Bài 5: Đồng hành cùng những lớp học bản xa

Những trăn trở nơi miền khó

Tại chương trình gặp gỡ thầy cô giáo tiêu biểu, cô Trần Thị Thao, giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học Dào San (tỉnh Lai Châu) cho rằng, với giáo viên vùng cao, nỗi trăn trở lớn nhất vẫn là điều kiện, cơ sở vật chất.

"Học sinh ở đây còn thiếu thốn nhiều về cơ sở vật chất, bữa ăn hằng ngày cũng rất giản dị. Để cải thiện phần nào điều kiện cho các em, thầy cô phải vận động bà con trong bản đóng góp rau, củ, thực phẩm tự nuôi trồng tại nhà mang đến hỗ trợ", cô Thao chia sẻ.

Hội nghị gặp mặt nhà giáo tham gia chương trình "Chia sẻ cùng thầy cô" năm do Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung ương Đoàn tổ chức

Cô Thao cho biết thêm, nhiều học sinh hiện vẫn phải ở trong những căn nhà tôn tạm bợ, được dựng lên nhờ sự chung tay của thầy cô và các mạnh thường quân. Mỗi khi trời mưa, nước dột xuống khiến chỗ ngủ của các em bị ướt.

Còn với đội ngũ nhà giáo, khu nhà ở cho giáo viên cũng chưa có, nên phần lớn thầy cô phải đi thuê trọ bên ngoài để duy trì công việc giảng dạy.

Cùng chung trăn trở, cô Giàng Thị Tuyến, giáo viên Trường Tiểu học Phú Lũng (xã Bạch Đích, tỉnh Tuyên Quang) cho biết, ngôi trường cô công tác thuộc vùng biên giới, khu vực sâu, xa, nơi đời sống người dân còn nhiều khó khăn. Hiện nay, học sinh không còn được hưởng chế độ bán trú, phải tự lo sách vở, trang thiết bị học tập và cả việc khám chữa bệnh.

"100% học sinh của trường là con em đồng bào dân tộc thiểu số, đa phần có hoàn cảnh rất khó khăn. Nhiều em mang cơm đến lớp chỉ có cơm trắng, thậm chí có em chỉ ăn mèn mén hoặc chút canh rau", cô Tuyến chia sẻ.

Cô giáo Trần Thị Thao giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học Dào San (tỉnh Lai Châu)

Trong khi đó, chính giáo viên nơi vùng biên cũng đang đối diện nhiều khó khăn. Không có khu nhà ở giáo viên, phần lớn thầy cô phải thuê trọ tạm, vượt đèo vượt suối mỗi ngày để đến lớp. Có người hàng chục năm chưa một lần đón Tết trọn vẹn ở quê, chỉ vì sợ học sinh nghỉ học quá lâu.

Dù vậy, trong ánh mắt các thầy cô, tình yêu nghề vẫn sáng lên giữa vô vàn gian khó. Họ ở lại vì tấm lòng thương trò, vì muốn mỗi đứa trẻ vùng cao có thêm cơ hội bước ra khỏi lũy tre, khe suối để đến gần hơn với tri thức.

Sự quan tâm mạnh mẽ từ Đảng, Nhà nước

Thấu hiểu những tâm tư đó, tại chương trình gặp gỡ giáo viên tham gia chương trình “Chia sẻ cùng thầy cô”, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân một lần nữa khẳng định: Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Những năm qua, các chính sách giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, hỗ trợ an sinh… đều có trọng tâm hướng về các vùng núi, vùng sâu, vùng biên giới.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân phát biểu tại buổi gặp mặt nhà giáo tham gia chương trình "Chia sẻ cùng thầy cô" năm 2025

Một trong những quyết sách quan trọng nhất gần đây là chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về xây dựng hệ thống trường nội trú tại các xã biên giới, một bước đi có ý nghĩa chiến lược cả về giáo dục lẫn phát triển bền vững.

Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân, Bộ đang chủ trì triển khai chương trình xây dựng 248 trường phổ thông nội trú liên cấp trên toàn quốc. Giai đoạn 1 dự kiến khởi công 100 trường, với tổng vốn gần 20.000 tỷ đồng và tất cả sẽ được đưa vào sử dụng trước năm học 2026-2027.

Các trường sẽ có đủ: khu học tập đạt chuẩn, nhà ở nội trú hiện đại, nhà ăn – nhà bếp, khu văn hóa, thể thao, thư viện – phòng học bộ môn, thu ở và làm việc cho giáo viên.

Đây không phải mô hình “trường nén” hay “trường ghép”, mà là hệ thống trường quy mô, đồng bộ, hướng đến chất lượng toàn diện và công bằng trong tiếp cận giáo dục.

Bên cạnh đó, Bộ GD&ĐT cũng đang xây dựng chính sách đặc thù thu hút và giữ chân giáo viên vùng cao, với mục tiêu trước năm học 2026-2027 sẽ hoàn thiện cơ chế hỗ trợ đào tạo, tuyển dụng và đãi ngộ đội ngũ thầy cô công tác tại biên giới.

Tầm nhìn dài hạn là hình thành một “vành đai tri thức” bền vững nơi biên cương, nơi mỗi thầy cô vừa là người dạy chữ, vừa là nhịp cầu đưa tri thức, văn hóa, công nghệ đến với con em dân tộc thiểu số.

Không chỉ có Nhà nước đồng hành, các tổ chức xã hội, đặc biệt là Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cũng đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực để hỗ trợ thầy cô vùng khó.

Ban tổ chức chương trình "Chia sẻ cùng thầy cô" năm 2025 tặng quà học sinh vùng cao

Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam Nguyễn Tường Lâm cho biết, Trung ương Đoàn sẽ phát động chương trình “Đồng hành với thanh thiếu nhi biên giới”, trong đó tập trung hỗ trợ: Thiếu nhi dân tộc thiểu số có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, các trường vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới. Bên cạnh đó là các hoạt động văn hóa, giáo dục, chăm sóc thiếu nhi.

Không chỉ dừng ở cấp Trung ương, chương trình sẽ giao nhiệm vụ đến từng tỉnh Đoàn, mỗi đơn vị phụ trách một hoặc hai xã biên giới phù hợp. Qua đó, tạo thành mạng lưới hỗ trợ rộng khắp và bền vững.

Anh Lâm kỳ vọng chương trình sẽ giúp thầy cô vơi bớt nỗi lo cơ sở vật chất, sinh hoạt học tập của học sinh; đồng thời tạo thêm nguồn lực để cải thiện bữa ăn, chỗ ở và không gian học đường cho các em.

Xây dựng tương lai bền vững cho giáo dục vùng cao

Hiện cả nước có 956 trường phổ thông tại 248 xã biên giới, nhưng mới chỉ có 22 trường nội trú và khoảng 160 trường bán trú. Gần 44% học sinh vùng biên vẫn chưa có điều kiện học nội trú hoặc bán trú dù có nhu cầu. Điều này dẫn đến nhiều hệ lụy: tỉ lệ bỏ học sau lớp 9 còn cao, nhiều em rời bản đi làm công nhân sớm, trong khi cơ hội nghề nghiệp tại địa phương còn hạn chế.

Rất nhiều hoạt động thiết thực được cả xã hội thực hiện nhằm đồng hành cùng cô, trò vùng cao

Vì vậy, Bộ GD&ĐT định hướng phát triển hệ thống trường nội trú – bán trú ở bậc THCS và THPT, đồng thời đẩy mạnh hướng nghiệp, đào tạo nghề tại chỗ để học sinh có con đường lập nghiệp bền vững mà không phải rời quê quá sớm.

Mục tiêu lớn nhất vẫn là: Bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục; nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ, góp phần phát triển bền vững vùng biên giới và vùng dân tộc thiểu số.

Giữa những khó khăn chất chồng, người thầy vùng cao vẫn là điểm tựa lớn nhất cho học trò. Họ không chỉ dạy chữ mà còn giúp học sinh vượt qua nỗi sợ, đói nghèo, mặc cảm và mở ra con đường tương lai. Nhiều thầy cô sẵn sàng cõng học sinh qua suối lũ, sửa mái nhà tạm, vận động bà con đóng góp rau, gạo để cải thiện bữa ăn cho các em.

Nhưng hành trình ấy giờ đây không còn là cuộc đi đơn độc. Đảng, Nhà nước, Bộ GD&ĐT, tổ chức Đoàn – Hội, các mạnh thường quân và cả cộng đồng xã hội đang cùng sải bước, thắp thêm niềm tin cho những người gieo chữ giữa đại ngàn.

Sự quan tâm ấy chính là nguồn động lực để mỗi thầy cô tiếp tục kiên trì, để mỗi lớp học vùng cao thêm ấm áp và để tri thức thật sự trở thành cầu nối đưa những bản làng xa xôi hòa nhịp vào sự phát triển chung của đất nước.

Nguyễn Dũng