Trên sóng sông Hồng - giữ nhịp cho Thủ đô vươn tầm

Hà Nội từ lâu được ví như “Thành phố bên sông”, với hệ thống sông ngòi chằng chịt trải dài - 7 dòng sông lớn chảy qua địa bàn với tổng chiều dài hơn 550 km. Trong đó, sông Hồng với đoạn dài 163 km chảy qua Thủ đô ghi dấu không chỉ là huyết mạch giao thông thủy mà còn là biểu tượng văn hóa - lịch sử nghìn năm.

Biểu đồ minh họa số liệu về du lịch đường thủy Hà Nội giai đoạn 2023 - 9T/2025, thể hiện rõ sự tăng trưởng về lượt khách và doanh thu qua các năm, đồng thời cho thấy dư địa lớn còn chưa được khai thác hết của lĩnh vực này.

Vậy mà đến nay, du lịch đường thủy tại Hà Nội vẫn đang “dậm chân tại chỗ”. Năm 2023, thành phố chỉ đón hơn 2.900 lượt khách; năm 2024 là khoảng 7.300 lượt; 9 tháng đầu năm 2025 mới đạt gần 2.600 lượt. Doanh thu tương ứng là 1,5 tỉ - 3 tỉ - 1,8 tỉ đồng.

Nghịch lý là rõ: Tiềm năng lớn nhưng kết quả thu được quá nhỏ, tới mức có thể coi là “lãng phí tài nguyên”. Câu hỏi đặt ra là: Vì sao và cần làm gì để khai thác dòng chảy đó thành dòng “du lịch”?

Tiềm năng vượt trội - “dòng vàng” đang chờ được khai phá

Với hơn 550 km sông chảy qua địa bàn thành phố, cùng đa dạng hệ thống sông như sông Hồng; sông Đáy; sông Tô Lịch; sông Cầu - sông Cà Lồ - sông Tích, Hà Nội đã quy hoạch 4 hành lang du lịch đường sông trọng điểm: sông Hồng; sông Đáy; sông Tô Lịch; sông Cầu - Cà Lồ - Tích.

Dọc hai bờ sông Hồng là gần 30 di tích lịch sử - văn hóa và hàng chục làng nghề truyền thống, là hạ tầng văn hóa sẵn có để phát triển các tour du lịch kết hợp trải nghiệm, sinh thái, văn hóa. Nếu Bangkok đã phát triển dòng Chao Phraya, Paris xây dựng dòng Seine thành biểu tượng du lịch thì Hà Nội hoàn toàn có thể xây dựng “thành phố bên sông Hồng” - nơi du lịch, văn hóa, ký ức giao hòa.

Tuy nhiên hiện chỉ có duy nhất một doanh nghiệp đóng vai trò chủ lực là Công ty Cổ phần Thăng Long GTC khai thác du lịch đường thủy dọc sông Hồng, với 2 tàu (40 chỗ và 72 chỗ) và 18 nhân sự, triển khai 9 tour. Quy mô ấy quá khiêm tốn để có thể đại diện cho tiềm năng của một thành phố gần 10 triệu dân.

Hiện cũng chỉ có bến Chương Dương Độ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; các bến khác phần lớn là bến dân sinh, thiếu bãi đỗ xe, khu dịch vụ đón khách.

Tàu du lịch trên sông Hồng

Bên cạnh đó, nhiều tour vẫn mang tính tham quan, chưa đa dạng hóa hoặc nâng tầm trải nghiệm cao cấp. Thực tế, do có rào cản chính sách, quy hoạch và kết nối liên vùng: Nhà đầu tư còn e ngại do cơ chế chưa đủ hấp dẫn, thủ tục có thể chồng chéo.

Liên quan đến tận dụng lợi thế, khai thác tiềm năng du lịch sông Hồng, ông Phạm Hồng Long, chuyên gia du lịch cho rằng: “Sông Hồng có lợi thế vượt trội về cảnh quan và văn hóa, nhưng vấn đề là cần một tầm nhìn dài hạn và cách làm đồng bộ".

Còn ông Vũ Văn Tuyên, Phó Chủ tịch Hội Du lịch Cộng đồng Việt Nam nhận định: “Điều cấp thiết hiện nay là đầu tư cầu cảng sạch đẹp, an toàn, tạo điểm dừng chân hấp dẫn cho du khách … nếu có du thuyền cao cấp về đêm trên Sông Hồng sẽ là sản phẩm rất thu hút khách quốc tế”.

Về phía quản lý, ông Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội khẳng định: “Dọc hai bờ sông Hồng là gần 30 di tích lịch sử, văn hóa cùng hàng chục làng nghề truyền thống… Nếu được đầu tư đúng hướng, đây sẽ là sản phẩm đặc trưng mang dấu ấn riêng của Hà Nội”.

Cùng lúc, ông Hiếu cũng thừa nhận: “Hiện chỉ có bến Chương Dương Độ đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật. Các bến khác phần lớn là bến dân sinh, chưa có bãi đỗ xe, khu dịch vụ đủ chuẩn”. Được biết, Sở Du lịch sẽ phối hợp với doanh nghiệp lữ hành để hình thành những tour đường sông hấp dẫn, kết nối di tích, làng nghề, sinh thái và trải nghiệm.

Du khách hào hứng khi trải nghiệm du lịch sông Hồng

Bà Camer Oliver du khách Tây Ban Nha chia sẻ: "Đây là tour 90 phút khởi hành mỗi thứ Bảy từ bến Chương Dương Độ, kết hợp cocktail, nhạc sống và có thể ngắm nhìn các cầu nổi tiếng như Long Biên lúc hoàng hôn".

Có thể thấy, du khách quốc tế đánh giá cao việc nhìn Hà Nội từ góc sông, cảm nhận cuộc sống bên bờ sông. Điều này cũng cho thấy giá trị trải nghiệm thấp về số lượng hiện tại nhưng lớn về cảm xúc và khác biệt. Rõ ràng, khi du khách quốc tế đánh giá cao trải nghiệm đường sông, thì Hà Nội đang bỏ lỡ cơ hội vừa nâng cao trải nghiệm du lịch vừa nâng thương hiệu quốc tế.

Từ thực tế phân tích có thể nhận ra lợi ích khi phát triển du lịch đường thủy - không chỉ là vui chơi. Bởi, xét về mặt kinh tế, phát triển du lịch đường thủy tạo thêm dòng doanh thu, việc làm, kích thích dịch vụ ven sông (ăn uống, lưu trú, trải nghiệm, làng nghề).

Về mặt văn hóa và môi trường thì hành lang đường sông sẽ góp phần tôn vinh giá trị văn hóa sông nước, bảo tồn di tích, làng nghề, đồng thời phát triển đô thị xanh, tăng trải nghiệm cho người dân và du khách.

Các tuyến sông cũng có khả năng kết nối Hà Nội với các địa phương lân cận như Hưng Yên, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hải Phòng, Phú Thọ… tạo mạng lưới du lịch lớn hơn. Khi phát triển du lịch đường thủy, có thể đồng thời nâng cấp cảnh quan hai bên bờ, kết nối giao thông đường thủy - đường bộ, tạo hình ảnh mới cho Thủ đô.

Theo các chuyên gia, để biến tiềm năng thành hiện thực và không để cơ hội trôi đi theo dòng nước, cần tập trung thực hiện các nhóm giải pháp như: Ưu tiên bố trí quỹ đất hai bên sông Hồng và các đô thị vệ tinh để xây dựng các cảng du lịch mẫu, có dịch vụ chuyên nghiệp, bãi đỗ xe, khu dịch vụ lưu trú - ăn uống, đảm bảo an toàn và chuẩn mực.

Hà Nội cần phải xây dựng sản phẩm du lịch đường thủy đặc trưng. Có thể kể đến việc thiết kế tour ngắm hoàng hôn trên sông Hồng, du thuyền đêm, kết hợp tham quan các làng nghề cổ, di tích, trải nghiệm sinh thái; Tạo bản đồ tuyến điểm, lịch tàu chạy cố định để du khách chủ động.

Cùng với đó là tăng cường liên kết với các tỉnh, thành, tạo hành lang du lịch rộng hơn; cải tạo luồng lạch, đảm bảo tĩnh không thông thuyền; kết nối với giao thông đô thị - đường sắt - đường bộ.

Nhà nước và TP Hà Nội cần ban hành chính sách khuyến khích xã hội hóa, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia phát triển du lịch đường thủy - từ cấp phép, khai thác bến cảng, đến hợp tác vùng.

Trong quá trình này, xây dựng thương hiệu “Hà Nội - TP bên sông”, gắn với trải nghiệm đường thủy, cảnh quan hai bờ sông, làng nghề, di tích; kết hợp chuyển đổi số, trải nghiệm thực tế ảo, huấn luyện hướng dẫn viên du lịch chuyên về đường sông. Ngoài ra, khi phát triển du lịch đường thủy phải đi đôi với bảo vệ môi trường sông nước, cảnh quan, đảm bảo không làm tổn hại hệ sinh thái và tập trung vào trải nghiệm thân thiện với thiên nhiên.

Hoa Thành