Cho phép viên chức góp vốn, kinh doanh bên ngoài là quy định "rất tiến bộ"

Sáng nay (22/10), tiếp tục Kỳ họp thứ 10, Quốc hội thảo luận ở tổ về Dự án Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (sửa đổi) và Dự án Luật Viên chức (sửa đổi).

Tại tổ 9 có sự tham gia thảo luận của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cùng các đại biểu thuộc Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên và thành phố Hải Phòng.

Góp ý vào dự án Luật Viên chức (sửa đổi), đại biểu Ngô Đông Hải (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) đề nghị thay đổi khái niệm "viên chức là người được tuyển dụng" thành "viên chức là người được làm việc theo chế độ hợp đồng".

Theo đại biểu, điều này nhằm tạo ra sự bình đẳng thực sự giữa chủ thể sử dụng lao động và viên chức; đồng thời góp phần thống nhất thị trường lao động giữa khu vực công và khu vực ngoài công lập.

Dù chuyển sang chế độ hợp đồng bình đẳng, đại biểu Ngô Đông Hải nhấn mạnh viên chức vẫn khác biệt lao động thông thường. Định nghĩa phải nêu rõ: Viên chức "thực hiện nhiệm vụ do Nhà nước giao". Điều này nhằm khẳng định sự ràng buộc và trách nhiệm đặc thù của người thực thi nhiệm vụ cung ứng dịch vụ công cho xã hội.

Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên và Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng thảo luận tại tổ 9

Bên cạnh đó, ông cũng phân tích, cần có quy định chặt chẽ về tiền lương. Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập không tự chủ hoặc tự chủ một phần, mức lương phải theo vị trí việc làm và quy định cố định của Nhà nước.

Ngược lại, với các đơn vị tự chủ hoàn toàn, mức lương và thu nhập có thể thực hiện "theo thỏa thuận", tương tự thị trường lao động ngoài khu vực công. Đại biểu chỉ ra một mâu thuẫn: Hợp đồng lao động thường chỉ quy định trách nhiệm của viên chức tại một đơn vị cụ thể.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý cấp trên có nhu cầu điều động, luân chuyển, biệt phái viên chức. Do đó, đại biểu đề nghị luật (với tính pháp lý cao hơn hợp đồng) phải quy định rõ đây là một "trách nhiệm của viên chức khi tham gia vào khu vực công" để tránh các tranh chấp lao động về sau.

Đại biểu Ngô Đông Hải (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên)

Đại biểu Ngô Đông Hải bày tỏ sự hoan nghênh và cho rằng, quy định cho phép viên chức được ký hợp đồng, góp vốn, kinh doanh bên ngoài là "rất tiến bộ", giúp phát huy chất xám.

Tuy nhiên, đại biểu cũng cảnh báo nguy cơ lợi dụng, như cách nói "chân ngoài dài hơn chân trong", tức là viên chức vào đơn vị sự nghiệp công lập không phải để cống hiến mà để "dùng cái lợi thế về thương hiệu, về uy tín, về các vấn đề vô hình khác" của đơn vị công cho mục tiêu kinh doanh bên ngoài.

Để ngăn chặn tiêu cực này, đại biểu Ngô Đông Hải đề nghị luật phải bổ sung quy định: "Khi viên chức tham gia các hoạt động bên ngoài như vậy thì không được sử dụng danh nghĩa, không được sử dụng thương hiệu... liên quan đến đơn vị sự nghiệp công lập mà mình hiện đang hoạt động".

Các đại biểu Quốc hội tham gia thảo luận tại tổ 9

Đồng tình với quan điểm này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cho rằng, khi luật cho phép viên chức (trong lĩnh vực khoa học, giáo dục, y tế) được ký hợp đồng quản lý doanh nghiệp có thể dẫn tới nguy cơ xung đột lợi ích và vi phạm Luật Phòng, chống tham nhũng nếu không kiểm soát chặt.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc "kê khai lợi ích tài chính hàng năm" và "nghiêm cấm tham gia thẩm định, phê duyệt, ký kết các hợp đồng liên quan đến tổ chức có lợi ích liên quan".

Liên quan đến phân định hợp đồng làm việc và hợp đồng dịch vụ (Điều 20, 21), đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị luật quy định tiêu chí bắt buộc (ví dụ: công việc thường xuyên trên 12 tháng) để ký hợp đồng làm việc và giới hạn thời gian gia hạn hợp đồng dịch vụ (tối đa 24 tháng cho cùng nhiệm vụ).

Đại biểu cho rằng việc đánh giá viên chức hiện nay còn "mang tính cảm tính" và "chung chung", đề nghị bổ sung chỉ tiêu đánh giá định lượng (KPIs), thiết lập "chỉ số chất lượng phục vụ bắt buộc" (L-DNA) đối với các vị trí phục vụ người dân, và quy định rõ quy trình, thời hạn khiếu nại kết quả đánh giá...

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng chỉ rõ thực tế nhiều viên chức khi từ chối mệnh lệnh trái pháp luật vẫn bị xem là "chống đối". Do đó, ông đề nghị dự thảo luật cần bổ sung quy định mang tính nguyên tắc (thay vì giao hoàn toàn cho Chính phủ hướng dẫn) để làm rõ ranh giới pháp lý, đồng thời quy định việc lưu trữ hồ sơ, minh chứng điện tử để bảo vệ người phản ánh và phục vụ thanh tra.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng)

Tham gia thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cơ bản thống nhất với các ý kiến sâu sắc của đại biểu; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu làm rõ một số vấn đề mấu chốt, đặc biệt là các quy định còn xung đột và việc thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu thảo luận

Về vấn đề cho phép viên chức được ký hợp đồng làm việc ngoài đơn vị công lập, Phó Chủ tịch Quốc hội nhận định đây là một điểm mới, thể hiện đường lối của Đảng về phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng quy định này vẫn "chưa bằng" so với Luật Khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Do đó, theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, cần nghiên cứu nâng cấp các quy định để đảm bảo tính đồng bộ và đột phá.

Thái Sơn