Tái sử dụng nước thải trong nông nghiệp để giảm phát thải khí mê-tan

- PV: Thưa ông, ông có thể giải thích vì sao tái sử dụng nước thải trong nông nghiệp đang được xem là giải pháp tiềm năng trong mục tiêu giảm phát thải mê-tan của Việt Nam?

- Thạc sĩ Nguyễn Thế Lực, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Giáo dục Việt Nam: Thực hiện nỗ lực quốc gia nhằm giảm ít nhất 30% tổng lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030 so với mức năm 2020 trong các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, quản lý chất thải rắn, xử lý nước thải, khai thác dầu khí, khai thác than và tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch, ngày 5/8/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 942/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan đến năm 2030.

Thạc sĩ Nguyễn Thế Lực, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Giáo dục Việt Nam (VISTE)

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, lĩnh vực nông nghiệp chiếm khoảng 40-45% tổng phát thải mê-tan, trong đó riêng trồng lúa đóng góp gần 50% lượng phát thải trong ngành. Điều này tạo áp lực lớn buộc Việt Nam phải tìm các giải pháp bền vững, trong đó quản lý nước và chất thải được xác định là nhóm nhiệm vụ ưu tiên.

Thực tế, nước thải sinh hoạt, chăn nuôi và công nghiệp khi chảy trực tiếp ra môi trường sẽ xảy ra phân hủy yếm khí, giải phóng một lượng đáng kể khí mê-tan. Nếu được xử lý và tái sử dụng, nguồn nước thải không chỉ giảm lượng phát thải mà còn trở thành tài nguyên cho trồng trọt và chăn nuôi.

Bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng khiến việc tận dụng hiệu quả nước thải trở thành xu hướng tất yếu, bởi nó góp phần giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm nước ngọt và hạn chế ô nhiễm. Trên thế giới, nhiều quốc gia như Israel, Nhật Bản đã chứng minh rằng tái sử dụng nước thải mang lại hiệu quả môi trường rất lớn, thậm chí giúp phát triển nông nghiệp bền vững trong điều kiện khan hiếm nước.

- PV: Cụ thể với ngành trồng lúa và chăn nuôi, theo ông, việc tái sử dụng nước thải có thể mang lại lợi ích gì trong việc giảm phát thải mê-tan?

- Thạc sĩ Nguyễn Thế Lực, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Giáo dục Việt Nam: Trong trồng lúa, nếu nước thải sinh hoạt được xử lý đạt chuẩn trước khi đưa vào ruộng, nguồn nước này thường chứa một lượng dinh dưỡng hữu cơ đáng kể, giúp giảm 20 - 30% nhu cầu phân bón hóa học và hạn chế phát sinh mê-tan từ phân hủy hữu cơ.

Kết hợp với phương pháp tưới ngập - khô xen kẽ (AWD), vốn đã được chứng minh bởi nhiều viện nghiên cứu trong nước là có khả năng giảm phát thải mê-tan so với tưới ngập liên tục, việc tái sử dụng nước thải có thể trở thành giải pháp kép: vừa giảm phát thải từ phân hủy hữu cơ, vừa cắt giảm lượng khí mê-tan sinh ra trong điều kiện ruộng lúa ngập liên tục.

Trên phạm vi quốc tế, nhiều nước đã áp dụng thành công giải pháp tái sử dụng nước thải trong nông nghiệp. Nguồn ảnh: Britanica

Đối với chăn nuôi, những trang trại lớn đã vận hành hệ thống xử lý nước thải kết hợp hầm biogas để thu hồi khí mê-tan. Một số địa phương ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long cũng đã triển khai các mô hình thí điểm xử lý nước thải tập trung, cho phép tái sử dụng nước xử lý cho sản xuất nông nghiệp.

Kết quả ban đầu cho thấy chi phí sản xuất giảm khi nông dân cần ít phân bón hơn, trong khi chất lượng nguồn nước xung quanh được cải thiện. Đây là bằng chứng thực tế cho thấy việc xử lý – tái sử dụng nước thải hoàn toàn khả thi và mang lại lợi ích môi trường rõ ràng.

- PV: Để mô hình tái sử dụng nước thải phục vụ nông nghiệp được nhân rộng, Việt Nam cần những cơ chế hỗ trợ nào, thưa ông?

- Thạc sĩ Nguyễn Thế Lực, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Giáo dục Việt Nam: Trước hết, chúng ta cần hệ thống quy chuẩn kỹ thuật rõ ràng cho việc xử lý và tái sử dụng nước thải phục vụ sản xuất nông nghiệp. Bộ Nông nghiệp và Môi trường hiện đã định hướng phát triển nông nghiệp tuần hoàn nhưng để đi vào thực tế, cần chính sách hỗ trợ tín dụng, đầu tư hạ tầng thu gom và xử lý nước thải, đặc biệt ở khu vực nông thôn. Ngoài ra, có thể xem xét cơ chế tín chỉ carbon: nếu một trang trại tái sử dụng nước thải xử lý và giảm phát thải mê-tan, phần giảm này có thể được đo lường và giao dịch.

Các tổ chức quốc tế đã nhiều lần đề cập khả năng hỗ trợ kỹ thuật cho Việt Nam trong lĩnh vực quản lý nước thải và giảm phát thải. Việt Nam cũng có thể học hỏi kinh nghiệm của Israel tái sử dụng đến 85% nước thải đô thị cho nông nghiệp hoặc Nhật Bản sử dụng nước thải sau xử lý cho cả nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản.

- PV: Theo ông, vai trò của nghiên cứu và đào tạo trong thúc đẩy tái sử dụng nước thải để giảm khí mê-tan là gì?

- Thạc sĩ Nguyễn Thế Lực, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Giáo dục Việt Nam: Nghiên cứu là nền tảng để xác định quy trình xử lý phù hợp với từng vùng sinh thái. Ví dụ, trong các nghiên cứu về quản lý nước tưới và khí nhà kính, việc điều chỉnh chế độ nước đã chứng minh tác động lớn đến phát thải mê-tan. Nếu tích hợp thêm nguồn nước thải đã xử lý, chúng ta vừa bổ sung dinh dưỡng hữu cơ cho cây, vừa giảm phát thải từ phân bón hóa học và hạn chế xả thải ra môi trường.

Công tác đào tạo cũng quan trọng không kém. Nông dân, hợp tác xã, cán bộ kỹ thuật cần hiểu quy trình vận hành hệ thống xử lý nước thải để tránh rủi ro ô nhiễm thứ cấp. Khi người dân nhận thấy lợi ích trực tiếp khi giảm chi phí phân bón, cải thiện năng suất, giảm ô nhiễm kênh rạch, họ sẽ chủ động tham gia. Trong tương lai, khi biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, việc quản lý từng giọt nước sẽ trở thành vấn đề sống còn. Tái sử dụng nước thải là một trong những bước đi cốt lõi để xây dựng nền nông nghiệp tuần hoàn, tiết kiệm tài nguyên và góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải của Việt Nam.

PV: Xin cảm ơn ông !

Phương Thu