Luật phòng bệnh phải là tấm lá chắn thể chế bảo vệ sức khoẻ người dân

Đúng tinh thần phòng bệnh hơn chữa bệnh

Luật Phòng bệnh có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan trực tiếp đến đời sống con người, thay thế Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, đáp ứng yêu cầu thực tiễn sau đại dịch COVID-19.

Việc ban hành Luật Phòng bệnh nhằm thể chế hóa tinh thần các Nghị quyết 20 và 72 của Bộ Chính trị - chuyển tư duy từ “chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”, lấy người dân làm trung tâm, phòng bệnh sớm, phòng bệnh từ xa.

Luật được xây dựng theo hướng luật khung, quy định các nguyên tắc, chính sách chung; các nội dung chi tiết sẽ được cụ thể hóa trong các luật chuyên ngành, nghị định, thông tư. Phạm vi điều chỉnh tập trung vào các nội dung cốt lõi: Phòng, chống bệnh truyền nhiễm; Phòng, chống bệnh không lây nhiễm; Phòng, chống rối loạn sức khỏe tâm thần; Kiểm soát yếu tố nguy cơ và dinh dưỡng trong phòng bệnh; Bảo đảm các điều kiện cho công tác phòng bệnh.

Quốc hội thảo luận về Luật Phòng bệnh

Theo nhiều đại biểu Quốc hội, Luật Phòng bệnh không thể chỉ là luật chuyên ngành của Bộ Y tế, mà phải là đạo luật khung cho toàn bộ chính sách phát triển quốc gia.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn TP Hồ Chí Minh) cho rằng, thế giới từ lâu đã bước sang tư duy sức khoẻ trong mọi chính sách, nơi mỗi quyết sách chiến lược đều phải được đánh giá tác động đến sức khỏe của cộng đồng. Vì vậy, Luật Phòng bệnh không thể chỉ là luật chuyên ngành của Bộ Y tế, mà phải là đạo luật khung cho toàn bộ chính sách phát triển quốc gia.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân đề nghị, đã đến lúc cần mở rộng quan điểm thể chế không chỉ mở đường cho phát triển kinh tế mà còn dẫn dắt sức khoẻ, thể chất và sản phẩm của giống nòi, bởi tăng trưởng không thể được coi là phát triển nếu thể chất giống nòi đang bị bào mòn từng ngày bởi môi trường tiêu dùng thiếu an toàn.

Luật Phòng bệnh phải đủ mạnh để đi trước bệnh tật. Đây là một lời cam kết của Quốc hội với tương lai giống nòi Việt Nam.

Đại biểu Trần Thị Nhị Hà (Đoàn TP Hà Nội) cho rằng, sức khỏe con người chịu tác động của bốn nhóm yếu tố cơ bản: Xã hội, môi trường, kinh tế và hành vi. Do đó, công tác phòng bệnh không chỉ dựa vào y học lâm sàng hay dịch tễ học, mà cần đi từ gốc rễ - bao gồm điều kiện sống, môi trường làm việc, chất lượng không khí, nước sạch, thực phẩm và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.

Theo nữ đại biểu, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh tại Điều 1 của dự thảo là hết sức cần thiết, nhằm tạo cơ sở pháp lý cho các chương trình nâng cao sức khỏe cộng đồng, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, chính quyền địa phương trong quản lý, kiểm soát các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe Nhân dân.

Đại biểu đề xuất chỉnh lý Điều 1 theo hướng bao quát hơn, bổ sung các nội dung về phòng, chống yếu tố nguy cơ từ môi trường, lối sống, hành vi và dinh dưỡng; nâng cao sức khỏe cộng đồng; ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý sức khỏe toàn dân, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm công bằng y tế.

ĐBQH Trần Thị Nhị Hà (Đoàn TP Hà Nội) thảo luận tại hội trường

Kiểm soát, hạn chế các sản phẩm không có lợi cho sức khỏe

Góp ý vào Điều 3 về chính sách của Nhà nước trong công tác phòng bệnh, đại biểu Trần Thị Nhị Hà cho rằng, dù pháp luật hiện hành đã có quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá, rượu bia, nhưng vẫn thiếu cơ chế kiểm soát toàn diện nhóm sản phẩm làm gia tăng bệnh không lây nhiễm như thực phẩm nhiều đường, nhiều muối, đồ ăn nhanh hay sản phẩm siêu chế biến.

“Không thể chỉ “chữa cháy” bằng điều trị, khi các yếu tố gây bệnh có thể phòng ngừa vẫn chưa được kiểm soát tốt. Luật Phòng bệnh cần mạnh mẽ hơn, đi trước một bước để bảo vệ sức khỏe Nhân dân” - đại biểu nhấn mạnh, đồng thời đề nghị thiết lập cơ chế tài chính bền vững cho hoạt động phòng bệnh, đảm bảo nguồn lực lâu dài cho y tế dự phòng.

Nữ đại biểu cũng kiến nghị bổ sung hai nội dung vào Điều 3: Thứ nhất, “Nhà nước có chính sách khuyến khích sản xuất và tiêu dùng các sản phẩm lành mạnh, đồng thời kiểm soát, hạn chế các sản phẩm không có lợi cho sức khỏe.” Thứ hai, “Nhà nước có chính sách tài chính bền vững cho hoạt động dự phòng, bao gồm ngân sách nhà nước, quỹ bảo hiểm y tế, chính sách thuế và các nguồn xã hội hóa.”

Đặc biệt, đại biểu Trần Thị Nhị Hà đề nghị cần ban hành quy chuẩn quốc gia về tiêu chuẩn dinh dưỡng bữa ăn học đường, giao Bộ Y tế chủ trì phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện.

Theo đó, các cơ sở giáo dục phải tổ chức bữa ăn đảm bảo dinh dưỡng hợp lý, hạn chế thực phẩm không lành mạnh, đồng thời cấm bày bán, quảng cáo, khuyến mại các sản phẩm có hại cho sức khỏe trong và quanh khuôn viên trường học.

“Đã đến lúc Việt Nam cần luật hóa dinh dưỡng học đường, để trường học trở thành “pháo đài đầu tiên”trong công tác phòng bệnh, nơi hình thành một thế hệ khỏe mạnh, thông minh và hạnh phúc” - đại biểu Trần Thị Nhị Hà nói.

ĐBQH Nguyễn Anh Trí (Đoàn Hà Nội) thảo luận tại hội trường

Chung quan điểm, đại biểu Phạm Trọng Nhân cho rằng, chúng ta đang chứng kiến một thế hệ trẻ béo phì sớm, mắc bệnh sớm hơn và kiệt sức sớm hơn, mà một trong những nguyên nhân đến từ môi trường tiêu dùng hàng ngày.

Không khó để tìm mua những sản phẩm, thực phẩm không có lợi cho sức khỏe chứa đường, muối, chất béo bão hòa với hàm lượng cao hay các sản phẩm chứa gia vị công nghiệp, chất điều vị tạo mùi với cảm giác siêu ngon, khó cưỡng có thể tìm thấy trong các gói snack, nước ngọt, thức ăn nhanh…

Những thực phẩm này không những lập trình lại, làm cho thói quen vị giác lệch chuẩn, mà việc sử dụng lâu ngày còn dẫn đến gây nghiện, thèm ăn liên tục và cuối cùng là béo phì, tiểu đường, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa.

Theo đại biểu, Chính phủ có trách nhiệm ban hành và định kỳ cập nhật danh mục các sản phẩm, yếu tố nguy cơ không có lợi cho sức khỏe, quy định biện pháp quản lý bao gồm dán nhãn cảnh báo, hạn chế quảng cáo, kiểm soát phân phối trong cơ sở giáo dục và áp dụng chính sách thuế sức khỏe phù hợp. Trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày luật có hiệu luật, Chính phủ, Bộ Y tế và các bộ liên quan phải hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết quá thời hạn áp dụng tạm thời theo tiêu chí do Bộ Y tế công bố.

Đồng thời, cấm tiếp thị nhắm đến trẻ em dưới 16 tuổi trên mọi nền tảng, quy định rõ vùng an toàn dinh dưỡng học đường, cấm bán và quảng cáo sản phẩm có dán nhãn cảnh báo trong phạm vi nhà trường theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới và phù hợp với thực tiễn của Việt Nam. Cùng đó, xây dựng thuế sức khỏe theo ngưỡng đường và chất béo, khuyến khích doanh nghiệp cải tiến sản phẩm và đồng thời giảm thuế cho sản phẩm tự nhiên, ít phụ gia để chính sách tài chính xong hành cùng với chính sách y tế.

ĐBQH dự phiên thảo luận tại hội trường về Luật phòng bệnh

Đại biểu Nguyễn Anh Trí (đoàn TP Hà Nội) cho rằng, dự thảo luật hiện mới chú trọng đến bệnh truyền nhiễm, trong khi nội dung về bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và bệnh di truyền còn quá sơ sài.

Do đó, ông đề nghị bổ sung các nhóm bệnh lớn như ung thư, tan máu bẩm sinh, bệnh di truyền bẩm sinh và phòng ngừa đột quỵ những căn bệnh đang gây gánh nặng lớn cho hệ thống y tế và xã hội.

Đại biểu cũng đề xuất xây dựng phác đồ dự phòng đột quỵ quốc gia và bổ sung các quy định về phòng chống thương tích, như tai nạn, đuối nước, hay bệnh lây truyền qua động vật, để Luật bao quát hơn với thực tiễn bệnh tật hiện nay.

Một số ý kiến đại biểu yêu cầu tăng đầu tư cho y tế dự phòng, coi đây là chiến lược lâu dài cho phát triển bền vững; bổ sung thêm một điều quy định chính sách ưu tiên và hỗ trợ y tế đối với các vùng khó khăn và nhóm yếu thế. Đa số các đại biểu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của chuyển đổi số trong công tác phòng bệnh.

Tú Linh