện của quân địch.

Tại buổi gặp mặt Ban liên lạc kháng chiến quận Nhì, TP Đà Nẵng, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, nguyên Cục trưởng Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam, nguyên Mũi trưởng Biệt động quận Nhì kể, vẫn nhớ như in những ngày được người dân đùm bọc trong những căn hầm chật hẹp, nóng bức, những lần thoát vòng vây phục kích trong gang tấc nhờ mưu trí, lòng dũng cảm của người dân chân chất nơi căn cứ B1 - Hồng Phước.

Các em học sinh tham quan, tìm hiểu Khu di tích căn cứ cách mạng B1 Hồng Phước

Theo Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, cùng với nhiều gia đình, gia đình mẹ Phạm Thị Dĩ (chồng là ông Dương Chương) trở thành cơ sở cách mạng cốt cán, được gây dựng đầu tiên từ những năm 1959 - 1960.

Trung tuần tháng 8/1973, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn đang là mũi trưởng biệt động quận Nhì được phân công về hoạt động tại khu vực B1 Hồng Phước. Để thuận tiện cho nhiệm vụ, đồng chí ở căn hầm bí mật trong khuôn viên nhà mẹ Phạm Thị Dĩ để chuẩn bị công tác tham gia huấn luyện, xây dựng lực lượng biệt động của quận. Thời kỳ này, xóm Hồng Phước (nay thuộc phường Hải Vân) cách trung tâm TP Đà Nẵng khoảng 10km.

Điều khiến kẻ thù không ngờ tới là vùng đất ngay sát nách TP Đà Nẵng với dày đặc mật vụ, thám báo, gián điệp lùng sục nhưng bà con vẫn kiên trung nuôi giấu cán bộ, bộ đội, du kích. Đêm đêm bà con vẫn đưa đón hàng trăm cán bộ, chiến sĩ về hoạt động; vận chuyển hàng chục tấn vũ khí, đạn dược, hàng trăm tấn lương thực, hàng hóa và nhiều công văn, tài liệu cách mạng mà không hề bị lộ.

Ngọn đèn đứng gác

Tại căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước, gia đình mẹ Dĩ đã đào 4 hầm bí mật nuôi giấu cán bộ, bộ đội. Đây là nơi nhiều đồng chí lãnh đạo của Quận ủy quận Nhì và Khu ủy Quảng Đà về đứng chân hoạt động, chỉ đạo công tác. Đặc biệt, đêm về nếu mẹ Dĩ thắp sáng ngọn đèn dầu trước hiên là tín hiệu báo an toàn cho cán bộ, chiến sĩ cách mạng của ta và ngược lại.

Nhà mẹ Dĩ ở ngay đầu làng, phía Tây Bắc nhìn lên núi Hải Vân và Hòa Vang. Với vị trí đó, mẹ Dĩ đã dùng ngọn đèn dầu làm tín hiệu giúp cán bộ cơ sở của ta ở cánh Bắc Hòa Vang căn cứ vào đó quyết định có về quận Nhì Đà Nẵng hay không?

Để biết được không có địch vây ráp, mai phục thì suốt ngày hôm đó, các thành viên trong gia đình mẹ cùng với các cơ sở vừa lao động sản xuất vừa quan sát địch có đi càn quét ở khu vực nào không, có mật vụ không và nếu địch đi thì nó rút về hay ở lại.

Khu di tích căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước là địa chỉ đỏ về nguồn, giáo dục hun đắp lòng yêu nước cho thế hệ trẻ

Trời càng về chiều tối thì việc quan sát, cảnh giới địch càng phải kỹ càng, chặt chẽ hơn. Đến giờ “G”, tình hình bảo đảm an toàn tuyệt đối thì mẹ Dĩ mới thắp đèn dầu lên và đến khi cán bộ của ta về đến nơi thì tắt đèn. Ngược lại, khi không nhìn thấy ngọn đèn của mẹ thì cán bộ ta ngầm hiểu là nguy hiểm nên không về.

Trong suốt gần 20 năm, căn cứ B1 Hồng Phước là nơi xuất phát nhiều trận đánh của bộ đội chủ lực và bộ đội địa phương Quảng Đà, Hòa Vang và Đà Nẵng, tiêu biểu như: Trận đánh kho xăng Liên Chiểu, trận địa pháo Thanh Vinh, Tổng kho hậu cần Bàu Mạc, căn cứ Hoa Lư, tỉnh đường Quảng Trị lưu vong. Những chiến công chói lọi ấy đã minh chứng cho nghệ thuật chiến tranh Nhân dân, cũng như sự gắn bó máu thịt giữa quân và dân ta trong kháng chiến.

Sau năm 1975, trong số cán bộ từng hoạt động tại căn cứ lõm B1 - Hồng Phước có nhiều người đã được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân như ông Nguyễn Thanh Dừa (Năm Dừa), Đặng Đình Vân, Lê Thị Tính và Hồ Phúc Ngôn. Riêng các gia đình cơ sở mật tại đây đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng 4 danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng, trên 100 huân chương, huy chương kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ... Điều này đã minh chứng chân lý “Lòng dân - vũ khí làm nên chiến thắng” một thời ở Hồng Phước.

Khu di tích căn cứ lõm B1- Hồng Phước là một trong những căn cứ tiêu biểu của cách mạng trên chiến trường Quảng Đà trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước. Nơi đây trở thành địa chỉ đỏ về nguồn nhằm giáo dục hun đắp lòng yêu nước cho thế hệ trẻ.

Hồng Phước ngày nay đã đổi mới, giàu đẹp hơn, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân được cải thiện và nâng cao. Trong hoàn cảnh mới, mảnh đất Hồng Phước không còn quy tụ như quê xưa làng cũ, nhưng vẫn trường tồn theo thời gian và phát huy giá trị truyền thống văn hoá và lịch sử, là nơi bồi dưỡng truyền thống yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tinh thần đoàn kết.

Đoàn Minh