Người trẻ và thói quen nói bậy: Từ đùa vui đến lệch chuẩn

Khi lời nói bậy thành “văn mẫu” giao tiếp

Từ lâu, việc nói tục vốn được xem là hành vi bộc phát khi con người bị ức chế cảm xúc, nóng giận hay chịu tác động tâm lý mạnh. Tuy nhiên giờ đây, nó lại xuất hiện trong những tình huống bình thường nhất ở quán ăn, quán cà phê hay trên mạng xã hội. Đáng nói, không ít người còn xem việc “văng tục” là cách thể hiện cá tính, sự “sành điệu” hoặc “thật thà”.

Nhiều clip livestream bán hàng, video giải trí ngập tràn ngôn từ tục tĩu vẫn nhận hàng triệu lượt xem và chia sẻ. Khi lời nói thiếu chuẩn mực trở thành công cụ “câu view”, “gây chú ý”, nó vô tình tạo ra một “văn mẫu nguy hiểm” khiến lớp trẻ vô thức bắt chước, xem đó là cách nói chuyện “thời thượng”.

Thực tế, nhiều bạn trẻ không chỉ nói tục mà còn viết tục. Ngôn ngữ dung tục xuất hiện trong các bài đăng, bình luận mạng, thậm chí trong bài tập, lời nhắn học đường. Khi những từ ngữ thô lỗ len vào đời sống thường ngày, nó dần biến thành một dạng “ô nhiễm ngôn từ”, nơi người ta quên mất rằng lời nói cũng là thước đo nhân cách.

Không ít bạn trẻ coi việc nói bậy là “gia vị” giúp câu chuyện thêm sinh động

“Ban đầu, em chỉ nói bậy để đùa với bạn, cho vui miệng. Song dần dần, em thấy mình nói lúc nào cũng kèm từ tục mà không nhận ra. Có lần nói trước mặt thầy cô, em mới thấy xấu hổ”, Ngọc Trâm (học sinh lớp 11, Hà Nội) chia sẻ.

Không chỉ là sự buông thả trong lời ăn tiếng nói, hiện tượng này còn cho thấy một phần khủng hoảng giá trị văn hóa đang âm thầm diễn ra. Cái xấu, cái lệch chuẩn dần được nhiều người trẻ “hợp thức hóa” bằng sự im lặng, thờ ơ hoặc thậm chí là cổ súy từ chính cộng đồng mạng.

Từ thói quen phản xạ đến sự xuống cấp văn hóa ứng xử

Hiện nay, không khó để bắt gặp những nhóm học sinh nói chuyện rôm rả, xen lẫn hàng chục câu chửi tục. Không ai tỏ ra khó chịu, chính các em cũng chẳng hề ngượng mồm. Với thế hệ gen Z, nhiều em coi việc nói bậy như phản xạ tự nhiên, là “gia vị” cho cuộc trò chuyện, là cách “xả stress” hay “hòa nhập” cùng bạn bè.

Giáo dục ngôn ngữ chuẩn mực cần bắt đầu từ những bài học nhỏ trong trường học (Ảnh minh họa)

Đáng lo hơn, sự phổ biến của lời nói bậy không còn dừng ở giới trẻ. Khi người lớn, từ phụ huynh đến người nổi tiếng cũng văng tục trong các buổi nói chuyện, trên sóng livestream thì con trẻ chỉ đang sao chép lại điều chúng nhìn và nghe thấy. Ngôn ngữ của người lớn trở thành “bài học ngược”, gieo vào đầu trẻ nhỏ suy nghĩ rằng, nói tục là điều bình thường.

“Tôi có hai con đang tuổi dậy thì, nhiều lúc giật mình khi nghe con nói bậy. Các cháu bảo học từ bạn, từ mạng xã hội. Bố mẹ nhắc nhở thì bảo chỉ là đùa thôi. Tuy nhiên tôi thấy lo, vì nếu coi nói bậy là chuyện thường, các con sẽ mất dần chuẩn mực trong ứng xử”, chị Thanh Hà (phụ huynh ở phường Cầu Giấy, Hà Nội) bày tỏ.

Hậu quả không chỉ nằm ở câu nói. Nói tục thường xuyên khiến con người đánh mất khả năng giao tiếp tinh tế, dễ trượt sang cách hành xử thô bạo, kém tôn trọng người khác. Khi lời nói mất đi sự trong sáng, những giá trị nhân văn cốt lõi cũng bị xói mòn.

Ở nhiều trường học, dù nội quy nghiêm cấm nói tục chửi thề nhưng việc xử lý vẫn chủ yếu dừng ở mức nhắc nhở, phê bình là chưa đủ sức răn đe. Trong khi đó, các hoạt động giáo dục đạo đức, văn hóa giao tiếp chưa thực sự hấp dẫn, khiến học sinh thiếu nhận thức rõ ràng về giá trị của lời nói.

Giáo dục kỹ năng giao tiếp và ứng xử văn minh cần được lồng ghép trong nhiều môn học

Để khắc phục tình trạng này, cần bắt đầu từ gia đình và nhà trường. Cha mẹ phải là tấm gương về hành vi ứng xử có văn hóa. Thầy cô cần giúp học sinh hiểu rằng ngôn ngữ có thể xây dựng hoặc phá vỡ nhân cách con người. Song song đó, cần tạo dựng môi trường học đường, mạng xã hội lành mạnh, nơi lời nói lịch sự và tôn trọng được xem là chuẩn mực.

Người xưa dạy: “Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.” Thế nhưng, giữa thời đại mạng xã hội đầy ồn ào và giận dữ, có lẽ chúng ta đang quên mất điều tưởng chừng giản dị ấy. Khi ngôn từ trở thành vết xước trong văn hóa, việc chữa lành nó không chỉ nằm ở cấm đoán, mà ở chỗ mỗi người biết ý thức lại cách mình nói, cách mình sống và cách mình gieo ảnh hưởng cho thế hệ sau.

Đình Trung