Mở đường cho trang trại sản xuất điện từ khí mê-tan

Nguồn năng lượng xanh ngay trong trang trại

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có hơn 27.000 trang trại chăn nuôi quy mô lớn, phát sinh trung bình hơn 60 triệu tấn chất thải chăn nuôi mỗi năm, trong đó phần lớn là chất thải hữu cơ. Đây là nguồn nguyên liệu dồi dào để sản xuất khí sinh học (biogas) - một loại năng lượng tái tạo có thể chuyển hóa thành điện năng, nhiệt năng hoặc nhiên liệu sinh học.

Tại nhiều địa phương như Ninh Bình, Bắc Ninh, Đồng Nai… một số doanh nghiệp và hợp tác xã đã đầu tư hệ thống thu hồi và phát điện từ khí mê-tan, bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.

Điển hình, Công ty Cổ phần Nông sản Thực phẩm Việt Hưng - Trang trại chăn nuôi lợn tại Thạch Thành, Thanh Hóa với quy mô khoảng 6.000 con, có bể biogas dung tích 2.500 m³ sử dụng máy phát điện chuyển từ động cơ diesel ISUZU công suất 60 kVA/48 kW sang chạy hoàn toàn bằng biogas sau cải tạo đạt 60 kVA/36 kW.

Trang trại tiết kiệm được trung bình khoảng 30-50% chi phí tiền điện hàng tháng sau khi lắp đặt máy phát điện biogas. Năm 2022 chi phí điện khoảng 187 triệu đồng/tháng, năm 2023 giảm còn khoảng 162 triệu đồng/tháng.

Máy phát điện biogas

Không chỉ giúp tiết kiệm chi phí năng lượng, việc tận dụng khí mê-tan còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, giảm mùi hôi, bảo vệ môi trường và tạo nguồn thu mới cho nông hộ. Theo tính toán, một mét khối khí mê-tan đốt cháy tương đương 21 lần lượng khí CO₂ về mức độ gây hiệu ứng nhà kính. Việc thu hồi và sử dụng nguồn khí này được xem là một trong những biện pháp giảm phát thải rẻ nhất và hiệu quả nhất trong lĩnh vực nông nghiệp.

Dù tiềm năng lớn, song theo phản ánh từ nhiều doanh nghiệp, rào cản chính hiện nay nằm ở cơ chế chính sách. Cụ thể, hiện Việt Nam chưa có quy định rõ ràng về việc đấu nối và mua điện từ nguồn phát biogas nhỏ lẻ.

Các hệ thống điện mặt trời, điện gió đã có khung giá FIT và cơ chế hợp đồng mua bán điện rõ ràng, nhưng điện từ biogas thì chưa. Do đó, các trang trại dù có khả năng phát điện dư vẫn không thể bán lên lưới quốc gia, mà chỉ sử dụng nội bộ, khiến hiệu quả đầu tư bị hạn chế.

Ông Phạm Văn Bình, chuyên gia môi trường và năng lượng sinh học thuộc công ty CP chăn nuôi HHB nhận định: “Hiện chưa có khung pháp lý cho phép trang trại phát điện từ biogas được đấu nối lưới điện quốc gia. Do vậy, họ chỉ có thể tự tiêu thụ tại chỗ. Nếu có cơ chế mua điện, khuyến khích đầu tư công nghệ và kết nối, hàng chục nghìn trang trại có thể trở thành nguồn phát điện xanh quy mô nhỏ, đóng góp đáng kể vào lưới điện quốc gia.”

Mở “van” cho năng lượng sinh học

Từ đầu năm 2024, Bộ Công Thương, Bộ NN&PTNT và Bộ Tài nguyên & Môi trường (nay là bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp xây dựng Đề án “Phát triển năng lượng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn 2050”. Trong đó, biogas được xác định là một trụ cột quan trọng cùng với ethanol và biomass (sinh khối).

Đề án đề xuất cho phép các cơ sở chăn nuôi quy mô lớn, trang trại có hệ thống xử lý biogas được đấu nối lên lưới điện trung áp và bán phần điện dư theo cơ chế hợp đồng mẫu. Giá mua điện dự kiến được tính theo khung năng lượng tái tạo, tương tự mô hình điện sinh khối, đồng thời khuyến khích các dự án đăng ký tham gia chương trình tín chỉ carbon tự nguyện (VCM) để tạo thêm nguồn thu.

Một số địa phương đã chủ động đi trước.Tại Đồng Nai, Sở Công Thương đã trình UBND tỉnh đề xuất thí điểm cơ chế “biogas nối lưới” cho nhóm trang trại có công suất phát từ 100 kW trở lên. Trong khi đó, tại Bắc Giang, dự án hợp tác với Cơ quan Phát triển Quốc tế Đức (GIZ) đang hỗ trợ kỹ thuật và cấp chứng nhận cho các mô hình “biogas phát điện và thương mại hóa tín chỉ carbon”, bước đầu giúp các trang trại có thể bán tín chỉ carbon ra thị trường quốc tế.

Một hướng đi mới đang mở ra cho ngành chăn nuôi là kết hợp sản xuất điện biogas với thị trường tín chỉ carbon. Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP về giảm phát thải khí nhà kính, các cơ sở sản xuất, nông nghiệp có thể tính toán, xác nhận và giao dịch lượng phát thải giảm được trên thị trường carbon trong nước hoặc quốc tế.

Các dự án biogas phát điện giúp giảm phát thải khí mê-tan sẽ đủ điều kiện được cấp tín chỉ carbon - một giá trị mới đang gia tăng mạnh trong xu hướng kinh tế xanh

Các dự án biogas phát điện giúp giảm phát thải khí mê-tan sẽ đủ điều kiện được cấp tín chỉ carbon - một giá trị mới đang gia tăng mạnh trong xu hướng kinh tế xanh. Theo ước tính, mỗi tấn CO₂ giảm phát thải có thể đem lại giá trị 5-10 USD, tùy thị trường. Nếu được triển khai trên diện rộng, nguồn thu từ tín chỉ carbon có thể bù đắp chi phí đầu tư ban đầu cho hệ thống phát điện biogas - vốn là rào cản lớn với nông hộ.

Theo các chuyên gia năng lượng, để biogas trở thành “mảnh ghép xanh” trong hệ thống điện quốc gia, Việt Nam cần sớm ban hành cơ chế giá điện và quy trình đấu nối đơn giản, minh bạch cho loại hình này. Đồng thời, cần ưu đãi tín dụng xanh, hỗ trợ kỹ thuật và hướng dẫn tiêu chuẩn an toàn để khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia.

Bà Nguyễn Thị Lan Anh, đại diện Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) - đơn vị đã triển khai hơn 500.000 công trình khí sinh học hộ gia đình tại Việt Nam, nhấn mạnh:

“Điện từ biogas vừa góp phần giảm phát thải, vừa giúp trang trại chủ động năng lượng và tạo thêm thu nhập. Nếu có khung chính sách ổn định, đây có thể trở thành một ngành kinh tế phụ trợ hấp dẫn trong nông nghiệp xanh”.

Trong tiến trình thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và cam kết tại COP28, việc thúc đẩy sản xuất điện từ khí mê-tan chính là bước đi thực tế và hiệu quả. Mỗi trang trại chăn nuôi có thể trở thành một “nhà máy điện nhỏ” không chỉ cung cấp năng lượng sạch mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu nông nghiệp tuần hoàn, phát thải thấp.

Nếu chính sách được hoàn thiện, Việt Nam có thể hình thành một “mạng lưới điện sinh học nông thôn”, nơi mỗi trang trại là một mắt xích của hệ thống năng lượng xanh vừa bảo vệ môi trường, vừa nâng cao giá trị kinh tế cho người nông dân trong kỷ nguyên chuyển đổi xanh.

Trung Đức