Đề nghị xây dựng cơ chế vượt trội để phát triển AI Việt

Bổ sung chỉ tiêu tỷ lệ dữ liệu tiếng Việt trong hệ thống AI nền tảng quốc gia

Tại phiên họp, đa số đại biểu bày tỏ tán thành sự cần thiết ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo. Điều này thể hiện bước đi chiến lược nhằm tạo lập khung pháp lý cho phát triển và ứng dụng công nghệ, gắn với đổi mới sáng tạo, bảo vệ quyền con người, chủ quyền số và an ninh quốc gia, đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Song nhiều đại biểu cũng lo ngại về sự rủi ro, khó kiểm soát AI.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân - Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh đánh giá cao Điều 20: Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo trong dự thảo đã đặt trọng tâm vào chủ quyền số, nghiên cứu - phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các lĩnh vực ưu tiên.

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan điều hành phiên họp

Tuy nhiên, theo đại biểu này, để chiến lược quốc gia thực sự là “kim chỉ nam” mang tính dài hạn, chiến lược cần có hệ thống mục tiêu định lượng rõ ràng, chứ không chỉ nêu định hướng.

“Một chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo muốn đo lường được hiệu quả cần có các chỉ số như: Mức độ tự chủ công nghệ, tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng, năng lực đào tạo nhân lực chất lượng cao, năng lực điện toán quốc gia, mức độ làm chủ kho dữ liệu trong nước… Các chỉ số này phải được quy định ngay trong luật để bảo đảm tính ràng buộc”, bà nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân - Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh

Bên cạnh đó, Điều 20 quy định chiến lược được rà soát ít nhất ba năm một lần. Đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân đề nghị bổ sung cơ chế đánh giá độc lập hoặc đánh giá liên ngành, có sự tham gia của tổ chức xã hội - nghề nghiệp và chuyên gia độc lập.

Đặc biệt, đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân lưu ý: Cần nhấn mạnh yêu cầu phát triển các nhóm công nghệ trí tuệ nhân tạo đặc thù của Việt Nam. Theo bà, dự thảo đã gợi mở các nhóm công nghệ mang bản sắc Việt Nam như trí tuệ nhân tạo tiết kiệm tài nguyên, trí tuệ nhân tạo ngôn ngữ và tri thức Việt Nam.

“Tôi đề nghị giữ nguyên hướng này nhưng bổ sung tiêu chí lựa chọn các nhóm công nghệ ưu tiên: Mức độ phù hợp với điều kiện quốc gia, khả năng ứng dụng rộng rãi và mức độ đóng góp vào chủ quyền số. Những bổ sung này sẽ giúp chiến lược quốc gia mang tính khả thi, có tầm nhìn nhưng không xa rời thực tiễn” - nữ đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp)

Cũng quan tâm đến Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo tại Điều 20, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) đề nghị Ban soạn thảo xem xét bổ sung rõ chỉ tiêu tỷ lệ dữ liệu tiếng Việt và tiếng dân tộc trong hệ thống AI nền tảng quốc gia, nhằm xây dựng năng lực tự chủ và hạn chế nguy cơ phụ thuộc công nghệ nước ngoài. Đây là hướng đi quan trọng để xây dựng AI mang bản sắc Việt Nam phục vụ quản trị, giáo dục, y tế và dịch vụ công.

Đại biểu Phạm Văn Hòa cũng quan tâm tới quản lý hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao tại Điều 13. Ông đề nghị xem xét bổ sung yêu cầu đánh giá tác động đạo đức - xã hội ngay từ giai đoạn thiết kế hệ thống, dưới dạng báo cáo bắt buộc nộp cùng hồ sơ lưu hành vì đây là yêu cầu phù hợp với chuẩn quốc tế, giúp dự báo rủi ro từ sớm, bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương và nâng cao trách nhiệm giải trình.

Tại Điều 24 liên quan đến vấn đề nhân lực, ông cho biết, dự thảo luật đã mở hướng đúng về cách tiếp cận này, song đề nghị nhấn mạnh trách nhiệm kết nối giữa cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước để hình thành hệ sinh thái sử dụng nhân lực AI.

“Bên cạnh đào tạo kỹ thuật, cần có chương trình đào tạo về quyền riêng tư, an ninh mạng và đạo đức công nghệ cho kỹ sư và nhà quản trị AI nhằm bảo đảm phát triển AI theo hướng nhân văn, bền vững và có trách nhiệm với cộng đồng” - đại biểu nói.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng tham dự phiên họp

Đề nghị ban hành bộ quy tắc đạo đức trí tuệ nhân tạo

Tham gia thảo luận, đại biểu Phạm Trọng Nghĩa (Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn) cho rằng, phát triển AI bền vững đòi hỏi một hệ sinh thái, trong đó Nhà nước tạo “luật chơi”, thị trường là người chơi và xã hội là người giám sát.

Xác định đúng vai trò của mỗi bên sẽ bảo đảm AI phát triển thành công và mang lại lợi ích cho mọi người, do đó, các quy định pháp lý về AI phải cân bằng giữa một bên là thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư và tăng tính cạnh tranh với một bên là phòng ngừa, hạn chế rủi ro và bảo vệ người sử dụng.

Đại biểu Phạm Trọng Nghĩa - Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn

Theo đại biểu Phạm Trọng Nghĩa, Báo cáo số 853 của Chính phủ gửi đến kỳ họp này cho thấy, nhiều cơ chế chính sách thí điểm chưa có tiền lệ, nên quá trình áp dụng khó tránh khỏi sự lúng túng, cần có thời gian để điều chỉnh phù hợp và tiếp tục hoàn thiện.

Ông đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, làm rõ tính vượt trội trong các quy định của dự thảo luật, so sánh với các quốc gia khác để sửa đổi, bổ sung, bảo đảm tính khả thi và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị bổ sung quy định ưu đãi, ưu tiên sử dụng AI Việt, nhất là trong các dự án sử dụng nguồn lực công, với quan điểm Nhà nước là khách hàng tiên phong của AI Việt.

Bên cạnh đó, đại biểu lo ngại việc lạm dụng AI tiềm ẩn nhiều rủi ro như xâm phạm chủ quyền quốc gia, giảm hiệu lực quản trị công và ảnh hưởng tiêu cực đến mỗi cá nhân, mỗi gia đình, nhất là thế hệ trẻ. Vì thế, ông đề nghị bổ sung vào dự án luật một điều quy định về hành vi bị nghiêm cấm như đã nêu trong báo cáo thẩm tra, trong đó có cấm lạm dụng AI trong khu vực công.

“Đề nghị Chính phủ sớm ban hành quy định về trách nhiệm khi sử dụng AI trong công vụ và ban hành bộ quy tắc đạo đức trí tuệ nhân tạo; xây dựng cơ chế vượt trội để phát triển AI Việt; và xem xét bổ sung khi cần thiết trong dự thảo luật trình kỳ họp này” - đại biểu Phạm Trọng Nghĩa nói.

Các ĐBQH tham dự phiên phọp

Ngoài ra, đại biểu Phạm Trọng Nghĩa cũng đề nghị xem xét quy định cụ thể hơn về trách nhiệm pháp lý - trách nhiệm hình sự, hành chính và dân sự - trong việc phát triển và sử dụng AI.

Theo đó, thứ nhất là xác định AI không phải là chủ thể pháp lý, không chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự; khẳng định trách nhiệm pháp lý thuộc về con người. Thứ hai là quy định trách nhiệm pháp lý của ba nhóm chủ thể: Bên triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo, nhà cung cấp trí tuệ nhân tạo và nhà phát triển hệ thống. Thứ ba là bổ sung quy định về bảo hiểm trách nhiệm đối với việc phát triển và sử dụng AI.

Thái Sơn