Khoảng 160 nước cam kết nỗ lực giảm phát thải khí mê-tan

- PV: Thưa ông, theo thông tin cập nhật từ Global Methane Pledge, hiện đã có khoảng 160 quốc gia tham gia Cam kết giảm phát thải mê-tan, vậy việc này mang lại những ý nghĩa gì cho tiến trình giảm phát thải toàn cầu?

- TS Phạm Văn Tư, Đại học Sư phạm Hà Nội: Như chúng ta đã biết, khí mê-tan là khí nhà kính có thời gian tồn tại trong bầu khí quyển ngắn nhưng lại có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu gấp 28 lần so với carbon. Theo nghiên cứu của Ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu, mức tăng nồng độ khí mê-tan trong khí quyển là tác nhân thứ hai sau carbon và trong mức tăng nhiệt độ toàn cầu 1,1°C thời gian qua có 0,3°C đóng góp từ khí mê-tan.

TS Phạm Văn Tư, Đại học Sư phạm Hà Nội

"Cam kết giảm phát thải khí mê-tan toàn cầu” là sáng kiến do Liên minh Châu Âu và Hoa Kỳ khởi xướng tại Hội nghị COP 26. Mục tiêu của Cam kết nhằm góp phần đạt được mục tiêu của Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu là giữ nhiệt độ toàn cầu không tăng quá 2ºC, hướng tới hạn chế ở ngưỡng 1,5ºC vào cuối thế kỷ 21 thông qua kêu gọi các quốc gia thực hiện các hoạt động giảm phát thải mê-tan mạnh mẽ hơn.

Giảm phát thải khí mê-tan là một nội dung bổ sung nhằm đạt được mục tiêu ứng phó với biến đổi khí hậu của Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu mà Việt Nam đã tham gia từ năm 1992.

Việc số quốc gia tham gia tăng từ khoảng 90 nước (năm 2021) lên gần 160 nước (năm 2024) chỉ trong vòng ba năm phản ánh sự chuyển biến mạnh mẽ của cộng đồng quốc tế. Điều này chứng tỏ các chính phủ đã nhận thức rõ vai trò quan trọng của việc giảm mê-tan đối với mục tiêu ổn định khí hậu trong ngắn hạn.

Ý nghĩa thứ hai nằm ở việc hình thành mạng lưới hợp tác rộng lớn. Khi nhiều quốc gia cùng cam kết, thế giới có điều kiện thúc đẩy chia sẻ công nghệ, hỗ trợ tài chính, đồng bộ hóa phương pháp đo đạc, giám sát và báo cáo phát thải mê-tan. Đây là nền tảng quan trọng, bởi đến nay một số quốc gia còn thiếu dữ liệu và công cụ để triển khai hiệu quả.

Sự tham gia của gần 160 quốc gia tạo thêm động lực để đẩy mạnh hành động thực tiễn, từ hoàn thiện chính sách đến triển khai công nghệ và giải pháp giảm phát thải tại các lĩnh vực trọng điểm.

- PV: Đối với Việt Nam, chúng ta đang đứng ở đâu trong tiến trình thực hiện cam kết giảm phát thải mê-tan?

- TS Phạm Văn Tư, Đại học Sư phạm Hà Nội: Việt Nam đã thể hiện quyết tâm từ rất sớm khi đồng thời tuyên bố mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và tham gia GMP tại COP26. Đây là hai cam kết lớn, đặt nền tảng cho mọi chiến lược giảm phát thải khí nhà kính sau này.

Trong thực tế, Việt Nam đang triển khai lộ trình giảm phát thải mê-tan đến năm 2030, tập trung vào ba nhóm nguồn lớn: Năng lượng, nông nghiệp và chất thải. Ở lĩnh vực năng lượng, Việt Nam đã bắt đầu tăng cường kiểm soát rò rỉ khí trong khai thác dầu khí, đồng thời thúc đẩy các dự án thu gom khí tại mỏ than và các cơ sở công nghiệp.

Hệ thống đo đạc lượng giảm phát thải khí nhà kính được lắp đặt tại nhiều cánh đồng lúa chất lượng cao ở TP Cần Thơ. Ảnh: Kim Anh.

Trong nông nghiệp, các giải pháp canh tác lúa giảm phát thải như “1 phải 5 giảm” hay tưới ngập khô xen kẽ (AWD) đang được mở rộng. Quản lý chất thải đô thị theo hướng giảm chôn lấp, tăng tái chế và thu gom khí mê-tan tại các bãi rác cũng là hướng đi đang được ưu tiên.

Việt Nam cũng tích cực tham gia các thỏa thuận quốc tế như Thỏa thuận Paris hay các sáng kiến giảm mê-tan trong nông nghiệp và năng lượng. Nhờ vậy, Việt Nam có cơ hội tiếp cận nguồn lực tài chính xanh, hỗ trợ kỹ thuật từ các đối tác phát triển, điều mà nhiều nước đang tận dụng mạnh mẽ khi GMP ngày càng mở rộng.

Tuy nhiên, thách thức không nhỏ vẫn tồn tại, nhất là ở hệ thống kiểm kê phát thải và công nghệ thu gom, xử lý khí. Một số lĩnh vực như nông nghiệp phụ thuộc lớn vào tiểu nông, khiến việc thay đổi tập quán sản xuất cần thời gian và nguồn lực hỗ trợ. Vì vậy, có thể nói Việt Nam đang đi đúng hướng, nhưng cần tăng tốc để theo kịp các yêu cầu quốc tế.

- PV: Để thực hiện thành công cam kết, Việt Nam cần ưu tiên những bước nào trong thời gian tới, thưa ông?

- TS Phạm Văn Tư, Đại học Sư phạm Hà Nội: Thứ nhất là xây dựng hệ thống đo đạc - báo cáo - thẩm định (MRV) đồng bộ. Đây là nhiệm vụ bắt buộc trong cả Thỏa thuận Paris lẫn GMP. Việt Nam cần dữ liệu chính xác về các nguồn phát thải mê-tan để có thể xây dựng chính sách sát thực và tiếp cận các nguồn tài chính quốc tế.

Thứ hai là đẩy mạnh các giải pháp giảm phát thải theo ngành, trong đó ưu tiên các lĩnh vực phát thải lớn. Ngành năng lượng cần giảm rò rỉ khí, thu hồi khí mỏ than; ngành nông nghiệp cần mở rộng các mô hình canh tác và chăn nuôi phát thải thấp; ngành chất thải cần nhanh chóng chuyển đổi mô hình xử lý theo hướng hiện đại, giảm phụ thuộc vào chôn lấp.

Thứ ba là tận dụng mạng lưới hợp tác quốc tế từ GMP, đặc biệt khi nhiều quốc gia và tổ chức đã công bố thêm nguồn tài chính dành cho giảm phát thải mê-tan trong năm 2025. Muốn tiếp cận nguồn lực, Việt Nam phải có kế hoạch rõ ràng, minh bạch và khả thi.

Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức và sự tham gia của các địa phương, doanh nghiệp, nông dân trong thay đổi phương thức sản xuất cũng rất quan trọng. Giảm phát thải mê-tan chỉ thành công khi các giải pháp được triển khai đồng bộ từ trung ương đến cơ sở.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Phương Thu