Khoa học, công nghệ - chìa khóa mở tương lai Việt Nam hùng cường

Đây cũng là những đề xuất của Tiến sĩ (TS) Phạm Huy Hiệu khi góp ý vào Dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng.

Khoa học - yếu tố quyết định sự phát triển quốc gia

Theo TS Hiệu, ngày nay, sức mạnh của nền kinh tế không còn đo bằng tài nguyên thiên nhiên hay lao động giá rẻ mà bằng khả năng làm chủ tri thức và công nghệ. Sự xuất hiện của các “One-Man Company” doanh nghiệp vận hành bằng AI và tự động hóa là minh chứng cho thời đại mà tri thức và sáng tạo trở thành tài nguyên vô tận.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, mở ra nhiều cơ hội song cũng đặt ra không ít thách thức: Nguy cơ tụt hậu công nghệ, thiếu hụt kỹ năng số, năng suất lao động còn thấp. ..“Đột phá không thể dựa vào cách làm cũ. Chúng ta cần một chiến lược mạnh mẽ, đồng bộ và kiên định về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đó là trụ cột chiến lược quốc gia”, Tiến sĩ Hiệu nhấn mạnh.

Tiến sĩ Phạm Huy Hiệu, giảng viên, chuyên gia Nghiên cứu, Phó giám đốc Văn phòng Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo, Trường Đại học VinUni

Trên thế giới, không một quốc gia hùng mạnh nào lại không có nền khoa học công nghệ phát triển. Hàn Quốc vươn từ nghèo nàn sau chiến tranh thành cường quốc công nghiệp. Israel không có tài nguyên trở thành “quốc gia khởi nghiệp”. Trung Quốc vươn lên dẫn đầu trong các lĩnh vực công nghệ thách thức nhất nhờ đầu tư kiên định và tầm nhìn dài hạn.

Theo Tiến sĩ Hiệu, Việt Nam cũng phải đi trên con đường ấy, con đường tri thức, sáng tạo và bứt phá. Thành công của đất nước sẽ phụ thuộc vào năng lực nắm bắt, sáng tạo và ứng dụng công nghệ mới để tạo ra giá trị khác biệt, nâng cao năng suất và chất lượng cuộc sống người dân.

Con người, gốc rễ của năng lực đổi mới sáng tạo

Lịch sử phát triển nhân loại cho thấy mọi bước tiến vĩ đại đều bắt đầu từ con người sáng tạo ra tri thức mới. Vì vậy, Tiến sĩ Hiệu khẳng định: “Chuyển giao công nghệ có thể giúp chúng ta đi nhanh hơn nhưng chỉ sáng tạo tri thức mới mới giúp chúng ta đi xa hơn”.

Để đạt được điều đó, Việt Nam cần phát triển mạnh các trường đại học nghiên cứu, viện khoa học và doanh nghiệp công nghệ thực thụ, trở thành trung tâm sản sinh tri thức. Nhà nước cần tạo điều kiện để nhà khoa học được khơi dậy đam mê, được cung cấp nguồn lực, tự do sáng tạo và kết nối với thế giới. Khi tri thức mới được tạo ra và chuyển hóa thành công nghệ phục vụ phát triển đó chính là thời điểm Việt Nam bứt phá.

Phạm Huy Hiệu từng đạt Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng 2023

Bên cạnh đó, phát triển khoa học và đổi mới sáng tạo không thể dựa vào phong trào ngắn hạn, mà cần tầm nhìn dài hạn, đầu tư kiên định và tập trung. Tiến sĩ Hiệu đề xuất ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực nền tảng có tác động lan tỏa như năng lượng xanh, công nghệ số, y tế cộng đồng, môi trường và giáo dục.

Anh nhấn mạnh: “Mỗi đồng vốn đầu tư cho khoa học không phải là chi phí, mà là đầu tư cho tương lai của đất nước.” Do đó, cần cơ chế phân bổ nguồn lực minh bạch, cạnh tranh, dựa trên năng lực và hiệu quả thực chất, tránh tình trạng dàn trải, hình thức gây lãng phí.

Trao quyền và tôn vinh nhân tài

Nhân tài là tài nguyên khan hiếm và quý giá nhất của quốc gia. Để khoa học thực sự trở thành động lực phát triển, cần trao cho các nhà khoa học quyền quyết định hướng nghiên cứu, sử dụng nguồn lực và triển khai công nghệ.

Cùng với đó là xây dựng văn hóa tôn trọng tri thức, đãi ngộ xứng đáng, môi trường làm việc hiện đại và cơ chế đánh giá dựa trên hiệu quả. “Khi được trọng dụng và tự do sáng tạo, đội ngũ trí thức sẽ trở thành ngọn lửa đổi mới, dẫn dắt đất nước bước vào kỷ nguyên tri thức”, TS Hiệu chia sẻ.

TS Phạm Huy Hiệu (ngoài cùng bên phải)

Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa tri thức, Tiến sĩ Hiệu đề xuất chiến lược “Tri thức toàn cầu - bài toán Việt Nam”. Theo đó, Việt Nam cần mời gọi các nhà khoa học xuất sắc quốc tế cùng nghiên cứu, giải quyết các thách thức lớn như biến đổi khí hậu, đô thị hóa, y tế cộng đồng và chuyển đổi xanh.

Đồng thời, chúng ta cần xây dựng mạng lưới trí thức Việt Nam toàn cầu, kết nối các nhà khoa học trong và ngoài nước, tạo điều kiện để họ hợp tác, chuyển giao công nghệ và đầu tư đổi mới sáng tạo. Khi tri thức toàn cầu hòa quyện cùng khát vọng Việt Nam, đất nước sẽ có cơ hội không chỉ bắt kịp mà còn đóng góp ngược lại cho thế giới bằng trí tuệ và bản sắc dân tộc.

Theo Tiến sĩ Phạm Huy Hiệu, thế giới đang bước vào kỷ nguyên cạnh tranh về tri thức và công nghệ, nơi ai đi chậm sẽ tụt hậu, ai đi nhanh sẽ vươn lên dẫn đầu. Vì vậy, Việt Nam cần đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vị trí trụ cột chiến lược phát triển quốc gia.

Với tầm nhìn đúng đắn, chính sách đột phá và đội ngũ trí thức tận hiến, Việt Nam hoàn toàn có thể hiện thực hóa khát vọng phát triển hùng cường, trở thành quốc gia mạnh về tri thức, công nghệ và sáng tạo.

Nguyễn Dũng